Hà Nội trong từng nét cọ, nơi ký ức và nghệ thuật cùng hội tụ

Có những miền ký ức dù đã lùi xa theo năm tháng nhưng vẫn hiện hữu trong tâm trí, trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo. Với họa sĩ, nhà giáo Phạm Văn Kiệm, Hà Nội chính là miền ký ức như thế. Dù phần lớn cuộc đời gắn bó với vùng trung du Phú Thọ, hình ảnh Thủ đô vẫn luôn trở đi trở lại trong những sáng tác của ông, từ cầu Long Biên nhuốm màu thời gian, mặt nước Hồ Gươm yên ả đến những góc phố cổ lưu giữ dấu tích của Hà Nội nghìn năm văn hiến.

Trong tranh Phạm Văn Kiệm, Hà Nội không hiện lên qua những tuyến phố đông đúc hay nhịp sống đô thị hối hả, mà được tái hiện bằng những hình ảnh bình dị, thân thương. Đó là một Hà Nội được chắt lọc từ ký ức tuổi thơ, từ những lần trở về và cả những rung cảm của người nghệ sĩ đã trải qua nhiều thăng trầm cuộc sống.

Ba tác phẩm của họa sĩ Phạm Văn Kiệm tái hiện vẻ đẹp Hà Nội qua những cảnh sắc thân thuộc gửi gắm tình yêu Thủ đô và những ký ức lắng đọng theo thời gian..

Các tác phẩm như “Long Biên một chiều”, “Chiều Hồ Gươm”, “Ô Quan Chưởng” thể hiện rõ mạch cảm xúc ấy. Mỗi bức tranh không đơn thuần ghi lại một địa danh quen thuộc mà còn gợi mở những câu chuyện về lịch sử, con người và sự đổi thay của Thủ đô qua nhiều thế hệ.

Ở tuổi ngoài 60, họa sĩ Phạm Văn Kiệm vẫn nhớ những lần hiếm hoi được thưởng thức kem Tràng Tiền khi còn nhỏ, hình ảnh hàng liễu rủ bên Hồ Gươm, cây cầu Thê Húc cong cong dẫn vào đền Ngọc Sơn hay dáng cầu Long Biên trải dài trong nắng chiều. Những ký ức giản dị ấy trở thành chất liệu nuôi dưỡng tình yêu Hà Nội trong ông suốt nhiều thập niên.

Với người họa sĩ, mỗi lần trở lại Hà Nội là một dịp tìm về những dấu tích thân quen, quan sát sự thay đổi của cảnh vật và lắng nghe những cảm xúc từ chính mình. Có những hình ảnh ông phải nhiều lần quan sát, ghi nhớ trước khi thể hiện bằng màu sắc và đường nét. Bởi vậy, tranh phong cảnh của Phạm Văn Kiệm không chỉ phản ánh những gì hiện hữu trước mắt mà còn chứa đựng cách cảm nhận riêng về không gian và thời gian.

Họa sĩ Phạm Văn Kiệm còn quan tâm đến những đề tài lịch sử, đặc biệt là hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh và người lính.

Chia sẻ về nguồn cảm hứng sáng tác, họa sĩ Phạm Văn Kiệm cho biết, Hà Nội đối với ông không chỉ là nơi sinh ra mà còn là vùng đất hội tụ những giá trị lịch sử, văn hóa và tinh thần của dân tộc.

“Hà Nội là nơi linh thiêng, hào hoa, là trái tim của cả nước, là thành phố vì hòa bình. Với dân tộc Việt Nam, Hà Nội đã chứng kiến những dòng người tạm biệt Thủ đô lên đường kháng chiến và những đoàn quân chiến thắng trở về tiếp quản thành phố. Trong lòng Hà Nội còn có những công trình vắt ngang thế kỷ, cùng đất nước đi qua những mất mát, đau thương và những ngày tháng hào hùng”, họa sĩ Phạm Văn Kiệm chia sẻ.

Theo ông, mỗi cây cầu, góc phố của Hà Nội đều có thể khơi dậy những cảm xúc đặc biệt, thôi thúc người nghệ sĩ cầm cọ ghi lại dấu tích thời gian. Chính chiều sâu lịch sử và những giá trị văn hóa ấy đã tạo nên mạch nguồn sáng tác xuyên suốt trong các tác phẩm về Thủ đô.

Điểm dễ nhận thấy trong tranh Phạm Văn Kiệm là cách sử dụng màu sắc nhẹ nhàng, trong trẻo với những gam xanh, sáng và sự chuyển tiếp tinh tế giữa ánh sáng, mặt nước, bầu trời, cây cối. Ông không quá chú trọng những hình thức thể hiện mang tính hàn lâm mà lựa chọn lối sáng tác trực tiếp, tự nhiên, để cảm xúc dẫn dắt nét cọ.

Nhận xét về những tác phẩm vẽ Hà Nội của Phạm Văn Kiệm, chị Huyền Trần cho rằng giá trị đáng chú ý không chỉ nằm ở việc lựa chọn các địa danh mang tính biểu tượng của Thủ đô mà còn ở cách người họa sĩ đưa những trải nghiệm cá nhân vào từng khung cảnh. Nhờ đó, những hình ảnh vốn quen thuộc trở nên gần gũi nhưng vẫn mang chiều sâu ký ức, gợi cho người xem những liên tưởng riêng về Hà Nội.

Khách tham quan lưu lại khoảnh khắc bên những tác phẩm giàu màu sắc tại triển lãm tranh của họa sĩ Phạm Văn Kiệm.

Nếu Hà Nội là nơi khởi nguồn những ký ức đầu đời thì Phú Thọ lại là vùng đất nuôi dưỡng tâm hồn và hành trình nghệ thuật của Phạm Văn Kiệm. Sinh ra tại Hà Nội, năm lên 5 tuổi, ông theo gia đình lên Phú Thọ. Từ đó, vùng trung du với những cảnh sắc thiên nhiên, con người bình dị và các giá trị văn hóa truyền thống trở thành một phần không thể tách rời trong cuộc sống của ông.

Hai vùng đất, hai miền ký ức đã gặp nhau trong triển lãm cá nhân “Nguồn thiêng Đất Tổ - Ánh sáng Thăng Long”, được tổ chức tại Nhà Triển lãm Mỹ thuật, số 16 Ngô Quyền, Hà Nội. Từ hơn 100 tác phẩm đã sáng tác, ông lựa chọn khoảng 50 - 60 tác phẩm tiêu biểu để giới thiệu tới công chúng.

Triển lãm không chỉ đánh dấu một chặng đường lao động nghệ thuật mà còn cho thấy sự kết nối giữa hai miền văn hóa trong sáng tác của Phạm Văn Kiệm. Nếu những bức tranh về Hà Nội chất chứa nỗi nhớ và tình yêu dành cho nơi sinh ra, các tác phẩm về Phú Thọ lại mang hơi thở của vùng đất đã gắn bó với ông trong phần lớn cuộc đời.

Các đại biểu tham dự lễ khai mạc triển lãm cá nhân “Nguồn thiêng Đất Tổ - Ánh sáng Thăng Long” của họa sĩ Phạm Văn Kiệm tại Hà Nội.

Đến tham quan triển lãm, chị Ngô Song Hỷ nhận xét những tác phẩm của họa sĩ Phạm Văn Kiệm mang đậm dấu ấn cá nhân, thể hiện tâm huyết và phong cách màu sắc riêng. Trong khi đó, chị Đỗ Thị Châm Hoa đặc biệt ấn tượng với hành trình lao động nghệ thuật và những đóng góp của ông trong lĩnh vực giáo dục. Từ sự yêu thích đối với các tác phẩm được trưng bày, chị bày tỏ mong muốn sở hữu một bức tranh như “Hoa hồng” hoặc “Cầu Hôn” để đặt tại vị trí trang trọng trong không gian sống của gia đình.

Phía sau những bức tranh giàu cảm xúc ấy là hành trình nhiều thập niên vừa lao động, học tập, giảng dạy, vừa bền bỉ theo đuổi đam mê hội họa. Năm 1978, Phạm Văn Kiệm theo học khóa I bậc Trung cấp Mỹ thuật tỉnh Vĩnh Phúc, nay thuộc tỉnh Phú Thọ. Một năm sau, khi chiến sự biên giới phía Bắc nổ ra, ông lên đường thực hiện lệnh tổng động viên. Trở về sau thời gian quân ngũ, ông tiếp tục việc học còn dang dở, từng bước xây dựng con đường nghề nghiệp gắn với mỹ thuật.

Không chỉ dành tình cảm cho tranh phong cảnh, Phạm Văn Kiệm còn quan tâm đến những đề tài lịch sử, đặc biệt là hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh và người lính. Từ các tư liệu sưu tầm được tại Phú Thọ, ông thực hiện bộ 14 bức tranh kính, kích thước 40 x 60 cm, bằng kỹ thuật vẽ ngược trên mặt sau của kính.

Khách tham quan tìm hiểu những tác phẩm hội họa tái hiện vẻ đẹp thiên nhiên, con người và các dấu ấn văn hóa tại triển lãm.

Khi Ban Thường vụ Huyện ủy Lâm Thao trước đây ngỏ ý mua toàn bộ tác phẩm, ông quyết định trao tặng thay vì bán. Bộ tranh sau đó được tiếp nhận, chuyển giao cho Tỉnh ủy Phú Thọ để trưng bày, giới thiệu. Với ông, đó không chỉ là thành quả sáng tạo cá nhân mà còn là cách đóng góp vào việc lưu giữ, lan tỏa những giá trị lịch sử và truyền thống.

Tiếp nối hành trình sáng tạo, từ ngày 8/10 đến 24/11/2026, tại Phòng Nghệ thuật thuộc Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ, họa sĩ Phạm Văn Kiệm giới thiệu triển lãm “Sắc màu trung du”. Hoạt động hướng tới chào mừng Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, đồng thời đưa những sáng tác về thiên nhiên, con người và đời sống vùng trung du đến gần hơn với công chúng.

Nhìn lại hơn 40 năm gắn bó với mỹ thuật, Phạm Văn Kiệm xem mỗi tác phẩm là một phần của hành trình sống, nơi ký ức, trải nghiệm và tình cảm được gửi gắm qua đường nét, màu sắc. Mong muốn “trả nợ đời, trả nợ nghề” trở thành động lực để ông tiếp tục sáng tác về những con người, vùng đất và câu chuyện đã đi qua cuộc đời mình.