Hải quan Việt Nam - Trung Quốc thúc đẩy hợp tác hiện đại hóa, tạo thuận lợi thương mại

Ngày 9/11/2026, tại trụ sở Cục Hải quan, Cục Hải quan Việt Nam và Tổng cục Hải quan Trung Quốc tổ chức Hội đàm cấp cao nhằm trao đổi, thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực hải quan. Đoàn đại biểu Hải quan Việt Nam do Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ dẫn đầu; đoàn đại biểu Hải quan Trung Quốc do ông Ngô Hải Bình, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan Trung Quốc làm Trưởng đoàn.

Hội đàm nằm trong khuôn khổ chương trình làm việc của đoàn đại biểu Trung Quốc tại Việt Nam, nhân dịp tham dự Hội nghị lần thứ 11 của Ủy ban Hợp tác quản lý cửa khẩu biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc tại TP. Đà Nẵng. Tham dự còn có đại diện các đơn vị chức năng thuộc hai cơ quan hải quan và Đại sứ quán Trung Quốc tại Việt Nam.

Tại hội đàm, hai bên tập trung trao đổi những định hướng hợp tác thiết thực, gắn yêu cầu hiện đại hóa hoạt động hải quan với tạo thuận lợi thương mại và nâng cao hiệu quả kiểm soát hàng hóa qua biên giới. Trong đó, chuyển đổi số, triển khai cơ chế một cửa, phát triển cửa khẩu thông minh, công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên và phối hợp điều tra chống buôn lậu là những nội dung trọng tâm.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối cửa khẩu thông minh

Một trong những nội dung được hai bên quan tâm là thúc đẩy chuyển đổi số và hợp tác triển khai cơ chế một cửa, hướng tới xây dựng hải quan thông minh. Tại hội đàm, Hải quan Việt Nam đã thông tin về tình hình chuyển đổi số, đồng thời trao đổi với phía Trung Quốc về khả năng tăng cường phối hợp, chia sẻ kinh nghiệm và ứng dụng công nghệ trong quản lý hải quan.

Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 628/QĐ-TTg ngày 20/5/2022. Theo đó, ngành Hải quan hướng tới đổi mới toàn diện phương thức quản lý, đẩy mạnh số hóa, tự động hóa các quy trình nghiệp vụ, nâng cao năng lực xử lý dữ liệu và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Trong tiến trình này, hợp tác quốc tế có vai trò quan trọng trong việc trao đổi kinh nghiệm, tiếp cận giải pháp công nghệ và nâng cao năng lực thực thi. Đặc biệt, đối với cơ chế một cửa, việc tăng cường kết nối và trao đổi dữ liệu điện tử giữa các cơ quan quản lý sẽ góp phần đơn giản hóa thủ tục, hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải cung cấp trùng lặp thông tin, chứng từ, qua đó giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu.

Nội dung hợp tác này cũng phù hợp với Hiệp định về hợp tác và hỗ trợ hành chính lẫn nhau trong lĩnh vực hải quan giữa Việt Nam và Trung Quốc, trong đó đặt ra yêu cầu tăng cường phối hợp, trao đổi thông tin và dữ liệu điện tử. Việc chia sẻ kinh nghiệm về chuẩn hóa dữ liệu, ứng dụng công nghệ thông tin và phối hợp liên ngành sẽ góp phần nâng cao hiệu quả vận hành cơ chế một cửa, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động thương mại song phương.

Cùng với chuyển đổi số và kết nối dữ liệu, phát triển cửa khẩu thông minh cũng là một hướng hợp tác đáng chú ý. Hai bên đã trao đổi về việc thúc đẩy hiện đại hóa quản lý tại khu vực biên giới, gắn ứng dụng công nghệ với tổ chức vận chuyển và kiểm soát hàng hóa qua cửa khẩu.

Thực tế, việc tỉnh Lạng Sơn phối hợp với phía Trung Quốc thử nghiệm phương tiện vận chuyển hàng hóa tự hành tại hai tuyến đường chuyên dụng thuộc cặp cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị - Hữu Nghị Quan cho thấy tiềm năng ứng dụng công nghệ trong hoạt động logistics xuyên biên giới. Tuy nhiên, để mô hình này vận hành hiệu quả, việc đầu tư phương tiện, thiết bị cần được triển khai đồng bộ với thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật, kết nối và bảo vệ dữ liệu, cũng như quy trình kiểm tra, giám sát hàng hóa giữa hai nước.

Trong đó, sự phối hợp giữa cơ quan hải quan hai bên có ý nghĩa quan trọng trong tổ chức thực hiện thủ tục, trao đổi thông tin và kiểm soát rủi ro. Khi hạ tầng, công nghệ và quy trình quản lý được kết nối đồng bộ, hoạt động vận chuyển hàng hóa qua biên giới có điều kiện được rút ngắn thời gian, giảm chi phí logistics, đồng thời bảo đảm an ninh và an toàn chuỗi cung ứng.

Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ chủ trì hội đàm.

Mở rộng thuận lợi cho doanh nghiệp, tăng cường kiểm soát buôn lậu

Bên cạnh hiện đại hóa quy trình quản lý, hợp tác về doanh nghiệp ưu tiên (AEO) cũng là nội dung được hai bên quan tâm. Tại hội đàm, Hải quan Việt Nam và Hải quan Trung Quốc đã trao đổi về khả năng thúc đẩy công nhận lẫn nhau đối với chương trình doanh nghiệp ưu tiên (MRA AEO), qua đó mở rộng các điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp có mức độ tuân thủ pháp luật cao.

Đây không phải là nội dung hợp tác mới. Từ tháng 10/2024, hai nước đã trao Kế hoạch hành động thúc đẩy công nhận lẫn nhau giữa Chương trình doanh nghiệp ưu tiên của Việt Nam và Chương trình quản lý tín nhiệm doanh nghiệp của Trung Quốc. Trên cơ sở đó, việc tiếp tục nghiên cứu, thúc đẩy hợp tác theo hướng song phương và đa phương được kỳ vọng tạo thêm động lực cho hoạt động thương mại giữa hai nước.

Về bản chất, chương trình doanh nghiệp ưu tiên hướng tới khuyến khích doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật hải quan, đồng thời giúp cơ quan quản lý tập trung nguồn lực kiểm soát vào những đối tượng có nguy cơ rủi ro cao. Để được hưởng chế độ ưu tiên, doanh nghiệp phải đáp ứng và duy trì các điều kiện theo quy định, trong đó có yêu cầu về hệ thống kiểm soát nội bộ và phối hợp với cơ quan hải quan trong quản lý rủi ro.

Khi cơ chế công nhận lẫn nhau được triển khai, doanh nghiệp được công nhận có thể được cơ quan hải quan nước đối tác ghi nhận mức độ tuân thủ, rủi ro và hưởng các thuận lợi tương ứng theo thỏa thuận. Điều này không chỉ góp phần rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí mà còn tăng tính ổn định, khả năng dự báo trong quá trình vận chuyển hàng hóa, nhất là đối với các doanh nghiệp thường xuyên tham gia chuỗi cung ứng giữa Việt Nam và Trung Quốc.

Song song với tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, hai bên cũng chú trọng tăng cường phối hợp trong điều tra, đấu tranh chống buôn lậu và triển khai Chiến dịch Con rồng Mê Công. Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hoạt động thương mại và lưu thông hàng hóa xuyên biên giới ngày càng phát triển, kéo theo những yêu cầu cao hơn về kiểm soát rủi ro và phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật.

Chiến dịch Con rồng Mê Công do Hải quan Việt Nam và Hải quan Trung Quốc đồng sáng kiến, tập trung đấu tranh với hoạt động buôn bán trái phép ma túy, động vật, thực vật hoang dã và các sản phẩm thuộc danh mục của Công ước CITES. Thông qua cơ chế phối hợp này, hai bên tăng cường chia sẻ thông tin, nhận diện tuyến vận chuyển có nguy cơ cao và phối hợp kiểm soát, xử lý các dấu hiệu vi phạm.

Việc duy trì hợp tác không chỉ nâng cao hiệu quả phát hiện, ngăn chặn các hoạt động buôn bán trái phép xuyên biên giới mà còn góp phần bảo vệ môi trường, cộng đồng và các hoạt động kinh doanh hợp pháp. Đặc biệt, kết nối thông tin và phối hợp thực thi giữa các cơ quan hải quan sẽ giúp nâng cao năng lực kiểm soát trên các tuyến vận chuyển quốc tế, nơi các hành vi vi phạm ngày càng có xu hướng lợi dụng sự phát triển của thương mại và logistics.

Có thể thấy, các nội dung được trao đổi tại hội đàm có mối liên hệ chặt chẽ và bổ trợ cho nhau. Chuyển đổi số và cơ chế một cửa tạo nền tảng cho kết nối dữ liệu, đơn giản hóa thủ tục; cửa khẩu thông minh thúc đẩy hiện đại hóa hoạt động vận chuyển và giám sát; chương trình doanh nghiệp ưu tiên khuyến khích tuân thủ, trong khi hợp tác chống buôn lậu góp phần củng cố năng lực kiểm soát rủi ro.

Việc thúc đẩy đồng bộ các lĩnh vực hợp tác này sẽ tạo cơ sở để Hải quan Việt Nam và Hải quan Trung Quốc tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý, cải thiện chất lượng phục vụ doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn chuỗi cung ứng và tạo thuận lợi hơn nữa cho hoạt động thương mại giữa hai nước.