Hải quan đẩy mạnh cải cách, chuyển đổi số, tạo thuận lợi thương mại

Chiều 7/9/2026, Cục Hải quan tổ chức Hội nghị giao ban đánh giá kết quả thực hiện công tác tháng 8 và triển khai Chương trình công tác tháng 9/2026. Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ chủ trì hội nghị, với sự tham dự của lãnh đạo Cục Hải quan, Ban Chấp hành Đảng bộ Cục, thủ trưởng các đơn vị thuộc Cục và đại diện Đoàn Thanh niên Cục Hải quan.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: Cục Hải quan.

Nhiều chính sách mới tạo nền tảng cho Hải quan hiện đại

Trong tháng 8, công tác xây dựng thể chế tiếp tục được Cục Hải quan tập trung triển khai. Đáng chú ý, ngày 23/8/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan năm 2014, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Luật sửa đổi được kỳ vọng tạo cơ sở pháp lý cho việc mở rộng quản lý hàng hóa trên nền tảng thương mại điện tử, đẩy mạnh Hải quan số và giảm yêu cầu về hồ sơ, thủ tục đối với doanh nghiệp.

Cùng với đó, Cục Hải quan đã tham mưu Bộ Tài chính trình Chính phủ ban hành Nghị định số 336/2026/NĐ-CP ngày 22/8/2026 về thực hiện thủ tục hành chính đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh theo cơ chế một cửa quốc gia, cơ chế một cửa ASEAN.

Cục Hải quan cũng trình Bộ Tài chính ban hành 3 Thông tư liên quan đến xác định xuất xứ hàng hóa; chỉ tiêu thông tin, mẫu chứng từ khai báo đối với phương tiện vận tải qua các loại hình cửa khẩu; kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan đối với hàng hóa, phương tiện vận tải hoạt động trong khu vực cửa khẩu thông minh.

Những bước đi này cho thấy định hướng xây dựng môi trường quản lý hải quan ngày càng số hóa, minh bạch và thuận lợi hơn cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Cắt giảm thủ tục, thúc đẩy môi trường kinh doanh

Cải cách hành chính tiếp tục là một trong những điểm sáng trong kết quả công tác tháng 8.

Thực hiện phương án cắt giảm, đơn giản hóa theo Quyết định số 1848/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Cục Hải quan đã cắt giảm, đơn giản hóa 35/39 thủ tục hành chính trong kế hoạch và thực thi thêm 13 thủ tục, đạt 123,1% kế hoạch.

Đối với các điều kiện kinh doanh, Cục Hải quan đã điều chỉnh phương án cắt giảm 16 điều kiện kinh doanh để đưa vào Nghị quyết của Chính phủ, đạt 100% chỉ tiêu. Theo phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính tại Quyết định số 2421/QĐ-BTC của Bộ Tài chính, Cục đã thực thi 27/39 thủ tục, đạt 69,23% kế hoạch; 12 thủ tục còn lại dự kiến được thực thi trong năm 2026.

Trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Cục Hải quan cũng chủ động rà soát, đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục. Riêng tại Nghị định số 273/2026/NĐ-CP về kinh doanh hàng miễn thuế, Cục đã đề xuất bãi bỏ 6 thủ tục và đơn giản hóa 10 thủ tục.

Việc tiếp tục cắt giảm các thủ tục hành chính không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn trực tiếp giảm chi phí tuân thủ, thời gian thực hiện thủ tục cho doanh nghiệp.

Hàng triệu hồ sơ được tiếp nhận trực tuyến

Chuyển đổi số tiếp tục được xác định là một động lực quan trọng trong hiện đại hóa ngành Hải quan.

Trong tháng 8, Cục Hải quan tiếp tục triển khai các bước điều chỉnh dự án xây dựng hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số; đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Hệ thống VNACCS/VCIS và các hệ thống vệ tinh tiếp tục được vận hành ổn định, an toàn 24/7, bảo đảm hoạt động thông quan thông suốt. Cục cũng chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật phục vụ thí điểm xác thực người khai hải quan đối với hàng hóa trị giá nhỏ thông qua kết nối giữa hệ thống của cơ quan Hải quan với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và VNeID.

Đáng chú ý, từ ngày 1/1 đến 20/8/2026, Cục Hải quan đã tiếp nhận 85.738.498 hồ sơ, trong đó có 85.718.789 hồ sơ trực tuyến; số hồ sơ tiếp nhận trực tiếp và qua dịch vụ bưu chính là 19.709 hồ sơ.

Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến ở mức rất cao cho thấy quá trình chuyển dịch từ phương thức xử lý truyền thống sang môi trường điện tử đang ngày càng rõ nét, đồng thời tạo nền tảng để ngành Hải quan tiến tới mô hình quản lý dựa trên dữ liệu.

Xuất nhập khẩu 8 tháng vượt 770 tỷ USD

Hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục duy trì quy mô lớn.

Trong tháng 8/2026, tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 109,7 tỷ USD, giảm 0,1% so với tháng trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 54,79 tỷ USD, tăng 3,2%; nhập khẩu đạt 54,91 tỷ USD, giảm 3,1%.

Lũy kế 8 tháng năm 2026, tổng trị giá xuất nhập khẩu đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4%; nhập khẩu đạt 395,3 tỷ USD, tăng 35,3%. Cán cân thương mại hàng hóa 8 tháng nhập siêu 20,46 tỷ USD.

Quy mô thương mại ngày càng lớn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với cơ quan Hải quan trong việc vừa tạo thuận lợi cho dòng chảy hàng hóa, vừa bảo đảm quản lý chặt chẽ, chống gian lận và thất thu ngân sách.

Thu ngân sách từ xuất nhập khẩu tăng 17,4%

Trong tháng 8, số thu ngân sách nhà nước từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 39.820 tỷ đồng, giảm 12,4% so với tháng trước.

Lũy kế từ ngày 1/1 đến 31/8/2026, số thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 352.766 tỷ đồng, bằng 78,2% dự toán được giao 451.000 tỷ đồng và bằng 68,3% chỉ tiêu phấn đấu 516.500 tỷ đồng. So với cùng kỳ năm 2025, số thu tăng 17,4%, tương ứng tăng 52.308 tỷ đồng.

Trong những tháng cuối năm, Cục Hải quan xác định tiếp tục bám sát các giải pháp tạo thuận lợi thương mại, đồng thời tăng cường chống thất thu, chống gian lận thương mại, chuyển giá, trốn thuế và các hành vi vi phạm pháp luật hải quan.

Quyết liệt chống buôn lậu, gian lận thương mại

Công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới tiếp tục diễn biến phức tạp. Trong tháng 8, số vụ vi phạm giảm 135 vụ so với tháng 7 nhưng tăng 299 vụ so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, các vụ việc có dấu hiệu hình sự có chiều hướng gia tăng, nhất là trên tuyến đường biển và hàng không.

Từ ngày 15/7 đến 14/8/2026, cơ quan Hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 1.860 vụ, với trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 3.391 tỷ đồng. Cơ quan Hải quan khởi tố 6 vụ, chuyển nguồn tin và kiến nghị khởi tố 17 vụ. Số thu ngân sách từ xử phạt vi phạm hành chính đạt 174,4 tỷ đồng, tăng 458,3% so với cùng kỳ năm 2025.

Lũy kế từ ngày 15/12/2025 đến 14/8/2026, toàn ngành phát hiện, bắt giữ và xử lý 15.273 vụ, trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 15.371 tỷ đồng; khởi tố 15 vụ và chuyển khởi tố 104 vụ. Số thu ngân sách từ xử phạt vi phạm hành chính đạt 899,7 tỷ đồng.

Công tác phòng, chống ma túy cũng được triển khai đồng bộ. Trong thời gian từ 15/7 đến 14/8/2026, ngành Hải quan chủ trì, phối hợp với các lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ 16 vụ/22 đối tượng, thu giữ 14,11 kg ma túy các loại. Lũy kế từ 15/12/2025 đến 14/8/2026, đã phát hiện, bắt giữ 129 vụ/274 đối tượng, thu giữ 785,25 kg ma túy các loại.

Quản lý rủi ro theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu

Một điểm đáng chú ý trong hoạt động nghiệp vụ là công tác kiểm tra sau thông quan tiếp tục được triển khai có trọng tâm, tập trung vào các lĩnh vực rủi ro cao như xuất xứ, sở hữu trí tuệ, mã HS, trị giá và chính sách mặt hàng.

Từ ngày 15/7 đến 14/8/2026, toàn ngành đã ban hành 190 quyết định kiểm tra sau thông quan và hoàn thành 160 cuộc. Tổng số tiền ấn định thuế và xử phạt là 496 tỷ đồng, số tiền thực thu ngân sách đạt 538,5 tỷ đồng.

Lũy kế từ ngày 15/12/2025 đến 14/8/2026, toàn ngành ban hành 1.109 quyết định kiểm tra sau thông quan, hoàn thành 875 cuộc; tổng số tiền ấn định thuế và xử phạt là 4.781,8 tỷ đồng, đạt 120% chỉ tiêu giao năm 2026; số tiền thực thu ngân sách đạt 3.470,59 tỷ đồng, tương đương 87% chỉ tiêu 4.000 tỷ đồng.

Công tác quản lý rủi ro cũng cho thấy vai trò ngày càng lớn trong phân luồng hàng hóa. Từ ngày 15/7 đến 14/8/2026, toàn ngành phân luồng 2.165.676 tờ khai, trong đó luồng Xanh chiếm 71,51%, luồng Vàng 26,39% và luồng Đỏ 2,10%. Qua quản lý rủi ro, cơ quan Hải quan phát hiện 952 tờ khai vi phạm qua phân luồng và chuyển luồng kiểm tra.

Đây là hướng tiếp cận giúp cơ quan Hải quan tập trung nguồn lực vào những lô hàng, doanh nghiệp có nguy cơ cao, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp tuân thủ tốt.

Tập trung các nhiệm vụ trọng tâm những tháng cuối năm

Kết luận hội nghị, Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ yêu cầu toàn ngành tập trung thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong những tháng cuối năm 2026.

Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ phát biểu kết luận hội nghị. Ảnh: Cục Hải quan.

Trong đó, Cục Hải quan tiếp tục phối hợp hoàn thiện các dự thảo nghị định, thông tư và đưa Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan năm 2014 vào cuộc sống; tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và triển khai các giải pháp tạo thuận lợi thương mại.

Đồng thời, ngành tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; tập trung triển khai hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số, mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia và kết nối Cơ chế một cửa ASEAN giai đoạn 3.

Cục Hải quan cũng sẽ triển khai thí điểm xác thực người khai hải quan đối với hàng hóa trị giá nhỏ thông qua kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và VNeID.

Cùng với cải cách và số hóa, công tác thu ngân sách, quản lý rủi ro, kiểm tra sau thông quan và đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, ma túy tiếp tục được xác định là nhiệm vụ thường xuyên.

Đặc biệt, công tác chống buôn lậu được đặt trong yêu cầu giữ vững an ninh kinh tế, trật tự an toàn xã hội và môi trường thương mại lành mạnh. Ngành Hải quan sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp trong nước và quốc tế, kiên quyết xử lý các trường hợp vi phạm theo quy định.

Bên cạnh đó, Hải quan Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh hợp tác song phương, đa phương trong khuôn khổ ASEAN, WCO và APEC; chủ động chuẩn bị cho Năm APEC 2027, tăng cường trao đổi thông tin với các đối tác quốc tế và thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực hải quan.

Trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục tăng trưởng mạnh, yêu cầu đặt ra đối với ngành Hải quan không chỉ là quản lý chặt chẽ mà còn phải tạo thuận lợi tối đa cho dòng chảy thương mại hợp pháp. Việc đồng thời thúc đẩy cải cách thủ tục, chuyển đổi số, quản lý rủi ro và chống gian lận đang tạo nền tảng để Hải quan hướng tới mô hình quản lý hiện đại, minh bạch, hiệu quả và đồng hành ngày càng sâu hơn với cộng đồng doanh nghiệp.