Hà Nội: Siết kiểm soát các nguồn thải, kích hoạt cảnh báo ô nhiễm không khí trước 5-7 ngày

Ô nhiễm không khí tại Hà Nội chủ yếu là ô nhiễm bụi mịn PM2.5. Ảnh: Nguyễn Trường

Trước áp lực phát thải từ quá trình đô thị hóa, xây dựng hạ tầng, giao thông vận tải, sản xuất và sinh hoạt lớn; cùng với điều kiện khí tượng bất lợi vào các tháng cuối năm, và hiện tượng nghịch nhiệt làm hạn chế khả năng khuếch tán chất ô nhiễm, gia tăng nguy cơ xảy ra các đợt ô nhiễm không khí kéo dài, UBND TP.Hà Nội vừa ban hành Kế hoạch nhằm tăng cường, quyết liệt thực hiện các biện pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí trên địa bàn.

Ô nhiễm không khí tại Hà Nội chủ yếu là ô nhiễm bụi mịn PM2.5; Nồng độ PM2.5 trung bình năm giai đoạn 2023-2025 thường xuyên ở mức trên 40 µg/m3, trong đó năm 2025 đạt 48,5 µg/m3. Số ngày vượt ngưỡng QCVN 05:2023/BTNMT chiếm khoảng 1/3 số ngày trong năm, tập trung chủ yếu vào mùa khô (từ tháng 9 năm trước đến tháng 4 năm sau, đặc biệt những ngày thời tiết nghịch nhiệt).

Từ đầu năm 2026 đến nay, tỷ lệ số ngày có chỉ số chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình đạt 74,42%, trong khi thành phố đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2027 tỷ lệ này là 75% trở lên. Nồng độ bụi PM2.5 trung bình ngày đạt 37,89 µg/m3, thấp hơn giá trị giới hạn 45 µg/m3 theo QCVN 05:2023/BTNMT.

KIỂM SOÁT CHẶT CÁC NGUỒN PHÁT THẢI

Trước yêu cầu đó, việc tăng cường thực hiện đồng bộ các biện pháp kiểm soát tại từng nguồn thải, địa bàn; kết hợp tuyên truyền, giám sát cộng đồng với kiểm tra, xử lý vi phạm; chủ động dự báo, cảnh báo và triển khai biện pháp phòng ngừa, ứng phó trước các đợt ô nhiễm là cần thiết, cấp bách.

Đối với nguồn bụi và khí thải phát sinh từ hoạt động xây dựng, UBND TP. Hà Nội yêu cầu Sở Xây dựng chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp UBND các xã, phường lập danh mục các công trường, điểm phá dỡ, bãi tập kết vật liệu và điểm tiếp nhận phế thải; xác định rõ chủ đầu tư, nhà thầu, tuyến vận chuyển, thời gian hoạt động. Phân loại công trường theo mức độ nguy cơ phát tán bụi; ưu tiên kiểm soát các công trình đang đào đất, san nền, phá dỡ và công trình gần trường học, bệnh viện, khu dân cư.

Các chủ đầu tư, nhà thầu được yêu cầu thực hiện nghiêm túc các giải pháp giảm thiểu phát tán bụi từ hoạt động xây dựng như che chắn phù hợp; phủ kín vật liệu rời và đất trống chưa thi công; làm cứng, duy trì sạch đường nội bộ và lối ra vào; áp dụng cắt, khoan, phá dỡ có hút bụi hoặc làm ẩm tại vị trí phát sinh…

Lập danh mục các công trường, điểm phá dỡ, bãi tập kết vật liệu và điểm tiếp nhận phế thải...

Kế hoạch cũng yêu cầu lập nhật ký xe gắn với biển số, đơn vị vận tải, thời gian vào-ra, loại vật liệu và kết quả kiểm tra, rửa xe. Lắp camera giám sát tại khu vực rửa xe và cổng ra, ưu tiên nhận diện biển số; lưu trữ, kết nối dữ liệu theo phương án kỹ thuật và quy định bảo vệ dữ liệu.

Trong tháng 10/2026, Sở Xây dựng phải hoàn thành danh mục công trình lớn (diện tích trên 01 ha) và công trình có nguy cơ cao; yêu cầu 100% công trình lớn thực hiện giám sát bụi bằng cảm biến, camera, AI hoặc giải pháp công nghệ phù hợp theo quy định, kết nối dữ liệu về công an xã, phường và UBND các xã, phường; đồng thời tăng cường giám sát phương tiện ra, vào công trường, hệ thống rửa xe và nhật ký phương tiện.

Chủ đầu tư các công trường lớn, có nguy cơ cao cũng được yêu cầu xây dựng lộ trình kiểm soát, thay thế các thiết bị cũ, có mức phát thải cao; ưu tiên sử dụng máy móc, trang thiết bị điện, năng lượng xanh, ít phát thải đối với các dự án đầu tư công.

Kế hoạch giao Công an Thành phố chủ trì kiểm tra, xử lý nghiêm các phương tiện vận chuyển nguyên vật liệu xây dựng, đất, đá, phế thải không che phủ hoặc che phủ không kín; làm rơi vãi vật liệu, kéo theo bùn đất gây ô nhiễm môi trường; chở quá tải, đổ thải trái phép; đồng thời truy xuất công trường, chủ phương tiện, đơn vị vận tải để xử lý trách nhiệm theo quy định.

Bên cạnh đó, Sở Xây dựng phối hợp Công an Thành phố, UBND các xã, phường xác định tuyến vận chuyển, điểm nóng ô nhiễm bụi trọng điểm và phương án tổ chức giao thông phù hợp; yêu cầu đơn vị vận tải chấp hành điều kiện, tuyến, giờ được phép hoạt động. Chủ đầu tư phải tổ chức thu gom ngay bùn đất do hoạt động công trường làm rơi vãi ở cổng và đoạn đường bị ảnh hưởng trong phạm vi bán kính 50-100 m theo tuyến xe ra vào; không chờ lịch vệ sinh định kỳ.

Để giảm phát thải từ nguồn giao thông, UBND thành phố yêu cầu đầu tư, hoàn thiện mạng lưới giao thông công cộng, tăng số lượng bãi đỗ xe công cộng; thực hiện lộ trình chuyển đổi phương tiện giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh theo chương trình, kế hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Đồng thời, tiếp tục xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ đầu tư phát triển hạ tầng giao thông sử dụng năng lượng sạch; chính sách hỗ trợ tổ chức, cá nhân chuyển đổi phương tiện giao thông từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng năng lượng sạch.

Thành phố yêu cầu kiểm soát khí thải ô tô, xe mô tô, xe gắn máy theo lộ trình của Chính phủ; điều tiết, phân luồng giao thông hợp lý để hạn chế ùn tắc tại các nút giao thông, góp phần giảm phát thải. Cùng với đó, triển khai chuyển đổi phương tiện giao thông xanh; nghiên cứu, thực hiện phân vùng giao thông, thu phí phương tiện cơ giới đường bộ vào một số khu vực theo quy định và lộ trình được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Đặc biệt, kế hoạch cũng nhấn mạnh việc tiếp tục triển khai Vùng phát thải thấp; rà soát, đề xuất mở rộng theo lộ trình được phê duyệt. Đầu tư, hoàn thiện hệ thống trạm/trụ sạc, điểm đổi pin và dịch vụ phục vụ phương tiện sử dụng năng lượng sạch; rà soát phương án phân vùng môi trường, vùng bảo vệ nghiêm ngặt, vùng hạn chế phát thải.

DỰ BÁO VÀ KÍCH HOẠT BIỆN PHÁP THEO DIỄN BIẾN Ô NHIỄM

Sở Nông nghiệp và Môi trường là đầu mối kỹ thuật, phối hợp cơ quan khí tượng thủy văn, các đơn vị chuyên môn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp nhận, vận hành sản phẩm dự báo cho Hà Nội. Kết hợp mô hình khí tượng, chất lượng không khí, số liệu quan trắc đã kiểm soát chất lượng, dữ liệu nguồn thải và thông tin liên vùng. Thành phố yêu cầu khẩn trương hoàn thành xây dựng cơ chế cảnh báo nguy cơ gây ô nhiễm không khí và ứng phó với ô nhiễm không khí nghiêm trọng.

Đáng chú ý, kế hoạch nêu rõ: Trước 5-7 ngày khi có tín hiệu nguy cơ ô nhiễm, phát thông tin nhận định sớm gửi đến các cơ quan, đơn vị trên toàn Thành phố và thông tin trên phương tiện truyền thông đại chúng; kích hoạt rà soát các nguồn thải lớn kết hợp đẩy mạnh tuyên truyền để người dân chủ động phòng ngừa.

Cảnh báo sớm các nguy cơ ô nhiễm để người dân chủ động phòng ngừa.

Trước 48-72 giờ cập nhật phạm vi và mức độ nguy cơ; UBND các phường, xã tập trung kiểm soát chặt chẽ các công trường lớn trên địa bàn, tăng cường vệ sinh các tuyến đường, và tổ chức khuyến cáo sức khỏe cho người dân. Trước 24 giờ tiếp tục rà soát dự báo, điều chỉnh phạm vi, lực lượng và thông báo trực tiếp đến các đối tượng chịu tác động.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất điều chỉnh hoặc kết thúc đợt tăng cường trên cơ sở quan trắc đã kiểm soát chất lượng cho thấy cải thiện bền vững và dự báo 24-48 giờ tiếp theo; tiếp tục duy trì kiểm soát nguồn thải thường xuyên và đánh giá sau đợt tăng cường.

Đơn vị này cũng được yêu cầu nghiên cứu chủ động nâng mức kiểm soát trong giai đoạn nguy cơ ô nhiễm không khí cao (từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau) đối với các công trường, nguồn công nghiệp lớn, phương tiện phát thải cao,...

Ngoài ra, Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp các cơ quan chuyên ngành, Công an Thành phố và UBND các xã, phường tổ chức kiểm tra nguồn thải công nghiệp, làng nghề, cơ sở có công đoạn đốt và khu xử lý chất thải theo phân cấp; yêu cầu vận hành đầy đủ hệ thống xử lý, kiểm soát bụi, khí thải và duy trì truyền dữ liệu quan trắc đối với đối tượng có nghĩa vụ. Khi có dự báo ô nhiễm, tăng cường kiểm tra các cơ sở có nguy cơ cao, yêu cầu khắc phục ngay vi phạm; kiểm tra, rà soát, xử lý các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng theo lộ trình.

Kế hoạch yêu cầu Sở Công Thương chủ trì tăng cường áp dụng sản xuất sạch hơn, tiêu dùng bền vững, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và phát triển năng lượng tái tạo trong hoạt động công nghiệp…