'Hạm đội muỗi' Iran - nỗi lo của tàu Mỹ tại eo biển Hormuz

Kể từ khi xung đột bùng phát, các tàu chiến Iran bị Mỹ và Israel đánh chìm và nằm rải rác tại các cảng hải quân dọc bờ biển Vịnh Ba Tư, nhưng thứ được gọi là “hạm đội muỗi” của Tehran vẫn ẩn mình trong bóng tối, theo tờ The New York Times.

“Hạm đội muỗi” là một biên đội gồm những xuồng nhỏ, nhanh và linh hoạt, được thiết kế để gây rối tàu thuyền và là nòng cốt của lực lượng hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

“Hạm đội muỗi” là mối đe dọa lớn đối với hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz. Đặc biệt, hải quân IRGC có thể phóng tên lửa và UAV từ các xuồng này hoặc từ những vị trí ngụy trang trên bờ, khiến tàu thuyền qua lại luôn đối mặt rủi ro cao.

“Hải quân IRGC hoạt động giống một lực lượng du kích trên biển” - ông Saeid Golkar, chuyên gia về lực lượng IRGC và là giáo sư khoa học chính trị tại ĐH Tennessee (Mỹ), nhận định.

“Lực lượng này tập trung vào chiến tranh bất đối xứng, đặc biệt tại Vịnh Ba Tư và Eo biển Hormuz. Vì vậy, thay vì dựa vào các tàu chiến lớn và những trận hải chiến kiểu truyền thống, họ dựa vào các đòn đánh nhanh, rút gọn” - theo ông Golkar.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) điều khiển xuồng cao tốc. Ảnh: AFP

Ra đời để đối phó Mỹ

IRGC được thành lập không lâu sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979 khi lãnh tụ tối cao khi đó là ông Ruhollah Khomeini không tin tưởng quân đội chính quy sẽ bảo vệ chính quyền mới.

Hải quân IRGC được bổ sung vào khoảng năm 1986. Trong chiến tranh Iran–Iraq, hải quân chính quy tỏ ra miễn cưỡng trong việc tấn công các tàu chở dầu của những nước hậu thuẫn tài chính cho Iraq như Kuwait và Saudi Arabia, theo ông Farzin Nadimi, chuyên gia về hải quân Vệ binh tại Viện Washington (Mỹ).

Cuối cùng, các cuộc tấn công này leo thang và Mỹ đã triển khai tàu chiến để hộ tống các tàu chở dầu. Một trong số đó, tàu U.S.S. Samuel B. Roberts, suýt bị đánh chìm sau khi trúng thủy lôi của Iran. Trong trận giao tranh sau đó, Hải quân Mỹ đã đánh chìm hai tàu hộ vệ của Iran cùng một số tàu chiến khác.

Ba năm sau, Iran chứng kiến Mỹ tàn phá quân đội Iraq trong cuộc Chiến tranh Vùng Vịnh lần thứ nhất.

Theo ông Nadimi, chuỗi sự kiện này khiến Iran nhận ra rằng họ không thể giành ưu thế trong một cuộc đối đầu trực diện với quân đội Mỹ, nên đã phát triển một lực lượng “ẩn mình” để quấy rối tàu thuyền Mỹ trên vùng Vịnh.

Ông Nadimi cho rằng hải quân IRGC có khoảng 50.000 quân, chia lực lượng thành 5 khu vực dọc theo Vịnh Ba Tư, bao gồm cả sự hiện diện trên nhiều trong số 38 hòn đảo mà Iran kiểm soát.

Nhìn chung, lực lượng này đã xây dựng ít nhất 10 căn cứ kiên cố để bố trí các xuồng tấn công kiểu “hạm đội muỗi”, tất cả đều được ngụy trang rất kỹ. Một trong số đó, Farur, là trung tâm hoạt động của lực lượng đặc nhiệm hải quân, với trang bị được mô phỏng theo các đơn vị tương ứng của Mỹ.

“Họ luôn coi mình là lực lượng ở tuyến đầu trong cuộc đối đầu với “Đại Quỷ”, và thường xuyên đối đầu với Mỹ tại vùng vịnh” - ông Nadimi nhận định.

Trong cuộc chiến hiện nay, ít nhất 20 tàu đã bị tấn công tại eo biển Hormuz, theo Cơ quan Hàng hải Quốc tế thuộc Liên Hợp Quốc. Hải quân IRGC hiếm khi nhận trách nhiệm về các vụ tấn công này; các nhà phân tích cho rằng nhiều khả năng các vụ tấn công được thực hiện bằng UAV phóng từ các bệ phóng cơ động trên đất liền, tạo ra dấu vết rất nhỏ, khó truy vết.

Ngày 8-4, sau khi lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Mỹ và Iran bắt đầu, Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, nói rằng hơn 90% hạm đội của hải quân chính quy Iran đã nằm dưới đáy biển.

Ông cũng nói rằng khoảng một nửa số xuồng tấn công nhanh của hải quân IRGC đã bị đánh chìm, nhưng không nêu con số cụ thể.

Các nhà phân tích cho biết những xuồng này thường quá nhỏ để xuất hiện trên ảnh vệ tinh và được neo đậu tại các cầu cảng nằm sâu trong những hang động được đào dọc theo bờ biển đá, sẵn sàng triển khai chỉ trong vài phút. Kho vũ khí của chúng tạo ra mối đe dọa lớn đối với tàu thương mại tại vùng Vịnh và eo biển.

“Chúng vẫn là một lực lượng gây rối đáng kể. Người ta không bao giờ thực sự biết họ đang làm gì và ý định của họ là gì” - Đô đốc Gary Roughead, cựu Tư lệnh Hải quân Mỹ, nhận định.

Sức mạnh “hạm đội muỗi”

Theo các nhà phân tích hải quân, ban đầu Iran chỉ sử dụng những xuồng dân dụng, gắn thêm súng máy hoặc súng phóng lựu. Về sau, họ phát triển thành nhiều loại xuồng tấn công chuyên dụng, nhỏ, nhanh và cơ động hơn, đồng thời bổ sung tàu ngầm mini và xuồng không người lái. Các chuyên gia cho biết Iran tuyên bố một số xuồng có thể đạt tốc độ hơn 100 hải lý/giờ (khoảng 185 km/giờ).

Gần đây, hải quân IRGC cũng phát triển thêm các tàu chiến lớn và hiện đại hơn. Tuy nhiên, theo ông Alex Pape, chuyên gia hàng hải tại công ty phân tích quốc phòng Janes (Mỹ), nhiều tàu trong số này đã bị nhắm mục tiêu trong cuộc chiến. Trong đó có cả tàu sân bay UAV Shahid Bagheri - một tàu container cải hoán có thể phóng tên lửa chống hạm.

Tàu sân bay UAV Shahid Bagheri của IRGC vào năm 2024. Ảnh: Maxar Technologies

Các chuyên gia cho rằng tàu chiến Mỹ có thể đối phó nguy cơ bị nhiều xuồng nhỏ tấn công cùng lúc nhờ pháo cỡ lớn và các loại vũ khí khác. Nhưng tàu thương mại thì hầu như không có cách tự vệ trước những đòn tấn công kiểu này. Dù vậy, theo ông Nicholas Carl, chuyên gia về Iran tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, Iran thực tế chưa từng triển khai “hạm đội muỗi” trong chiến đấu.

Kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt phong tỏa hải quân đối với các tàu xuất phát từ cảng Iran vào tuần trước, ngay cả những tàu chiến mạnh nhất của Mỹ cũng tránh hoạt động trong khu vực eo biển Hormuz. Các chuyên gia cho rằng khu vực này quá chật, khó cơ động và gần như không có thời gian phản ứng nếu bị tấn công bất ngờ bằng UAV hoặc tên lửa từ khoảng cách gần.

Vì vậy, các tàu chiến Mỹ thực thi phong tỏa nhiều khả năng sẽ đứng ngoài eo biển, ở Vịnh Oman hoặc xa hơn là Biển Ả Rập. Từ đó họ vẫn có thể theo dõi hoạt động hàng hải, nhưng lại khó bị lực lượng IRGC tấn công hơn. Hôm 15-4, Iran cũng cảnh báo có thể mở rộng hoạt động sang Biển Đỏ - một tuyến hàng hải quan trọng khác trong khu vực.