Hà Nội lần đầu tuyển sinh bằng bản đồ GIS... học sinh được phân trường thế nào?

Từ nhiều năm nay, mỗi mùa tuyển sinh đầu cấp tại Hà Nội luôn đi kèm với những câu chuyện quen thuộc về phân tuyến, quá tải trường học và áp lực tìm trường phù hợp cho con. Ở nhiều khu vực nội đô, việc một học sinh ở rất gần trường nhưng vẫn phải theo học tại một cơ sở xa hơn vì khác địa giới hành chính không phải chuyện hiếm gặp.

Trong bối cảnh đó, việc Hà Nội chính thức đưa hệ thống thông tin địa lý GIS (Geographic Information System) vào tuyển sinh đầu cấp từ năm học 2026-2027 được xem là một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của ngành giáo dục Thủ đô trong nhiều năm trở lại đây.

Theo thông tin được Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội công bố, trước mắt, hệ thống GIS được xây dựng nhằm hỗ trợ công tác tuyển sinh trẻ mầm non, học sinh lớp 1 và lớp 6 trên cơ sở dữ liệu số về dân cư, trường học và hạ tầng giao thông. Thay vì chỉ dựa trên ranh giới hành chính như trước đây, hệ thống sẽ sử dụng dữ liệu vị trí cư trú của học sinh để tính toán khoảng cách tới các trường học lân cận, từ đó đề xuất phương án tuyển sinh phù hợp nhất.

Theo định hướng được thành phố đưa ra, mục tiêu cuối cùng là bảo đảm nguyên tắc "học gần nhà", giảm áp lực đi lại cho học sinh và phụ huynh, đồng thời tạo cơ sở dữ liệu minh bạch hơn cho công tác phân tuyến.

Khác với suy nghĩ của nhiều phụ huynh rằng GIS đơn thuần là một bản đồ số hiển thị trường học gần nhất, trên thực tế hệ thống được thiết kế phức tạp hơn nhiều. Ngoài yếu tố khoảng cách, việc phân trường còn được tính toán dựa trên dữ liệu dân cư, quy mô trường lớp, năng lực tiếp nhận học sinh, chỉ tiêu tuyển sinh cũng như các quy định liên quan đến địa bàn quản lý. Điều này đồng nghĩa với việc một trường nằm gần nhà chưa chắc đã là trường cuối cùng được hệ thống đề xuất nếu cơ sở đó đã đạt hoặc vượt khả năng tiếp nhận học sinh.

GIS thực chất là công cụ hỗ trợ ra quyết định chứ không phải công cụ thay thế hoàn toàn công tác quản lý. Hệ thống có thể giúp cơ quan chức năng nhìn rõ hơn mật độ dân cư, số lượng học sinh và khả năng đáp ứng của từng trường học theo từng khu vực, từ đó đưa ra phương án phân bổ hợp lý hơn so với cách làm truyền thống.

Ngay trong ngày đầu tiên vận hành thử nghiệm hệ thống vào ngày 3/6, nhiều phụ huynh Hà Nội đã lên tiếng phản ánh những bất cập bước đầu. Các hội nhóm phụ huynh trên các nền tảng mạng xã hội tại Hà Nội, không ít người cho biết vị trí nơi ở của gia đình bị định vị chưa chính xác hoặc trường học được đề xuất nằm xa hơn đáng kể so với trường gần nhà.

Nhiều phụ huynh trên mạng xã hội tỏ ra quan ngại khi bản đồ định vị sai lệch.

Một số trường hợp cho biết sau khi tự điều chỉnh lại vị trí trên bản đồ, kết quả đề xuất đã thay đổi. Điều này khiến nhiều phụ huynh đặt câu hỏi về độ chính xác của dữ liệu đầu vào cũng như khả năng vận hành ổn định của hệ thống khi bước vào giai đoạn tuyển sinh chính thức.

Thực tế, những lo ngại này không phải không có cơ sở. GIS hoạt động dựa trên dữ liệu cư trú được đồng bộ từ cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia. Chỉ cần địa chỉ thường trú, tạm trú hoặc thông tin nhà ở chưa được cập nhật đầy đủ, hệ thống hoàn toàn có thể xác định sai vị trí học sinh. Bên cạnh đó, nhiều khu đô thị mới, ngõ ngách hoặc các tuyến đường mới hình thành có thể chưa được cập nhật đồng bộ trên bản đồ nền, dẫn đến sai số trong quá trình tính toán.

Dù hoàn toàn có thể cập nhật lại địa chỉ trên hệ thống, nhưng phụ huynh không tránh khỏi lo lắng trước khi hệ thống đi vào vận hành chính thức.

Một trong những băn khoăn lớn nhất của phụ huynh hiện nay là cách hệ thống xác định khoảng cách giữa nhà và trường. Nhiều người đặt câu hỏi liệu GIS đang tính theo đường chim bay hay tính theo quãng đường di chuyển thực tế. Bởi tại Hà Nội, đặc biệt ở các khu đô thị mới hoặc khu dân cư đông đúc, khoảng cách tính theo đường thẳng có thể rất gần nhưng quãng đường đi thực tế lại dài hơn nhiều do hệ thống giao thông, hồ nước, đường nội bộ hoặc các tuyến đường một chiều.

Không chỉ lo về khoảng cách, nhiều phụ huynh còn băn khoăn về chất lượng giáo dục. Trong khi GIS có thể xác định trường học gần nhất về mặt địa lý, hệ thống không thể đánh giá chất lượng đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, chương trình học hay môi trường giáo dục. Điều này khiến một bộ phận phụ huynh lo ngại rằng trường được đề xuất có thể phù hợp về vị trí nhưng chưa chắc đã đáp ứng được kỳ vọng của gia đình.

Không ít phụ huynh ở khu vực ngoại thành cũng bày tỏ lo ngại về sự khác biệt giữa các khu vực. Tại nội đô, học sinh có thể có nhiều lựa chọn trường học trong bán kính ngắn. Trong khi đó, ở một số địa bàn ngoại thành hoặc khu vực đang đô thị hóa nhanh, số lượng trường học vẫn còn hạn chế. Điều này đặt ra câu hỏi liệu nguyên tắc "học gần nhà" có được thực hiện đồng đều hay không khi điều kiện hạ tầng giáo dục giữa các địa phương còn chênh lệch đáng kể.

Ảnh minh họa. Nguồn: luatvietnam.vn

Tuy nhiên, không nên đánh giá quá sớm hiệu quả của hệ thống chỉ từ những phản ánh trong ngày đầu thử nghiệm. Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cũng khẳng định giai đoạn từ ngày 3 đến 5/6 chỉ là bước chạy thử nhằm phát hiện lỗi kỹ thuật, rà soát dữ liệu và tiếp nhận phản hồi từ người dân trước khi triển khai chính thức. Những sai lệch được phát hiện trong giai đoạn này cũng chính là mục tiêu của quá trình thử nghiệm.

Sở GD&ĐT Hà Nội cũng yêu cầu các trường học, UBND xã, phường bố trí cán bộ trực hỗ trợ phụ huynh; tiếp nhận, tổng hợp và xử lý kịp thời các lỗi liên quan đến dữ liệu cư trú, phân tuyến, bản đồ GIS và thao tác đăng ký trực tuyến.

Ở góc độ rộng hơn, GIS có thể giúp giải quyết nhiều vấn đề tồn tại lâu nay trong tuyển sinh đầu cấp như minh bạch hóa dữ liệu, giảm phụ thuộc vào địa giới hành chính cứng nhắc và giúp phụ huynh tiếp cận đầy đủ hơn các thông tin liên quan đến trường học. Tuy nhiên, công nghệ không phải lời giải cho mọi vấn đề. Một thuật toán có thể tính toán trường học gần nhất, nhưng không thể tự tạo thêm phòng học, mở rộng trường lớp hay giải quyết tình trạng thiếu trường tại những khu vực dân số tăng nhanh.

Vì vậy, câu chuyện tuyển sinh bằng GIS có lẽ không chỉ là câu chuyện về công nghệ. Đó còn là phép thử đối với dữ liệu dân cư, hạ tầng giáo dục và khả năng thích ứng của cả hệ thống quản lý. Những ngày vận hành thử nghiệm đầu tiên đã cho thấy cả kỳ vọng lẫn những nỗi lo của phụ huynh. Và câu trả lời đầy đủ nhất về hiệu quả của GIS có lẽ sẽ chỉ xuất hiện khi mùa tuyển sinh chính thức bắt đầu.

Theo lịch công bố, từ ngày 8-10, phụ huynh đăng ký tuyển sinh thử nghiệm trực tuyến lần 2; từ ngày 15-17/6 là thời gian đăng ký tuyển sinh trực tuyến thử nghiệm lần 3.

Thời gian đăng ký tuyển sinh chính thức sẽ bắt đầu từ ngày 1/7 trên Cổng thông tin tuyển sinh đầu cấp của thành phố.

Mời quý độc giả xem thêm video: Ứng dụng giúp xác định học sinh nhà ở đâu, học gần đó | VTV24