Liên kết ba địa phương để nâng tầm di sản thế giới

Khởi đầu hành trình mới

Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc gồm 12 di tích trải dài trên địa bàn ba tỉnh, thành phố với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và hệ thống đình, chùa, đền, tháp cổ kính. Đây là không gian thiêng kết tinh tư tưởng Phật giáo Trúc Lâm - thiền phái thuần Việt do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập, thể hiện triết lý hài hòa giữa con người - thiên nhiên, giữa đạo và đời. Quần thể này được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới không chỉ khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu mà còn mở ra hành trình mới trong bảo tồn, phát huy và lan tỏa tinh hoa di sản Việt Nam.

Chùa Vĩnh Nghiêm lưu giữ 3.050 mộc bản có giá trị trên nhiều lĩnh vực đã được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thế giới thuộc Chương trình Ký ức Thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Ngay sau khi di sản được ghi danh, ba tỉnh, thành phố đã bắt tay triển khai kế hoạch quản lý di sản liên tỉnh theo khuyến nghị của UNESCO; đầu tư tôn tạo di tích, rà soát hạ tầng quanh khu vực và chú trọng công tác quảng bá. Sở hữu nhiều di tích nòng cốt như chùa Hoa Yên; am, chùa Ngọa Vân; chùa Lân; Thái Miếu; Bãi cọc Yên Giang, tỉnh Quảng Ninh chủ trì tổ chức lễ công bố giá trị Di sản văn hóa thế giới với chương trình nghệ thuật “Thanh âm Yên Tử - Di sản ngàn đời” tái hiện hành trình xuất gia của Đức vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông. Tại lễ công bố, lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Ninh khẳng định, tỉnh Quảng Ninh, Bắc Ninh và thành phố Hải Phòng cam kết phát huy tinh thần trách nhiệm, chủ động phối hợp chặt chẽ, đồng bộ trong xây dựng, tổ chức triển khai kế hoạch quản lý Di sản văn hóa thế giới theo đúng quy định của pháp luật và Công ước bảo vệ Di sản văn hóa của Ủy ban Di sản thế giới. Đồng thời nỗ lực bảo tồn nguyên vẹn các giá trị, biến những giá trị truyền thống thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ, góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.Tiếp đó, Quảng Ninh triển khai hàng loạt hoạt động mới như phát triển không gian thiền định, các chương trình trải nghiệm thiền trong rừng thông, tái hiện nghi lễ Phật giáo Trúc Lâm, số hóa trưng bày và hoàn thiện tuyến du lịch “Hành trình theo dấu chân Phật hoàng”.

Bắc Ninh sở hữu hai di tích quan trọng thuộc quần thể di tích là chùa Vĩnh Nghiêm. Để di sản đến gần với người dân, tỉnh đã tăng cường truyền thông và giáo dục cộng đồng. Cơ quan báo chí của ba tỉnh đã phối hợp phát động cuộc thi ảnh “Khoảnh khắc di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc”. Các doanh nghiệp du lịch chủ động liên kết, xây dựng sản phẩm mới gắn với không gian làng nghề và dân ca quan họ. Bắc Ninh định hướng phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa - tâm linh theo chiều sâu, kết hợp giá trị Phật giáo Trúc Lâm với không gian làng nghề, quan họ. Ý tưởng "Một hành trình - ba di sản" gồm Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Không gian văn hóa quan họ đang được xây dựng nhằm tạo dấu ấn riêng của tỉnh trong bản đồ du lịch khu vực.

Hải Phòng góp mặt với không gian 5 di tích là: Đền Kiếp Bạc, chùa Côn Sơn, chùa Thanh Mai, động Kính Chủ, chùa Nhẫm Dương gắn liền với hào khí Đông A và công lao của danh tướng Trần Hưng Đạo. Trong Lễ hội Mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2025, thành phố đã tổ chức các chương trình theo ba chủ đề: “Một hành trình-năm điểm đến”, “Theo dấu chân Tam tổ Trúc Lâm”, “Khám phá Di sản thế giới Côn Sơn - Kiếp Bạc” cùng nhiều sản phẩm du lịch mới như tour xe điện, tham quan đêm, trình diễn ánh sáng và trải nghiệm “Dấu ấn Trúc Lâm”. Hạ tầng giao thông, dịch vụ, không gian lễ hội được chỉnh trang theo hướng văn minh, tạo sức hấp dẫn đối với du khách. Đồng thời đề xuất mở tuyến du lịch đường thủy kết nối cảng biển - Côn Sơn - Kiếp Bạc - Yên Tử, mở ra hướng phát triển mới cho du lịch tâm linh - sinh thái của vùng Đông Bắc.

Để di sản “sống” trong đời sống thường nhật

Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh đòi hỏi ba tỉnh, thành phố gồm: Quảng Ninh, Bắc Ninh, Hải Phòng tăng cường liên kết triển khai hệ thống giải pháp đồng bộ, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và lan tỏa giá trị di sản ở tầm quốc gia, quốc tế. Nhiều chuyên gia cho rằng, các địa phương có di sản cần nâng cao nhận thức và hành động thống nhất theo tinh thần Công ước Di sản thế giới, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn nguyên gốc và phát huy sáng tạo. Điều quan trọng là di sản phải “sống” trong đời sống thường nhật của cộng đồng chứ không chỉ hiện diện ở lễ hội hay những tuyến tham quan cố định. Vì thế, theo kế hoạch, thời gian tới, ba tỉnh, thành phố chú trọng đầu tư tu bổ, tôn tạo di tích, bảo vệ cảnh quan; thực hiện công tác bảo tồn theo đúng quy định quốc tế. Tập trung xây dựng thương hiệu chung cho sản phẩm du lịch gắn với Di sản thế giới; đẩy mạnh chuyển đổi số trong thuyết minh, bản đồ thông minh và quản lý du khách...

Đặc biệt, ba tỉnh, thành phố phối hợp tổ chức chuỗi sự kiện lớn tại Yên Tử từ ngày 18 đến 22/12, trọng tâm là Lễ tưởng niệm 717 năm ngày Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập Niết bàn và lễ đón nhận Bằng ghi danh Di sản văn hóa thế giới. Ông Nguyễn Việt Dũng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ninh thông tin: Trong một tuần, tại Quảng Ninh tổ chức các chương trình văn hóa, ẩm thực, trải nghiệm Thiền phái Trúc Lâm cùng nhiều hoạt động nghệ thuật để người dân và du khách kết nối, cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của Di sản thế giới. Nổi bật là Festival Yên Tử “Hành trình di sản - tinh hoa thế giới”...

Công tác truyền thông - giáo dục sẽ được đẩy mạnh trên các nền tảng số với các cuộc thi ảnh liên tỉnh, triển lãm “Hành trình Di sản Trúc Lâm”, phim tài liệu giới thiệu hành trình xuất gia của Phật hoàng Trần Nhân Tông, hình thành Phật giáo Trúc Lâm... Đây là bước quan trọng đưa di sản đến gần hơn với giới trẻ, nhóm có sức lan tỏa mạnh nhất trong kỷ nguyên số. Cùng những hoạt động phối hợp, liên kết với hai địa phương, tỉnh Bắc Ninh tiếp tục thực hiện những giải pháp độc lập để bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Đồng chí Mai Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh khẳng định: Bắc Ninh sẽ đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng; tạo điều kiện để người dân tham gia bảo vệ và quảng bá di sản. Tỉnh tiếp tục khảo cổ mở rộng vùng bảo vệ, lựa chọn các di tích tiêu biểu kết nối vào tuyến di sản chung; đồng thời phát triển sản phẩm du lịch văn hóa - tâm linh mang bản sắc Kinh Bắc.

UBND tỉnh chỉ đạo các ngành, đơn vị chức năng và doanh nghiệp phát triển các sản phẩm đặc trưng, trong đó không gian di sản Yên Tử-Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được coi là hạt nhân kết nối. Hình thành các tour du lịch độc đáo tìm hiểu di sản, trải nghiệm in mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, nghe kể chuyện về Phật hoàng Trần Nhân Tông và Thiền phái Trúc Lâm kết hợp thưởng thức dân ca quan họ... Những sản phẩm này kỳ vọng tạo bản sắc riêng cho Bắc Ninh trong bản đồ du lịch vùng Đông Bắc. Cùng với các hoạt động giáo dục di sản cho học sinh, thế hệ trẻ, ngành du lịch chú trọng đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên am hiểu di sản nhằm nâng cao chất lượng thuyết minh phục vụ du khách quốc tế.

Di sản văn hóa thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc không chỉ là điểm đến du lịch mà còn là nguồn cảm hứng văn hóa, tinh thần của người Việt. Với sự quyết tâm, chung sức đồng lòng của ba tỉnh, thành phố: Quảng Ninh, Bắc Ninh, Hải Phòng, quần thể di tích sẽ ngày càng tỏa sáng trên bản đồ di sản, du lịch Việt Nam và thế giới.

Vi Lệ Thanh