Hà Nội tiên phong thực hiện Nghị quyết 79 và 80: Kiến tạo nội lực, dẫn dắt phát triển trong kỷ nguyên mới

Đó là Nghị quyết số 79-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước (KTNN) và Nghị quyết số 80-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn (bên trái ảnh) và PGS.TS Trần Đình Thiên (bên phải ảnh) tham gia Chương trình. Ảnh: Viết Thành - Phan Anh

Tham gia chương trình, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội và PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ đã có những trao đổi chuyên sâu, chỉ rõ thực trạng, cơ hội, thách thức và giải pháp để Hà Nội tiên phong, gương mẫu trong cụ thể hóa các nghị quyết bằng những chương trình hành động rõ mục tiêu, rõ lộ trình, vì sự phát triển văn minh, hiện đại và vì nhân dân.

Hoàn thiện “kiến trúc chiến lược” quốc gia - Hà Nội trong vai trò đầu tàu

Trước khi ban hành Nghị quyết số 79 và Nghị quyết số 80, Trung ương đã thông qua bộ 7 nghị quyết chiến lược, định hình các trụ cột phát triển trong giai đoạn mới, từ xây dựng Đảng, công nghiệp hóa, khoa học - công nghệ đến phát triển kinh tế tư nhân, phát triển vùng và đổi mới sáng tạo.

Đánh giá về vai trò của Nghị quyết 79 và 80 trong việc hoàn thiện “kiến trúc chiến lược” của quốc gia, khẳng định đây là mắt xích bảo đảm sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, ổn định thể chế và phát triển giá trị con người trong dài hạn, mở đầu chương trình, PGS.TS Trần Đình Thiên phân tích: "Trong nhiều năm qua, chúng ta đã ban hành không ít nghị quyết theo từng chủ đề, như kinh tế tư nhân, khoa học - công nghệ, thậm chí cả giáo dục, chứ không phải đến bây giờ mới có".

Tuy nhiên, trước đây các nghị quyết thường được ban hành riêng lẻ và triển khai từng nghị quyết. Việc ban hành tương đối độc lập và tổ chức thực thi theo hướng chuyên biệt khiến dù tinh thần, quan điểm đều đúng, nhưng hiệu quả thực thi dường như chưa cao, bởi thiếu tính hệ thống và đồng bộ. Từ góc nhìn khoa học có thể thấy, từng bộ phận có thể đúng, nhưng khi đặt trong tổng thể chưa chắc đã phù hợp, thậm chí có thể phát sinh xung đột chính sách hoặc triệt tiêu lẫn nhau trong quá trình triển khai.

Vì vậy, thời gian qua, việc hình thành “bộ tứ” nghị quyết chiến lược do Bộ Chính trị ban hành để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, gồm: Nghị quyết 57-NQ/TW (khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số), Nghị quyết 59-NQ/TW (hội nhập quốc tế), Nghị quyết 66-NQ/TW (xây dựng, thi hành pháp luật) và Nghị quyết 68-NQ/TW (kinh tế tư nhân), đã thể hiện rõ tính hệ thống, tầm nhìn tổng thể và khát vọng vươn tầm.

Trong tổng thể đó, Nghị quyết 79 và 80 không đứng ngoài mà bổ sung những cấu phần đặc biệt quan trọng, hoàn thiện cấu trúc chiến lược phát triển quốc gia theo hướng cân bằng giữa “kinh tế – thể chế – văn hóa – con người”. Nếu Nghị quyết 79 làm rõ vai trò, sứ mệnh và cơ chế vận hành của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thì Nghị quyết 80 đặt nền móng cho phát triển văn hóa như một trụ cột phát triển bền vững, bảo đảm bản sắc và sức mạnh mềm quốc gia.

Việc hoàn thiện “kiến trúc chiến lược” quốc gia cho thấy khí thế và cách nhìn về tương lai đất nước hiện nay đã khác hẳn so với trước đây. Tư duy phát triển chuyển từ “giải quyết từng vấn đề” sang “thiết kế tổng thể hệ thống”.

Thủ đô Hà Nội, nếu thực hiện tốt các nghị quyết này, với những lợi thế nổi trội của mình và vị trí ở những trụ cột then chốt, không thể không bứt phá mạnh mẽ.

Nhấn mạnh ý nghĩa và tầm quan trọng của hai Nghị quyết 79 và 80 đối với sự phát triển của Thủ đô, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng đây là những nghị quyết có ý nghĩa lớn đối với cả nước, mở ra tư duy và cách tiếp cận mới trong phát triển.

Đối với Hà Nội, ý nghĩa đó càng đặc biệt hơn, bởi Thủ đô là nơi hội tụ sức mạnh và nguồn lực quốc gia, sở hữu nhiều lợi thế nổi trội nhưng chưa được phát huy tương xứng. Hai nghị quyết mở ra không gian để Hà Nội khai thác hiệu quả các lợi thế hiện có và tiềm năng, chuyển hóa thành nguồn lực phát triển gắn với sứ mệnh của Thủ đô. Hà Nội cần tiên phong triển khai, qua đó dẫn dắt cả nước trong thực hiện hai nghị quyết. Thực tế cho thấy, Thủ đô đã sẵn sàng về tâm thế, điều kiện và quyết tâm chính trị cho nhiệm vụ này.

PGS. TS Trần Đình Thiên với những trao đổi thẳng thắn, cởi mở và chuyên sâu về nội dung Nghị quyết 79. Ảnh: Viết Thành - Phan Anh

Làm rõ vai trò chủ đạo của KTNN: Gỡ “điểm nghẽn của điểm nghẽn”

Về những nội dung đột phá thể hiện rõ tư duy đổi mới và tầm nhìn chiến lược trong phát triển kinh tế nhà nước tại Nghị quyết 79, PGS.TS Trần Đình Thiên cho biết, lâu nay nói đến KTNN nhưng chưa có định nghĩa, khái niệm thật sự rõ ràng, thống nhất về nội hàm. Nếu chính sách không dựa trên khái niệm khoa học, nội hàm minh bạch thì dễ rơi vào tình trạng chung chung, thậm chí dẫn đến xung đột hoặc chồng chéo chính sách trong thực thi.

Do đó, Nghị quyết 79 đã làm được điều quan trọng bậc nhất là bước đầu làm rõ khái niệm KTNN trong cấu trúc nền kinh tế thị trường hiện đại.

Cụ thể, Nghị quyết nêu KTNN có hai nhóm nguồn lực: Thứ nhất là nguồn lực quốc gia do Nhà nước được giao quản lý, điều hành và phân phối như tài nguyên, đất đai, ngân sách…; thứ hai là những lực lượng của Nhà nước được tổ chức thành lực lượng hành động như doanh nghiệp nhà nước (DNNN).

Khi phân biệt rõ các yếu tố cấu thành thành phần kinh tế nhà nước như vậy sẽ định hình được cơ chế vận hành, quản lý với chức năng, vai trò khác biệt, là cơ sở để có cách sử dụng hiệu quả nhất từng loại nguồn lực.

Từ Nghị quyết, chúng ta có cơ sở thay đổi cơ chế phân bổ nguồn lực, trên nền tảng thiết kế môi trường kinh doanh dựa trên nguyên tắc bình đẳng và cạnh tranh. Cách tiếp cận với từng “tuyến” nguồn lực cấu thành KTNN cũng phải khác nhau. Dựa vào đó có thể thiết kế cơ chế vận hành, chính sách và hệ thống giám sát phù hợp cho từng loại, thay vì áp dụng một khuôn mẫu chung.

Một nội dung đáng chú ý nữa là định vị đúng vai trò của khu vực DNNN để không bị thiên lệch, méo mó, giúp cả nền kinh tế có môi trường cạnh tranh lành mạnh. Sứ mệnh của DNNN được xác định rõ với vai trò trụ cột và dẫn dắt, nhất là trong các lĩnh vực then chốt, chiến lược.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, nếu tuân thủ đúng tinh thần đó sẽ góp phần giải tỏa các “trói buộc” về thể chế - vốn được coi là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”. Khi cơ chế được thiết kế lại theo hướng minh bạch, cạnh tranh và dựa trên năng lực thực chất, nền kinh tế thị trường sẽ vận hành đúng nghĩa hơn, giảm thiểu phân biệt đối xử giữa các thành phần kinh tế.

Trả lời câu hỏi về việc cụ thể hóa vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong giai đoạn hiện nay, ông nhấn mạnh DNNN có vai trò và chức năng riêng trong nền kinh tế. Trong bối cảnh khu vực tư nhân còn hạn chế về quy mô và năng lực dẫn dắt ở một số lĩnh vực chiến lược, DNNN cần đảm đương vai trò mũi nhọn.

Để dẫn dắt nền kinh tế, Nhà nước phải xác định đúng mục tiêu ưu tiên, từ đó phân bổ hiệu quả các nguồn lực như đất đai, tài nguyên… đúng đối tượng, tạo nền tảng cho tăng trưởng hai con số và chuyển sang trình độ phát triển cao hơn. Đây là yếu tố mang tính quyết định đối với tăng trưởng và ổn định vĩ mô.

Về giải pháp, ông cho rằng cần thay đổi cơ chế phân bổ nguồn lực, không dựa trên nền tảng “xin - cho” dễ dẫn đến thiên lệch. Các nguồn lực quốc gia cần được phân bổ theo nguyên tắc cạnh tranh để người làm tốt nhất được tiếp cận, người có năng lực mang lại hiệu quả cao nhất được trao cơ hội phát triển.

Song song với đó, môi trường cạnh tranh phải bình đẳng và tự do. Khu vực kinh tế tư nhân rất năng động; nếu được tạo môi trường phù hợp, doanh nghiệp tư nhân sẽ phát huy tối đa sức sáng tạo, sức chống chịu và khả năng bứt phá.

Bên cạnh đó, khu vực DNNN phải được nâng lên tầm quản trị hiện đại, tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Việc hỗ trợ DNNN không phải vì bản thân tính chất “nhà nước”, mà vì họ đang đảm trách chức năng và sứ mệnh quốc gia ở những lĩnh vực trọng yếu. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm phân bổ nguồn lực hợp lý, vì lợi ích chung của đất nước chứ không vì lợi ích cục bộ.

PGS. TS Bùi Hoài Sơn thể hiện nhiều kỳ vọng vào quyết tâm thực hiện 2 nghị quyết quan trọng của Hà Nội. Ảnh: Viết Thành - Phan Anh

Quyết tâm hành động của Hà Nội - Từ nghị quyết đến thực tiễn

Triển khai chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và hai Nghị quyết 79, 80, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc đặt ra yêu cầu rõ ràng: Mọi nghị quyết, chủ trương của Đảng phải được cụ thể hóa bằng chương trình hành động thực chất, có mục tiêu, tiến độ và cơ chế kiểm soát cụ thể.

Đánh giá về điều này, PGS.TS Trần Đình Thiên nhận định chưa bao giờ Hà Nội thể hiện quyết tâm và sự quyết liệt trong triển khai nghị quyết như hiện nay. Câu nói quen thuộc trước đây “Hà Nội không vội được đâu” nay đã trở thành quá khứ.

Tinh thần làm việc khẩn trương, quyết liệt, huy động tối đa nguồn lực, làm việc ngày đêm đang hiện hữu rõ nét trong nhiều lĩnh vực. Dịp Tết vừa qua, để hoàn thiện tài liệu phục vụ xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), nhiều cán bộ chỉ nghỉ Tết một ngày. Điều đó cho thấy áp lực đang được chuyển hóa thành động lực hành động, tạo sự lan tỏa niềm tin từ người đứng đầu tới đội ngũ thực thi.

Nhờ cơ chế phù hợp và cách thức khuyến khích, huy động hiệu quả, Hà Nội đang tạo ra những chuyển biến theo “gia tốc”, thay vì tiến triển theo nhịp độ thông thường.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho biết, qua quá trình phối hợp xây dựng chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 80 của Hà Nội, có thể thấy cách triển khai lần này rất khác. Khi nghị quyết đã mang tính hành động thì chương trình hành động phải mang tính thực tiễn cao hơn, cần xác định rõ các chỉ tiêu, “KPI”, lộ trình cụ thể và cơ chế giám sát minh bạch.

Chỉ khi đó, nghị quyết mới thực sự đi vào cuộc sống, trở thành động lực bứt tốc cho Thủ đô và lan tỏa ra cả nước.

Kỳ vọng về những chuyển biến cụ thể trong thời gian tới, PGS.TS Trần Đình Thiên cho biết ông rất sốt ruột nhưng đồng thời đặt nhiều kỳ vọng vào sự phát triển của Hà Nội, xuất phát từ nguồn lực, năng lực và sứ mệnh đặc biệt của Thủ đô. Theo ông, người dân cả nước đều kỳ vọng Hà Nội sẽ có bước phát triển mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới, và niềm tin vào điều đó đang ngày càng được củng cố.

Giải pháp then chốt, theo ông, là “đúng người, đúng việc”, đi kèm cơ chế tự chủ và trách nhiệm rõ ràng. Đồng thời, việc áp dụng hệ thống đánh giá hiệu quả công việc phải được thực hiện xuyên suốt, bảo đảm chất lượng thực thi và nâng cao hiệu quả vận hành của bộ máy.

Qua những trao đổi của hai vị khách mời trong Chương trình cho thấy, Nghị quyết 79 và 80 không chỉ hoàn thiện thêm cấu trúc chiến lược phát triển quốc gia mà còn trao cho Hà Nội một cơ hội lịch sử để tái cấu trúc nội lực, định vị lại vai trò đầu tàu.

Vấn đề không chỉ nằm ở chủ trương đúng đắn, mà ở năng lực tổ chức thực hiện với tinh thần hành động, trách nhiệm và khát vọng vươn tầm. Khi kinh tế nhà nước được vận hành theo cơ chế minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả; khi văn hóa được đặt đúng vị trí là nền tảng tinh thần và sức mạnh nội sinh; khi bộ máy được vận hành theo nguyên tắc trách nhiệm và đo lường hiệu quả cụ thể thì động lực phát triển sẽ được kích hoạt mạnh mẽ.

Với quyết tâm chính trị cao, cách làm mới, sự đồng bộ từ tư duy đến hành động và niềm tin đang được củng cố trong xã hội, Hà Nội đang đứng trước thời cơ để bứt phá. Và khi Thủ đô chuyển mình mạnh mẽ, đó không chỉ là câu chuyện của một địa phương, mà là bước chuyển động có tính lan tỏa đối với cả nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Hoa Thủy