Hải quan siết kiểm soát buôn lậu, gian lận trị giá hàng nhập khẩu

Nhu cầu nhập khẩu hàng hóa tăng cao dịp cuối năm và Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027 kéo theo nguy cơ gia tăng buôn lậu, gian lận thương mại, trong đó có hành vi khai thấp trị giá hàng nhập khẩu để trốn thuế. Trước áp lực này, ngành hải quan tăng cường kiểm soát các tuyến, địa bàn, mặt hàng trọng điểm, đồng thời siết chặt quản lý trị giá nhằm ngăn thất thu ngân sách nhà nước.

Công chức hải quan phát tờ rơi tuyên truyền pháp luật cho ngư dân trên tàu cá. Ảnh: Chi cục Hải quan khu vực VIII

Công chức hải quan phát tờ rơi tuyên truyền pháp luật cho ngư dân trên tàu cá. Ảnh: Chi cục Hải quan khu vực VIII

Gia tăng kiểm soát các tuyến, địa bàn trọng điểm

Cuối năm là thời điểm hoạt động xuất nhập khẩu, lưu thông hàng hóa diễn ra sôi động, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn các hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới và gian lận thương mại có nguy cơ gia tăng, với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Theo Cục Hải quan, từ ngày 15/9 đến 14/10/2026, lực lượng hải quan phát hiện, bắt giữ và xử lý 1.757 vụ vi phạm, với trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 2.466,8 tỷ đồng; trong đó khởi tố 2 vụ, chuyển nguồn tin và kiến nghị khởi tố 20 vụ. Lũy kế từ ngày 15/12/2025 đến 14/10/2026, toàn ngành phát hiện, bắt giữ và xử lý 18.825 vụ, với trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 20.463,6 tỷ đồng.

Những con số trên cho thấy áp lực lớn đối với công tác kiểm tra, giám sát và kiểm soát hải quan. Đáng chú ý, nguy cơ vi phạm không chỉ xuất hiện ở các tuyến biên giới, cửa khẩu mà còn tiềm ẩn trong hồ sơ, chứng từ và quá trình khai báo hàng hóa xuất nhập khẩu.

Trước tình hình đó, Cục Hải quan đã ban hành kế hoạch cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trước, trong và sau Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027. Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ yêu cầu toàn ngành chủ động nắm tình hình, tập trung kiểm soát các tuyến, địa bàn và mặt hàng trọng điểm; tăng cường quản lý rủi ro, kiểm tra sau thông quan đối với những dấu hiệu gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và vi phạm chính sách mặt hàng.

Cùng với đó, ngành hải quan đẩy mạnh phối hợp với các lực lượng chức năng, nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng trang thiết bị kiểm tra, kiểm soát. Công tác phòng, chống ma túy cũng được tăng cường thông qua tập huấn nhận diện phương thức, thủ đoạn, kỹ năng kiểm soát tại các địa bàn trọng điểm và phối hợp đấu tranh với tội phạm ma túy.

Việc kiểm soát từ khâu làm thủ tục tại cửa khẩu đến quản lý rủi ro và kiểm tra sau thông quan có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện những hành vi vi phạm được che giấu qua hồ sơ, chứng từ. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với ngành hải quan trong bối cảnh các thủ đoạn gian lận ngày càng chuyển dịch từ hành vi vận chuyển trái phép sang lợi dụng những kẽ hở trong quy trình quản lý, khai báo và xác định nghĩa vụ thuế.

Kiểm soát trị giá để bảo vệ nguồn thu ngân sách

Một trong những rủi ro cần được đặc biệt chú ý trong giai đoạn cuối năm là gian lận trị giá hải quan. Với những mặt hàng có thuế suất nhập khẩu cao, thậm chí thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, việc doanh nghiệp khai báo trị giá thấp hơn thực tế có thể làm giảm số thuế phải nộp, trực tiếp ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách nhà nước.

Theo Cục Hải quan, vào thời điểm cận Tết Dương lịch 2027 và Tết Nguyên đán, nhu cầu tiêu dùng trong nước đối với nhiều mặt hàng nhập khẩu như rượu, bia, đồ uống, bánh kẹo, thiết bị điện gia dụng, hàng tiêu dùng, gạch, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng... thường tăng cao. Đây cũng là những nhóm hàng tiềm ẩn nguy cơ gian lận trị giá, nhất là hành vi khai thấp giá nhằm giảm nghĩa vụ thuế.

Để chủ động kiểm soát rủi ro, Cục Hải quan đã yêu cầu các Chi cục Hải quan khu vực tăng cường quản lý trị giá hàng nhập khẩu trước, trong và sau Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027. Theo đó, các đơn vị phải kiểm tra chặt chẽ trị giá do doanh nghiệp kê khai, kịp thời xác định dấu hiệu nghi vấn, thực hiện tham vấn và xác định trị giá hải quan theo quy định.

Đặc biệt, đối với hàng hóa có trị giá khai báo thấp hơn mức giá tham chiếu tại Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu rủi ro về trị giá và cơ sở dữ liệu trị giá hải quan, các đơn vị phải đánh dấu nghi vấn, thực hiện tham vấn đầy đủ, không để xảy ra tình trạng bỏ lọt hàng hóa có dấu hiệu rủi ro. Kết quả kiểm tra, tham vấn và xác định trị giá phải được cập nhật kịp thời vào Hệ thống GTT02.

Cục Hải quan cũng yêu cầu thường xuyên rà soát, thu thập thông tin để đề xuất sửa đổi, bổ sung mức giá tham chiếu đối với những mặt hàng chưa có trong Danh mục rủi ro về trị giá. Với các mặt hàng có giá khai báo và thông tin thu thập được biến động tăng hoặc giảm 10% so với mức giá tham chiếu, các đơn vị cần đề xuất điều chỉnh theo quy định.

Cùng với kiểm tra tại cửa khẩu, công tác phúc tập và kiểm tra sau thông quan được yêu cầu tăng cường đối với các mặt hàng trọng điểm, tiềm ẩn nguy cơ gian lận trị giá. Các bộ phận nghiệp vụ phải thường xuyên rà soát việc kiểm tra, tham vấn, xác định trị giá và cập nhật dữ liệu; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những tồn tại, sai sót trong quá trình thực hiện.

Đáng chú ý, Cục Hải quan yêu cầu xem xét, xử lý trách nhiệm theo quy định pháp luật đối với cán bộ, công chức không thực hiện đúng quy định về kiểm tra, tham vấn và xác định trị giá hải quan. Yêu cầu này cho thấy công tác chống gian lận không chỉ đặt ra đối với doanh nghiệp mà còn gắn với trách nhiệm thực thi công vụ của từng đơn vị, cá nhân trong ngành.

Thực tế, quản lý trị giá hải quan không đơn thuần là đối chiếu giá khai báo với một mức giá tham chiếu. Cơ quan hải quan phải đánh giá thông tin giao dịch, nhận diện dấu hiệu bất thường, thực hiện đúng quy trình tham vấn và xác định trị giá theo quy định. Vì vậy, chất lượng dữ liệu, năng lực phân tích rủi ro và tính nghiêm túc trong thực thi công vụ có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả kiểm soát.

Trong cao điểm cuối năm, nếu chỉ tăng cường kiểm tra tại cửa khẩu mà chưa kiểm soát tốt khâu xác định trị giá và kiểm tra sau thông quan, nguy cơ gian lận vẫn có thể tồn tại dưới những hình thức khó nhận diện hơn. Do đó, việc kết hợp kiểm soát tuyến, địa bàn với quản lý trị giá, dữ liệu và trách nhiệm công vụ là yêu cầu cần thiết để ngăn chặn thất thu thuế, bảo đảm thu đúng, thu đủ ngân sách nhà nước, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng cho doanh nghiệp chấp hành pháp luật./.

MINH ANH

Nguồn Kiểm Toán: https://baokiemtoan.vn/vi/bai-viet/hai-quan-siet-kiem-soat-buon-lau-gian-lan-tri-gia-hang-nhap-khau