Hải Phòng viết tiếp hành trình vươn mình từ tư duy đổi mới của nguyên Bí thư Thành ủy Đoàn Duy Thành

Trái tim của người “thuyền trưởng” từng chèo lái con thuyền Hải Phòng một thời vượt qua giai đoạn khó khăn nhất của cơ chế tập trung bao cấp để vươn ra biển lớn đã ngừng đập. Những di sản về tư duy đổi mới, tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm” và những công trình mang tầm nhìn thế kỷ để lại vẫn hiện hữu, sống động trong từng nhịp thở của thành phố hôm nay.

Nguyên Bí thư Thành ủy Hải Phòng Đoàn Duy Thành (bên trái) trong chuyến công tác của Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại địa phương. Ảnh tư liệu

Bản lĩnh người chiến sĩ cách mạng và khát vọng từ “địa ngục trần gian”

Sinh ra từ một làng quê thuần nông nghèo nhưng giàu truyền thống cách mạng của tỉnh Hải Dương xưa, nay là thôn Tường Vu, xã Lai Khê, thành phố Hải Phòng; mới 16 tuổi, đồng chí Đoàn Duy Thành đã sớm tham gia hoạt động cách mạng, dấn thân vào sự nghiệp giải phóng quê hương, đất nước.

Lịch sử Đảng bộ Hải Phòng và lịch sử cách mạng Việt Nam ghi nhớ hình ảnh Bí thư Quận ủy Ngô Quyền (cũ) trẻ tuổi thuộc vùng địch tạm chiếm bị địch bắt giam tại nhà tù Côn Đảo những năm 1951-1953. Chính trong chốn “địa ngục trần gian” ấy, ý chí của người cộng sản không những không bị khuất phục mà còn được tôi luyện sắc bén hơn. Đồng chí là một trong những người lãnh đạo cuộc vượt ngục táo bạo ngày 12/12/1952, một sự kiện chấn động dư luận thế giới lúc bấy giờ, được các tờ báo lớn của Pháp như Le Figaro, L’Humanité đăng tải. Có lẽ, chính tinh thần, nghị lực vượt biển tìm tự do năm ấy đã hun đúc nên một tầm nhìn vượt đại dương, một tư duy đổi mới, sáng tạo, bứt phá hướng biển mạnh mẽ sau này khi đồng chí trở thành người đứng đầu thành phố.

Người “xé rào” vì dân - Khởi nguồn của “Khoán 10”

Trong giai đoạn cơ chế tập trung, bao cấp bộc lộ nhiều hạn chế, căn bệnh quan liêu, giáo điều và xa rời thực tiễn đã trở thành lực cản lớn đối với sự phát triển. Nhắc đến đồng chí Đoàn Duy Thành là nhắc đến một cán bộ lãnh đạo sớm trăn trở trước những bất cập ấy, kiên trì tìm lời giải từ thực tiễn đời sống sản xuất và từ chính tâm tư của Nhân dân.

Những năm kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, sản xuất nông nghiệp trì trệ, đời sống người dân thiếu thốn, đã đặt ra yêu cầu cấp bách phải đổi mới tư duy quản lý. Trong bối cảnh đó, thay vì nhìn sự việc bằng lăng kính cứng nhắc, đồng chí đã trực tiếp xuống cơ sở, lắng nghe nông dân, quan sát hiệu quả thực tế khi người lao động được trao quyền và được hưởng thành quả xứng đáng. Chính sự tôn trọng thực tiễn ấy đã góp phần hình thành cách tiếp cận mới trong tổ chức sản xuất nông nghiệp, từng bước tháo gỡ rào cản, khơi dậy động lực lao động và sức sáng tạo trong dân.

Nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ), nguyên Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng Đoàn Duy Thành đi thực tế tại cầu Tân Vũ - Lạch Huyện năm 2017. Ảnh tư liệu.

Từ những chuyển biến ban đầu đó, tư duy quản lý kinh tế dần được điều chỉnh theo hướng phù hợp hơn với quy luật khách quan, tạo tiền đề quan trọng cho quá trình đổi mới toàn diện sau này. Nông nghiệp phục hồi, đời sống được cải thiện, niềm tin vào đường lối đổi mới ngày càng được củng cố.

Giá trị cốt lõi còn nguyên tính thời sự là: đổi mới phải bắt đầu từ thực tiễn, phải lắng nghe dân, tin vào sức dân và đặt lợi ích của Nhân dân làm thước đo cao nhất. Cán bộ không chỉ cần bản lĩnh chính trị mà còn phải có dũng khí chịu trách nhiệm, dám đề xuất giải pháp phù hợp trong khuôn khổ nguyên tắc chung, vì sự phát triển bền vững của đất nước.

Tầm nhìn chiến lược hướng biển và những công trình thế kỷ

Không chỉ đổi mới trong nông nghiệp, đồng chí Đoàn Duy Thành còn là nhà lãnh đạo có tư duy kinh tế sắc sảo và tầm nhìn chiến lược về phát triển đô thị cảng biển. Ngay từ những năm tháng đất nước còn muôn vàn khó khăn, nguyên Bí thư Thành ủy Đoàn Duy Thành đã trăn trở với câu hỏi: làm thế nào để Hải Phòng giàu lên từ biển?

Câu trả lời đã được hiện thực hóa bằng những công trình lấn biển, mở rộng không gian đô thị và phát triển hạ tầng táo bạo. Dưới sự chỉ đạo của nguyên Bí thư Thành ủy Đoàn Duy Thành, Hải Phòng đã huy động sức dân thực hiện các dự án đắp đập Đình Vũ, đào kênh Cái Tráp, làm đường xuyên đảo Cát Bà và đặc biệt là đắp đê đường 14 lấn biển Đồ Sơn. Những công trình này không chỉ mở rộng diện tích đất đai (thành lập thêm các xã Hải Thành, Tân Thành - nay thuộc phường Dương Kinh), mà còn tạo tiền đề vững chắc cho sự hình thành các khu công nghiệp, khu kinh tế biển sầm uất ngày nay.

Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải, Cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện hiện đại hôm nay chính là sự kế thừa và phát triển từ những nền móng, những ý tưởng “lấn biển, mở cơ đồ” mà đồng chí Đoàn Duy Thành và các thế hệ lãnh đạo đi trước đã dày công vun đắp. Tầm nhìn về việc xây dựng đội tàu biển Hải Phòng, mở rộng sân bay Cát Bi để giao thương quốc tế, tạo nguồn thu không phụ thuộc vào bao cấp cho thấy một tư duy kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế hình thành rất sớm trong con người ông.

Đổi mới, sáng tạo - tiền đề quan trọng để Hải Phòng vững bước

Sự ra đi của đồng chí Đoàn Duy Thành là một mất mát to lớn, nhưng cuộc đời và sự nghiệp của ông là một di sản quý báu, là nguồn cảm hứng quan trọng để Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Hải Phòng bước tiếp tiến trình đổi mới, sáng tạo với niềm tin vào tương lai và tiền đồ tươi sáng.

Bí thư Thành ủy Hà Nội Bùi Thị Minh Hoài trao Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng tặng đồng chí Đoàn Duy Thành tháng 11:2024. Ảnh tư liệu

Ngày nay, Hải Phòng đang đứng trước những vận hội mới nhưng cũng đầy thách thức. Nghị quyết 45-NQ/TW, ngày 24/01/2019 của Bộ Chính trị Khóa XII về xây dựng phát triển Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã đặt ra mục tiêu xây dựng Hải Phòng trở thành thành phố đi đầu cả nước trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Hiện thực hóa khát vọng đó, hơn lúc nào hết, mỗi cán bộ, đảng viên thành phố cần soi mình vào tấm gương đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, biết làm, vì thành phố của đồng chí Đoàn Duy Thành để cùng bước tiếp.

Một là, phải kiên định mục tiêu vì lợi ích Nhân dân, lấy hạnh phúc của Nhân dân làm thước đo cho mọi chủ trương, chính sách. Như bài học về “Khoán 10”, mọi sự đổi mới đều phải bắt nguồn từ nguyện vọng chính đáng của Nhân dân, vì thực tiễn và đòi hỏi của Nhân dân.

Hai là, phải không ngừng đổi mới tư duy, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá. Hải Phòng không thể phát triển nếu cứ đi theo lối mòn. Cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, hoàn thiện thể chế, tạo môi trường thông thoáng như tinh thần “xin cơ chế chứ không xin tiền” mà đồng chí Đoàn Duy Thành từng đề xướng.

Ba là, phải có tầm nhìn chiến lược, dài hạn. Việc phát triển kinh tế biển, mở rộng không gian đô thị hướng biển, xây dựng thành phố thông minh, hiện đại phải được thực hiện với tư duy vượt trước, như cách thế hệ cha anh đã quai đê lấn biển, mở đường ra đảo hàng chục năm về trước.

Bốn là, giữ vững phẩm chất liêm chính, tận tụy. Trọn đời cống hiến cho Đảng, cho dân, đồng chí Đoàn Duy Thành là tấm gương sáng về đạo đức cách mạng, về sự giản dị, gần dân, sát dân.

Lịch sử phát triển của Hải Phòng luôn in đậm dấu ấn của những người lãnh đạo có tâm, có tầm. Ôn lại cuộc đời hoạt động của đồng chí Đoàn Duy Thành, chúng ta càng thêm tự hào về truyền thống “Trung dũng - Quyết thắng” của thành phố Cảng anh hùng và văn hiến.

Vĩnh biệt đồng chí Đoàn Duy Thành - Người "thuyền trưởng" mở đường cho sự nghiệp đổi mới của thành phố Cảng. Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Hải Phòng nguyện đoàn kết một lòng, nỗ lực phấn đấu, tiếp tục sự nghiệp vẻ vang mà đồng chí và các thế hệ đi trước đã dày công vun đắp, quyết tâm xây dựng Hải Phòng trở thành thành phố Cảng xanh, văn minh, hiện đại, là pháo đài thép bảo vệ Tổ quốc, xứng đáng với sự tin tưởng của Trung ương và kỳ vọng của Nhân dân.

TÓM TẮT TIỂU SỬ
Đồng chí Đoàn Duy Thành, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ)

Đồng chí Đoàn Duy Thành (tên khai sinh Đoàn Hữu Tòng, bí danh: Thành Duy, Thành Linh, Thành Tòng), sinh ngày 15/9/1929; quê quán: Xã Cộng Hòa, huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương (cũ), nay là xã Lai Khê, thành phố Hải Phòng; thường trú tại số nhà 216, phố Đội Cấn, phường Ngọc Hà, thành phố Hà Nội; tham gia cách mạng tháng 7/1945; vào Đảng ngày 15/10/1946.

QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC

- Năm 1945: Đồng chí tham gia cướp chính quyền ở huyện Kim Thành, Bí thư thanh niên Cứu quốc xã Tường Vụ, Ủy viên chấp hành huyện đoàn thanh niên phụ trách 01 Tiểu khu của huyện.

- Năm 1946: Đồng chí làm Bí thư Việt Minh xã, cán bộ Việt Minh huyện, Bí thư Chi bộ xã Cộng Hòa, cán bộ Huyện ủy Kim Thành.

- Năm 1947 - 1948: Đồng chí làm cán bộ huyện ủy, tháng 11/1947 huyện ủy viên phụ trách 8 xã dọc đường 5.

- Năm 1949 - tháng 6/1950: Đồng chí là Ủy viên Thường vụ Huyện ủy phụ trách tổ chức kiểm tra, tháng 5/1949 được phân công phụ trách dân vận làm Chủ nhiệm Việt Minh huyện.

- Năm 1950: Đồng chí làm Bí thư Quận ủy Ngô Quyền kiêm Chủ tịch Ủy ban kháng chiến quận.

- Từ tháng 9/1951 - tháng 11/1953: Đồng chí bị bắt, bị tù ở Đoạn Xá, thành phố Hải Phòng, đầy đi nhà tù Côn Đảo, Đồng chí vẫn tích cực hoạt động và là cấp ủy đảng trong các nhà tù.

- Từ tháng 11/1953: Sau khi ra tù, Thành ủy Hải Phòng cho Đồng chí đi chỉnh huấn, tiếp tục sinh hoạt đảng, cán bộ nghiên cứu ở Văn phòng Thành ủy, Bí thư Chi bộ Văn phòng Thành ủy.

- Từ tháng 02/1958 - tháng 4/1958: Đồng chí làm Phó Chủ nhiệm Công ty bách hóa Hải Phòng; quyền Chủ nhiệm, Chủ nhiệm Công ty bách hóa bán buôn, Chủ nhiệm Công ty vải sợi may mặc, Bí thư Đảng ủy Công ty 3 khóa.

- Từ tháng 12/1961: Đồng chí làm Phó Chủ nhiệm Ban Liên hiệp xã Thủ công nghiệp, Phó Giám đốc Sở Công nghiệp và Thủ công nghiệp. Tháng 7/1964, Đồng chí làm quyền Giám đốc và Giám đốc Sở Thủ công nghiệp, Bí thư Đảng ủy Sở.

- Năm 1968: Đồng chí làm Thành ủy viên, Trưởng Ban Tài chính Thương nghiệp của Thành ủy.

- Năm 1971: Đồng chí làm Thành ủy viên, Trưởng Ban Công nghiệp kiêm Trưởng Ban Khoa học kỹ thuật.

- Năm 1974: Đồng chí làm Thành ủy viên, Giám đốc Sở Thương nghiệp, Bí thư Đảng ủy các cơ sở Nội thương.

- Năm 1976: Đồng chí làm Ủy viên Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng.

- Năm 1979: Đồng chí làm Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng.

- Tháng 02/1982, tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V: Đồng chí được bầu là Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng; tháng 5/1982 Đồng chí được bầu là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy Hải Phòng.

- Từ tháng 7/1986 - tháng 02/1987: Đồng chí là Ủy viên Trung ương Đảng, đại biểu Quốc hội khóa VII, Bộ trưởng Bộ Ngoại thương.

- Từ tháng 02/1987 - tháng 5/1988: Đồng chí là Ủy viên Trung ương Đảng, đại biểu Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại thương.

- Tháng 5/1988 - tháng 3/1990: Đồng chí thôi giữ chức Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, làm Bộ trưởng Bộ Kinh tế Đối ngoại, đại biểu Quốc hội khóa VIII.

- Tháng 4/1990 - năm 1993: Đồng chí làm Viện trưởng Viện nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương.

- Từ năm 1993 - năm 2002: Đồng chí làm Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

- Năm 2003, Đồng chí được Đảng, Nhà nước quyết định nghỉ hưu theo chế độ.

- Đồng chí là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng các khóa V, VI; đại biểu Quốc hội các khóa VII, VIII; nguyên Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng; Bộ trưởng Bộ Ngoại thương, Bộ trưởng Bộ Kinh tế Đối ngoại (nay là Bộ Công Thương); Viện trưởng Viện nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương; Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (nay là Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam); Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ). Do có nhiều công lao và thành tích xuất sắc đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc, Đồng chí đã được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng và nhiều huân, huy chương, phần thưởng cao quý khác.

Lê Tiến Châu, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng