Hạn hán, xâm nhập mặn ở Vựa lúa số 1 Việt Nam: Cần đề phòng biến động bất thường

Nước ngọt được bơm lên ruộng phục vụ sản xuất tại Sóc Trăng. (Ảnh: Tuấn Phi/TTXVN)

Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Hồng Khanh cho biết xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long ( Vựa lúa số 1 Việt Nam) đã xuất hiện ở mức tương đương với trung bình nhiều năm, một số thời điểm đã ảnh hưởng đến nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh.

Từ nay đến tháng 5/2026, dòng chảy trên sông Mekong về vùng Đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục giảm dần. Tuy nhiên, nguồn nước về trong mùa khô phụ thuộc rất lớn vào dòng chảy từ thượng nguồn sông Mekong, nên cần đề phòng biến động bất thường do tác động của vận hành hồ chứa thủy điện.

Lượng mưa, dòng chảy ở mức thấp

Tại họp báo thường kỳ tháng 2 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 11/3, ông Nguyễn Hồng Khanh dẫn thông tin từ cơ quan chuyên môn cho biết dự báo từ nay đến hết tháng 5 tới, ENSO (hiện tượng nóng lên không bình thường - El Nino và lạnh đi không bình thường - của lớp nước mặt thuộc vùng biển phía Đông xích đạo Thái Bình Dương) có khả năng chuyển dần sang trạng thái trung tính, với xác suất khoảng từ 80 - 90%.

Từ tháng 6 đến tháng 8/2026, hiện tượng ENSO có khả năng duy trì trạng thái trung tính, xác suất chuyển sang El Nino có xu hướng tăng dần.

Với xu thế trên, cơ quan chuyên môn dự báo lượng mưa, dòng chảy sông suối ở các khu vực phía Nam (Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long) ở mức tương đương trung bình nhiều năm nhưng lượng mưa, dòng chảy ở mức thấp do đang bước vào cao điểm của mùa khô.

Trong khi đó nguồn nước trữ trong các hồ chứa thủy lợi và một số hồ chứa thủy điện tạo nguồn cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp đang ở mức trung bình từ 70-80% dung tích thiết kế.

Trong thời gian tới, dự báo tại các vùng Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, nguồn nước cơ bản đảm bảo cho sản xuất nông nghiệp mùa khô 2025-2026; nguy cơ hạn hán, thiếu nước chỉ xảy ra cục bộ ở các công trình thủy lợi nhỏ và vùng ngoài công trình thủy lợi phụ trách tưới; thời kỳ cao điểm cần đặc biệt lưu ý ở vùng ven biển Nam Trung Bộ vào tháng 7 và tháng 8; vùng cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ vào tháng 3, tháng 4/2026.

Tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, ông Khanh cho hay từ nay đến tháng 5/2026, dòng chảy trên sông Mekong về Đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục giảm dần. Đợt xâm nhập cao nhất ở các cửa sông Cửu Long tập trung từ ngày 19-23/3 với ranh mặn 4g/lít, cao nhất trong phạm vi từ 42 - 55 km.

Ở các cửa sông Vàm Cỏ, Cái Lớn, xâm nhập tập trung vào các đợt 1-6/3, 19-23/3, 30/3-4/4 và 18-21/4, với ranh mặn 4g/lít cao nhất từ 65 - 70 km.

Đợt xâm nhập cao nhất ở các cửa sông Cửu Long tập trung từ ngày 19-23/3 với ranh mặn 4g/lít. (Ảnh: Thu Hiền/TTXVN)

Đề phòng nguy cơ thiếu nước cục bộ

Đại diện Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, nhấn mạnh với hạ tầng công trình thủy lợi đã được đầu tư tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long đảm bảo khả năng chủ động kiểm soát xâm nhập mặn, nên ít có nguy cơ xảy ra thiếu nước trên diện rộng. Tuy nhiên, nguồn nước về đồng bằng này trong mùa khô phụ thuộc rất lớn vào dòng chảy từ thượng nguồn sông Mekong.

Do đó, các địa phương ở Đồng bằng sông Cửu Long cần đề phòng biến động bất thường do tác động của vận hành hồ chứa thủy điện (tích nước, xả nước hạn chế). Đặc biệt, các địa phương đề phòng nguy cơ thiếu nước cục bộ có thể xảy ra tại một số vùng cuối nguồn thuộc các tỉnh: Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cà Mau. Trong đó bao gồm các hệ thống thủy lợi như: Gò Công, Nam Măng Thít, Long Phú - Tiếp Nhật, Nhật Tảo Tân Trụ.

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết để chỉ đạo, hỗ trợ các địa phương chủ động triển khai các giải pháp ứng phó với hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn mùa khô 2025-2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành các Công điện 15/CĐ-TTg ngày 20/2/2026 về việc chủ động ứng phó với xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long và hạn hán, cháy rừng ở khu vực Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Văn bản số 1643/BNNMT-TL ngày 23/2/2026 về việc tổ chức thực hiện Công điện số 15/CĐ-TTg ngày 20/2/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc chủ động ứng phó với xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long và hạn hán, cháy rừng ở khu vực Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ; tổ chức hội nghị về triển khai kế hoạch sản xuất vụ Đông Xuân tại phía Nam.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các cơ quan thuộc bộ cũng đã tổ chức các đoàn công tác đi kiểm tra, chỉ đạo, hướng dẫn tổ chức công tác phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn, đảm bảo cấp nước cho sản xuất nông nghiệp và dân sinh.

Thông tin dự báo chuyên ngành nguồn nước, hạn hán, xâm nhập mặn mùa khô năm 2025-2026 cũng đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao các đơn vị khoa học trực thuộc tổ chức cung cấp từ tháng 9/2025 và liên tục được cập nhật theo tuần/tháng (bao gồm việc xác định rõ các diện tích sản xuất nông nghiệp có nguy cơ bị ảnh hưởng làm cơ sở để tổ chức thực hiện hiệu quả các giải pháp ứng phó).

Ngoài ra, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết một số dự án mới đầu tư xây dựng và đưa vào vận hành (như cống âu Nguyễn Tấn Thành tại tỉnh Tiền Giang; Vàm Bà Lịch, tỉnh Kiên Giang; Rạch Mọp, tỉnh Sóc Trăng) đảm bảo yêu cầu về ngăn mặn, tạo nguồn nước ngọt cho các vùng sản xuất./.

(Vietnam+)