Hạn chế tối đa việc thu hồi đất ở của người dân chỉ nhằm đấu giá tạo nguồn thu

Chiều 1/10, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Phiên họp thứ 7 (tháng 10/2026) để cho ý kiến về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Phiên họp. (Ảnh: Media Quốc hội).

Sau phát biểu khai mạc Phiên họp của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, thay mặt Chính phủ trình bày tờ trình tóm tắt Luật Đất đai (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp đã nêu cơ sở chính trị, pháp lý cũng như cơ sở thực tiễn việc sửa đổi.

Dự thảo luật sửa đổi gồm 13 chương (giảm ba chương), 115 điều (giảm 145 điều) so với Luật Đất đai 2024. Dự luật được thiết kế theo 7 nhóm chính sách đất đai.

Trong tờ trình đầy đủ Chính phủ trình Quốc hội, về thu hồi đất (Chương 5), so với Luật Đất đai năm 2024, Chính phủ cho biết dự thảo không quy định chi tiết về trình tự, thủ tục thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm, cưỡng chế thực hiện thu hồi đất; thông báo thu hồi đất và việc chấp hành quyết định thông báo thu hồi đất; trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong việc tổ chức nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, quản lý, khai thác, sử dụng quỹ đất thu hồi.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp trình bày tờ trình tóm tắt dự án Luật Đất đai (sửa đổi). (Ảnh: Media Quốc hội). 

Về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất (Chương 6), so với Luật Đất đai năm 2024, dự thảo Luật không quy định chi tiết mà chỉ quy định các nội dung mang tính nguyên tắc. 

Dự thảo luật đã hoàn thiện quy định về trình tự, thủ tục thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng theo hướng không quy định cứng là việc thu hồi đất chỉ thực hiện sau khi đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư; không quy định trình tự, thủ tục thu hồi đất trong Luật Đất đai.

Dự luật cũng bổ sung quy định ưu tiên cho người có đất ở bị thu hồi được giao đất hoặc mua nhà trên diện tích đất đã thu hồi mở rộng theo hướng người có đất ở bị thu hồi để thực hiện dự án đầu tư xây dựng khu đô thị, dự án khu dân cư nông thôn thì được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ.

Bổ sung quy định trong quá trình tổ chức thu hồi đất phải thực hiện điều tra, xác định thu nhập từ việc sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất; tổ chức lấy ý kiến, tiếp thu ý kiến người có đất thu hồi trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. 

Chính phủ cho biết quy định này nhằm dự báo các khoản thu nhập người có đất thu hồi bị mất để địa phương có phương án hỗ trợ phù hợp, góp phần tái thiết cuộc sống, phục hồi sinh kế cho người có đất thu hồi so với thời điểm trước khi bị thu hồi đất.

Dự thảo luật cũng bổ sung nguyên tắc nhà ở, đất ở trong khu tái định cư được bố trí theo nhiều cấp nhà, nhiều mức diện tích khác nhau để phù hợp với các mức bồi thường và khả năng chi trả của người được tái định cư.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ. (Ảnh: Media Quốc hội).

Trình bày cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành với sự cần thiết ban hành Luật Đất đai (sửa đổi) với những quan điểm, mục tiêu như đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ.

Về các trường hợp và căn cứ thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng (Điều 35, Điều 36), cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về thu hồi đất, các trường hợp và căn cứ thu hồi đất theo hướng: Quy định rõ ràng về tiêu chí dự án thuộc phạm vi thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; giao Chính phủ quy định chi tiết để lượng hóa các tiêu chí về quy mô, lợi ích mà các dự án mang lại để thể hiện sự cần thiết, cấp thiết, phục vụ lợi ích chung.

Đồng thời cần có đánh giá tác động, tổng kết việc thực hiện các quy định tại Nghị quyết 254/2025/QH15 để làm rõ cơ sở luật hóa các cơ chế mang tính đặc thù; trường hợp chưa làm rõ được cơ sở luật hóa, chưa chứng minh được tính phù hợp của quy định đã được kiểm nghiệm qua thực tiễn, đề nghị không quy định tại Luật Đất đai (sửa đổi).

Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý phải tiếp tục rà soát các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, hạn chế tối đa việc thu hồi đất ở của người dân chỉ nhằm đấu giá tạo nguồn thu cho Nhà nước.

Đề nghị cân nhắc trường hợp thu hồi đất (nhất là đất ở) để thực hiện dự án tái định cư khi tách dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành dự án độc lập để thực hiện trước vì dẫn đến xung đột về mục tiêu chính sách, thực hiện thu hồi đất hai lần, hai khu vực mà chỉ để triển khai một dự án đầu tư, làm gia tăng chi phí xã hội, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của người dân.

Làm rõ cơ sở và báo cáo đánh giá tác động của quy định tại điểm e khoản 4 Điều 35 dự thảo Luật về trường hợp thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư xây dựng khu đô thị theo quy định của pháp luật về xây dựng là mở rộng hơn so với quy định của Luật Đất đai năm 2024.

Về việc thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp thu ý kiến của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và ĐBQH tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất theo hướng: Quy định rõ tại Luật Đất đai (sửa đổi) những trường hợp đặc thù được thực hiện thu hồi đất khi chưa phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, hoàn thành bố trí tái định cư. Bổ sung quy định về các cơ chế thay thế để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng cho người dân có đất thu hồi như: Phê duyệt phương án sơ bộ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; thực hiện tạm cư; cam kết và ràng buộc trách nhiệm thực hiện cam kết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư…