Hải quan đột phá cải cách, tạo động lực cho xuất khẩu

Những nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026

Thương mại hàng hóa của Việt Nam liên tiếp ghi dấu ấn mạnh mẽ. Theo số liệu của Cục Hải quan, năm 2024 đã tăng lên 786 tỷ USD, gấp 2,4 lần sau một thập kỷ. Đến năm 2025, thương mại Việt Nam tiếp tục bứt phá, đạt 930 tỷ USD; thặng dư thương mại khoảng 21,2 tỷ USD, đưa Việt Nam vào vị trí 25 nền kinh tế xuất nhập khẩu lớn nhất toàn cầu.

Tại Hội nghị tổng kết năm 2025 và triển khai phương hướng nhiệm vụ năm 2026 của Cục Hải quan Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi đánh giá, đằng sau các con số ấn tượng đó là nỗ lực cải cách mạnh mẽ của ngành Hải quan trong việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm chi phí tuân thủ, triển khai đồng bộ ứng dụng công nghệ số, tự động hóa quy trình nghiệp vụ, từng bước xây dựng hải quan số - hải quan thông minh. Năm 2026, ngành Hải quan cần tiếp tục phát huy thành quả đạt được, tăng tốc tạo thuận lợi thương mại, đưa kim ngạch xuất nhập khẩu đạt mốc 1.000 tỷ USD, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng của đất nước.

Cán bộ hải quan thông quan hàng hóa cho doanh nghiệp. Ảnh: CTVAH

Theo đó, Thứ trưởng yêu cầu Cục Hải quan tập trung nguồn lực tham mưu sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện hệ thống pháp luật hải quan theo hướng đẩy mạnh cải cách, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi thương mại, thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ, trọng tâm là xây dựng và đưa hải quan số vào vận hành. Thứ trưởng yêu cầu huy động đầy đủ nguồn lực, triển khai dự án công nghệ thông tin đúng tiến độ, chất lượng; chuẩn bị sẵn sàng hạ tầng công nghệ để triển khai chính thức mô hình thông quan tập trung trong toàn ngành sau khi được Bộ Tài chính phê duyệt.

Đồng thời, triển khai quyết liệt các giải pháp thu ngân sách nhà nước ngay từ đầu năm, phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ thu năm 2026. Thứ trưởng nhấn mạnh, tạo thuận lợi thương mại là nhiệm vụ hàng đầu, song Cục Hải quan cần chủ động chống thất thu thông qua tăng cường phân tích thông tin, đánh giá tình hình, bám sát các biến động thị trường để kịp thời dự báo, xây dựng các kịch bản điều hành phù hợp, hiệu quả.

Cùng với đó, tăng cường phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và ma túy; góp phần bảo đảm an ninh, an toàn quốc gia và phát triển kinh tế.

Đồng bộ các giải pháp

Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ cho hay, ngành Hải quan xác định nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 là vừa duy trì đà tăng thu ngân sách, vừa tạo bước đột phá trong hải quan số, thông quan tập trung, phi giấy tờ, hướng tới mô hình quản lý dựa trên dữ liệu lớn, tích hợp liên thông và minh bạch ở mức cao hơn.

Trước hết, ngành tập trung hoàn thiện Luật Hải quan sửa đổi theo hướng đáp ứng yêu cầu mô hình hải quan số, phù hợp bối cảnh chuyển đổi sang thông quan tập trung và giao dịch điện tử toàn trình, đảm bảo tương thích với các chuẩn mực quốc tế, hài hòa mục tiêu quản lý rủi ro, bảo vệ lợi ích quốc gia và tạo thuận lợi thương mại. Việc hoàn thiện khung pháp lý đóng vai trò nền móng, tạo hành lang để triển khai các mô hình quản lý, kiểm tra, giám sát mới trên nền tảng dữ liệu.

Cùng với cải cách thể chế, ngành quyết liệt triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, tập trung nguồn lực cho dự án xây dựng hệ thống công nghệ thông tin thực hiện hải quan số, phấn đấu trong năm 2026 hoàn thành phần thông quan của hệ thống, bảo đảm kết nối đồng bộ với Trung tâm dữ liệu quốc gia, tạo trục chia sẻ dữ liệu "đúng - đủ - sạch - sống" phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.

Song song, ngành tiếp tục mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia, một cửa ASEAN giai đoạn 3, tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành, giảm tối đa giấy tờ, giảm thời gian tuân thủ thủ tục hành chính và chi phí logistics cho doanh nghiệp. Việc triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung, phi giấy tờ được xem là khâu đột phá, hướng tới quy trình xử lý hồ sơ điện tử hoàn toàn, qua đó tăng tính minh bạch, giảm rủi ro phát sinh tiêu cực và nâng cao niềm tin của doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Văn Thọ cho biết thêm, trong lĩnh vực thu ngân sách, ngành tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp tạo thuận lợi thương mại gắn với chống thất thu, phòng chống gian lận thuế, tăng cường ứng dụng phân tích dữ liệu lớn để lựa chọn trọng điểm kiểm tra, hạn chế kiểm tra dàn trải. Mục tiêu là vừa bảo đảm nguồn thu, vừa không tạo thêm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp, qua đó duy trì động lực sản xuất, xuất khẩu và tăng trưởng thương mại.

Bên cạnh đó, công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và vận chuyển trái phép ma túy qua biên giới tiếp tục được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt, thường xuyên, nhằm bảo vệ môi trường kinh doanh lành mạnh, bảo vệ người tiêu dùng và giữ vững kỷ cương pháp luật. Việc nâng cao hiệu quả kiểm soát biên giới gắn với ứng dụng thiết bị, công nghệ giám sát hiện đại cũng góp phần giảm thất thu, bảo đảm trật tự thị trường và an ninh kinh tế.

Một trụ cột quan trọng khác trong năm 2026 là đẩy mạnh giải ngân đầu tư công, sử dụng hiệu quả nguồn phí hải quan, đầu tư trang thiết bị kiểm tra, giám sát hiện đại, chuẩn hóa hạ tầng kỹ thuật phục vụ chuyển đổi số, kết hợp với tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Cùng với đó, công tác giáo dục chính trị tư tưởng, xây dựng văn hóa công vụ, củng cố đoàn kết nội bộ được chú trọng, tạo nền tảng nhân lực vững chắc cho quá trình chuyển đổi sang mô hình quản lý mới.

Song Linh