Hài hòa lợi ích, khơi thông nguồn lực đất đai

Một phần Dự án Khu đô thị City Home tại phường Vạn Xuân đã được triển khai nhờ nỗ lực của địa phương trong công tác giải phóng mặt bằng.

Những yêu cầu sửa đổi từ thực tiễn

Cuối tháng 5-2026, Dự án Khu đô thị City Home trên địa bàn phường Vạn Xuân được khởi công. Chỉ sau hơn hai tháng triển khai, trên 70% số hộ dân thuộc diện thu hồi đất đã nhận tiền bồi thường, sẵn sàng bàn giao mặt bằng để thực hiện dự án. Kết quả này cho thấy sự đồng thuận của người dân đối với chủ trương phát triển đô thị của địa phương.

Đằng sau sự đồng thuận ấy là mong muốn rất cụ thể của người dân: Việc xác định giá đất bồi thường cần tiệm cận hơn với thực tế thị trường, bảo đảm quyền lợi của người có đất bị thu hồi theo đúng tinh thần không để người dân chịu thiệt khi phục vụ lợi ích chung.

Cùng với đó, công tác kiểm đếm, lập và phê duyệt phương án bồi thường cũng cần được thực hiện nhanh, minh bạch để người dân sớm ổn định cuộc sống. Đó cũng là những vấn đề mà chính quyền cơ sở thường xuyên gặp phải trong quá trình triển khai các dự án.

Với vai trò là cực tăng trưởng, đô thị trung tâm phía Nam của tỉnh, phường Vạn Xuân hiện triển khai hơn 35 dự án, gồm, khu công nghiệp, khu công nghệ số, khu đô thị, khu dân cư và các công trình giao thông trọng điểm. Khối lượng công việc lớn đặt ra yêu cầu công tác quản lý đất đai, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải được thực hiện đồng bộ, thống nhất, trên cơ sở pháp lý rõ ràng.

Theo lãnh đạo UBND phường Vạn Xuân, Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản hướng dẫn đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai, địa phương mong muốn Luật tiếp tục được sửa đổi theo hướng tinh gọn, dễ áp dụng, tăng cường phân cấp, phân quyền và kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh. Những yêu cầu đó càng thể hiện rõ tại các địa bàn đang triển khai các dự án công nghiệp quy mô lớn.

Những yêu cầu này càng thể hiện rõ tại các địa bàn triển khai dự án công nghiệp quy mô lớn. Tại xã Tân Thành, Dự án Khu công nghiệp Phú Bình có diện tích khoảng 630ha, ảnh hưởng đến hơn 2.000 hộ dân, trong đó khoảng 800 hộ phải bố trí tái định cư. Quy mô giải phóng mặt bằng lớn khiến những quy định về xác định giá đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được kiểm chứng trực tiếp trong thực tiễn.

Một trong những khó khăn hiện nay là xác định giá đất bồi thường trong bối cảnh giá thị trường biến động, nhất là tại các khu vực có tốc độ đô thị hóa nhanh. Nếu giá bồi thường không phản ánh sát giá trị thực tế, quyền lợi của người dân có thể bị ảnh hưởng; ngược lại, nếu quy trình xác định giá kéo dài, tiến độ giải phóng mặt bằng và triển khai dự án cũng bị chậm theo.

Theo dự thảo Luật Đất đai đang được lấy ý kiến, việc xác định giá đất được đề xuất thực hiện trên cơ sở bảng giá đất và hệ số điều chỉnh. Nếu được quy định chặt chẽ, minh bạch và cập nhật sát biến động thực tế, cơ chế này được kỳ vọng sẽ rút ngắn quy trình xác định giá, giảm chênh lệch giữa các phương thức định giá, tạo thuận lợi cho công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng.

Tuy nhiên, việc áp dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh cũng cần đi kèm cơ chế kiểm tra, giám sát, cập nhật dữ liệu và giải quyết kiến nghị của người dân. Yêu cầu đẩy nhanh tiến độ dự án phải luôn gắn với việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi.

Từ thực tiễn tại Vạn Xuân và Tân Thành có thể thấy, mỗi dự án không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn đặt ra những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện trong chính sách đất đai. Những kiến nghị từ người dân và chính quyền cơ sở chính là căn cứ quan trọng để các quy định sửa đổi sát thực tiễn, dễ triển khai và có tính khả thi cao hơn.

Tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực

Nếu như ở góc độ người dân và chính quyền cơ sở, yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thì ở tầm phát triển, việc sửa đổi Luật Đất đai còn được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những điểm nghẽn trong thu hút đầu tư, tạo dư địa phát triển cho địa phương.

Thực tế cho thấy, cùng với quá trình công nghiệp hóa, nhu cầu về quỹ đất sạch để triển khai các dự án ngày càng lớn. Đây cũng là điều kiện quan trọng để tỉnh tiếp tục duy trì sức hút đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Tuy nhiên, để có quỹ đất sạch, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng luôn là khâu then chốt và cũng là nội dung phát sinh nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện.

Theo Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh, một trong những vướng mắc lớn hiện nay là quy định về bố trí tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Trong khi việc xây dựng các khu tái định cư phải trải qua nhiều thủ tục đầu tư và phụ thuộc vào nguồn vốn ngân sách, nhiều dự án vẫn cần mặt bằng để kịp tiến độ, dẫn đến thời gian giải phóng mặt bằng ở một số nơi còn kéo dài.

Từ thực tiễn đó, Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh kiến nghị Trung ương tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định theo hướng rút ngắn trình tự, thủ tục đầu tư đối với các khu tái định cư phục vụ dự án trọng điểm. Đồng thời nghiên cứu cơ chế phù hợp để huy động thêm nguồn lực đầu tư xây dựng khu tái định cư đối với các dự án ngoài ngân sách. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm vừa bảo đảm quyền lợi của người dân, vừa tạo điều kiện để các dự án triển khai đúng tiến độ.

Ông Nguyễn Đình Việt, Phó Trưởng Ban Quản lý các khu công nghiệp tỉnh, cho biết: Thực tiễn triển khai các khu công nghiệp cho thấy nhiều quy định của Luật Đất đai cần tiếp tục được hoàn thiện, nhất là đối với công tác giải phóng mặt bằng và đầu tư các khu tái định cư. Khi những điểm nghẽn này được tháo gỡ, các dự án sẽ có điều kiện triển khai nhanh hơn, góp phần cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Những kiến nghị từ Thái Nguyên có nhiều điểm tương đồng với định hướng sửa đổi Luật Đất đai đang được lấy ý kiến. Trong đó, việc hoàn thiện cơ chế xác định giá đất, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phân định rõ trách nhiệm và đơn giản hóa thủ tục hành chính được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện ở cơ sở.

Thực tiễn từ Thái Nguyên cho thấy, sửa đổi Luật Đất đai không chỉ nhằm tháo gỡ thủ tục cho các dự án, mà quan trọng hơn là thiết lập cơ chế hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư. Khi giá đất được xác định minh bạch, tái định cư đi trước một bước, quyền lợi của người dân được bảo đảm và thẩm quyền được phân định rõ ràng, sự đồng thuận sẽ được củng cố, nguồn lực đất đai mới thực sự được khơi thông cho phát triển.