Hà Nội: Khơi dậy nguồn lực văn hóa, tạo động lực phát triển Thủ đô

Chuyển tư duy từ bảo tồn sang phát huy giá trị

Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030, công nghiệp văn hóa cơ bản trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp khoảng 8% GRDP; đến năm 2045 phấn đấu đạt khoảng 10% GRDP. Quá trình triển khai đã từng bước tạo ra những sản phẩm cụ thể, như hơn 20 sản phẩm du lịch đêm, các chương trình trải nghiệm di sản tại Nhà tù Hỏa Lò, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đền Ngọc Sơn; cùng các hoạt động thiết kế sáng tạo, lễ hội, ẩm thực và Festival Thăng Long - Hà Nội.

Lễ hội văn hóa tại phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm. Ảnh: T.Hải

Thành phố đã hình thành 82 không gian sáng tạo, kết nối hoạt động sáng tạo với 11 trường đại học, đồng thời phát triển 4 trung tâm, khu phát triển công nghiệp văn hóa, thương mại và văn hóa. Hà Nội cũng hoàn thành Bộ chỉ tiêu thống kê các ngành công nghiệp văn hóa, với 11 ngành, 7 nhóm và 62 chỉ tiêu cụ thể. Những kết quả này góp phần hình thành hệ sinh thái kết nối di sản, nghệ thuật, công nghệ, du lịch và doanh nghiệp.

Theo Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong, giá trị quan trọng của Nghị quyết số 09-NQ/TU là từng bước thay đổi cách nhìn về nguồn lực văn hóa. Di sản được bảo tồn tốt, khai thác phù hợp và gắn với sáng tạo có thể tạo ra sản phẩm mới; sản phẩm hình thành thị trường, qua đó tạo thêm nguồn lực để tiếp tục đầu tư cho văn hóa.

Trong giai đoạn phát triển mới, tinh thần này tiếp tục được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển Thủ đô theo Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới, cùng Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam. Hà Nội hướng tới phát triển nhanh, hiện đại nhưng không đánh mất bản sắc; hội nhập sâu rộng nhưng vẫn gìn giữ những giá trị làm nên cốt cách Thăng Long - Hà Nội.

Với hơn 6.000 di tích, 1.793 di sản văn hóa phi vật thể và 6 di sản được UNESCO ghi danh, Hà Nội có nguồn tài nguyên văn hóa phong phú. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên chỉ thực sự trở thành nguồn lực khi được bảo tồn, phát huy bằng tư duy phù hợp với yêu cầu phát triển. Văn hóa cần hiện diện trong quy hoạch, tổ chức không gian đô thị, du lịch, giáo dục, xây dựng con người và phương thức quản trị của chính quyền.

Đưa văn hóa vào trung tâm chiến lược phát triển

Cụ thể hóa các định hướng phát triển văn hóa, Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030, công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 9% GRDP; hình thành 15-20 trung tâm công nghiệp văn hóa, trung tâm phát triển thương mại văn hóa và trung tâm thiết kế sáng tạo; xây dựng 10-15 tác phẩm, chương trình nghệ thuật chất lượng cao mang thương hiệu Hà Nội và 3-5 sự kiện mang thương hiệu quốc gia trong lĩnh vực thiết kế sáng tạo.

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong cùng các đại biểu thưởng thức nghệ thuật trên chuyến tàu di chuyển từ ga Long Biên đến ga Gia Lâm phục vụ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội. Ảnh: Q.Thái

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong cùng các đại biểu thưởng thức nghệ thuật trên chuyến tàu di chuyển từ ga Long Biên đến ga Gia Lâm phục vụ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội. Ảnh: Quang Thái

UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch số 128/KH-UBND, cụ thể hóa thành 24 chỉ tiêu và 77 nhiệm vụ, phân công cơ quan chủ trì, phối hợp, sản phẩm và tiến độ thực hiện. Sau 8 tháng triển khai, 3 chỉ tiêu năm 2026 đã hoàn thành, trong đó 2 chỉ tiêu vượt kế hoạch; thành phố xác định và triển khai 7 sự kiện lớn về âm nhạc, điện ảnh, lễ hội văn hóa, thành lập 4 trung tâm, khu phát triển công nghiệp văn hóa, thương mại và văn hóa, đồng thời hoàn thành 3 tác phẩm, chương trình nghệ thuật chất lượng cao.

Nguồn lực đầu tư cũng được quan tâm. Giai đoạn 2026-2030, danh mục đầu tư lĩnh vực văn hóa, thể thao có tổng mức dự kiến 20.762 tỷ đồng; thành phố đã phân bổ 8.179 tỷ đồng cho 426 dự án. Năm 2026, ngân sách bố trí 1.773 tỷ đồng chi thường xuyên cho các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao, thông tin, truyền thông và nhiệm vụ chuyên môn, hướng tới mục tiêu dành 4% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho phát triển văn hóa.

Theo Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong, nguồn lực nhà nước là cần thiết nhưng chưa đủ. Thành phố cần tạo cơ chế để doanh nghiệp, nghệ sĩ, nhà sáng tạo và cộng đồng cùng tham gia; mỗi trung tâm công nghiệp văn hóa phải có mô hình vận hành, sản phẩm chủ lực, nguồn lực xã hội và nguồn thu từ dịch vụ. Khi văn hóa, di sản, sự kiện và sáng tạo được tổ chức hiệu quả, giá trị tạo ra không chỉ giới hạn trong lĩnh vực văn hóa mà còn lan tỏa sang du lịch, dịch vụ, thương mại và các ngành kinh tế khác.

Trong 7 tháng đầu năm 2026, Hà Nội đón khoảng 21,24 triệu lượt khách du lịch, trong đó có 5,32 triệu lượt khách quốc tế; tổng thu từ khách du lịch đạt khoảng 86,68 nghìn tỷ đồng. Thành phố đã triển khai 6 mô hình, sản phẩm du lịch mới. Đây là cơ sở để tiếp tục phát triển các sản phẩm văn hóa có khả năng kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu của du khách, tạo việc làm và thúc đẩy doanh nghiệp tham gia, từng bước chuyển từ “đầu tư cho văn hóa” sang “đầu tư bằng văn hóa”.

Cùng với phát triển sản phẩm, Hà Nội chú trọng chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, di sản. Thành phố đang xây dựng 30 cơ sở dữ liệu gốc về văn hóa, thể thao và du lịch. Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã số hóa 3D 200 hiện vật, xây dựng hệ thống thuyết minh tự động bằng 12 ngôn ngữ, 40 mã QR và 3 triển lãm số; Bảo tàng Hà Nội xây dựng cơ sở dữ liệu cho 9.000 hiện vật. Yêu cầu đặt ra là số hóa phải gắn với khai thác, sử dụng thực chất, mở rộng khả năng tiếp cận di sản và tạo ra những phương thức trải nghiệm mới.

Lấy con người làm trung tâm, chủ thể của phát triển

Bên cạnh di sản và công nghiệp văn hóa, con người giữ vai trò cốt lõi trong xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc. Chất lượng đô thị không chỉ được đo bằng công trình hay chỉ số kinh tế, mà còn thể hiện ở cách ứng xử, môi trường sống, sự an toàn và khả năng tiếp cận giáo dục, y tế, các giá trị văn hóa của người dân.

Hà Nội đang hoàn thiện Đề án “Hệ giá trị và chuẩn mực ứng xử người Hà Nội thời đại mới”, xây dựng Bộ tiêu chí “Người Hà Nội thanh lịch, văn minh”. Đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành văn hóa mà đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Thành phố đồng thời cần xây dựng môi trường văn hóa trên cả không gian thực và không gian số, phát triển văn hóa số, chuẩn mực ứng xử số và ứng dụng công nghệ để đưa các giá trị văn hóa đến gần hơn với người dân, nhất là thế hệ trẻ.

Để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh mềm của Thủ đô, ông Nguyễn Văn Phong nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa trên nền tảng khoa học, công nghệ và dữ liệu; chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ, sản phẩm sáng tạo có thương hiệu và sức cạnh tranh; đồng thời phát triển thị trường dịch vụ văn hóa, chú trọng quảng bá, phân phối, bản quyền, chuyển đổi số và kết nối quốc tế.

Yếu tố quyết định vẫn là con người và môi trường văn hóa được xây dựng trong đời sống hằng ngày. Mỗi người dân vừa là người thụ hưởng, vừa là chủ thể sáng tạo, tham gia gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa. Khi những chuẩn mực văn hóa trở thành cách ứng xử, nếp sống và hành động thường ngày; khi người dân có điều kiện phát triển, sáng tạo và cống hiến, văn hóa mới thực sự góp phần nâng cao chất lượng sống và khẳng định vị thế riêng của Hà Nội trong giai đoạn phát triển mới.