Hàng chục năm mới ra hoa một lần rồi chết: Bí mật kỳ lạ của những rừng tre

Tre vốn nổi tiếng là loài cây sinh trưởng mạnh, có thể lan rộng bằng thân ngầm và tồn tại nhiều năm mà hầu như chẳng ai nhìn thấy hoa. Thế nhưng ở nhiều loài tre, đến một thời điểm đặc biệt, cả một quần thể có thể đồng loạt ra hoa, thậm chí những bụi tre cách nhau rất xa cũng nở trong cùng một khoảng thời gian. Hiện tượng này được gọi là gregarious flowering hay ra hoa đồng loạt. Một số loài có chu kỳ đặc biệt dài, từ vài chục năm đến khoảng 120 năm.

Ảnh: vill.sanagochi.lg

Điều kỳ lạ hơn là với nhiều loài tre dạng đơn quả (monocarpic), ra hoa không đơn thuần là một mùa sinh sản. Sau khi ra hoa và tạo hạt, toàn bộ thân tre trưởng thành có thể suy kiệt rồi chết. Vì vậy, một khu rừng xanh tốt có thể biến thành những thân tre khô nâu chỉ sau một thời gian.

Nhưng tại sao tre lại “hẹn nhau” để ra hoa?

Một giả thuyết nổi tiếng cho rằng đây là chiến lược “bão hòa kẻ ăn hạt”. Nếu chỉ một vài cây ra hoa và tạo hạt, chim, chuột, côn trùng và các động vật ăn hạt có thể dễ dàng ăn hết số hạt đó. Ngược lại, nếu hàng triệu cây cùng tạo ra một lượng hạt khổng lồ, số lượng hạt vượt xa khả năng tiêu thụ của động vật. Một phần hạt vì thế có cơ hội sống sót và nảy mầm.

Ảnh: yamanashibank.co

Cách sinh sản này cũng giải thích một hiện tượng tưởng như nghịch lý: tre có thể chết để thế hệ sau sống tốt hơn. Sau khi những thân tre già chết đi, hạt rơi xuống đất có thể tạo nên thế hệ mới. Một số nghiên cứu còn cho rằng việc đồng loạt sinh sản có thể giúp tăng khả năng thụ phấn và tạo điều kiện thuận lợi cho cây con.

Tuy nhiên, câu chuyện vẫn chưa hoàn toàn được giải đáp. Các nhà khoa học chưa biết chính xác “chiếc đồng hồ” nào khiến những cây tre cùng nhận được tín hiệu ra hoa, đặc biệt khi chúng có thể nằm cách nhau rất xa. Có giả thuyết liên quan đến đồng hồ sinh học, tín hiệu di truyền, hormone và các yếu tố môi trường. Một tổng quan khoa học công bố năm 2024 nhận định rằng dù hiện tượng đã được nghiên cứu trong nhiều thập niên, cơ chế tạo nên những chu kỳ dài bất thường vẫn chưa được giải thích đầy đủ.

Ảnh: note

Điều thú vị là sự đồng loạt ấy đôi khi có thể gây tác động rất lớn lên cả hệ sinh thái. Khi tre kết hạt với số lượng khổng lồ, nguồn thức ăn dồi dào có thể khiến quần thể chuột tăng mạnh. Sau khi hạt tre cạn kiệt, chuột có thể chuyển sang phá hoại mùa màng, tạo ra những hệ quả nghiêm trọng đối với con người ở một số khu vực châu Á.

Vì thế, một rừng tre ra hoa không chỉ là cảnh tượng hiếm gặp. Đó là một “chiến lược sinh tồn” được cây cối thực hiện trên quy mô lớn, có thể đã được duy trì qua hàng chục thế hệ - dù cho đến nay con người vẫn chưa biết chính xác điều gì khiến cả khu rừng cùng nghe thấy một tín hiệu vô hình.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước.