Nữ thẩm phán Nam Phi Navi Pillay được trao giải Nobel Hòa bình 2026

Giải Nobel Hòa bình năm 2026 đã chính thức được công bố hôm nay (9/10). Vượt qua 287 ứng viên được đề cử, nữ thẩm phán nổi tiếng thế giới người Nam Phi Navanethem "Navi" Pillay đã xuất sắc trở thành chủ nhân của giải thưởng cao quý này. Ảnh: Nobel Committee.

Ủy ban Nobel Na Uy đã công bố chủ nhân giải Nobel Hòa bình năm 2026 vào lúc 16 giờ ngày 9/10 theo giờ Hà Nội. Trong số 287 ứng viên được đề cử, bà Navi Pillay, 85 tuổi, đã được lựa chọn để nhận vinh dự này.

Sinh năm 1941 trong một gia đình gốc Ấn tại một khu dân cư nghèo ở thành phố Durban, Nam Phi, bà Pillay có nguồn gốc người Tamil. Bà trưởng thành trong hoàn cảnh khó khăn dưới chế độ phân biệt chủng tộc apartheid, nhưng sau đó vượt qua nhiều trở ngại để theo đuổi sự nghiệp pháp lý và bảo vệ nhân quyền.

Bà tốt nghiệp Cử nhân Luật tại Đại học Natal (Nam Phi), sau đó nhận bằng Thạc sĩ (LL.M) và Tiến sĩ Luật (S.J.D) tại Trường Luật Đại học Harvard, trở thành người Nam Phi đầu tiên đạt học vị này.

Trong thời kỳ apartheid, bà Pillay là người phụ nữ không thuộc cộng đồng da trắng đầu tiên mở văn phòng luật sư tại tỉnh Natal, Nam Phi. Bà dành nhiều năm bào chữa về mặt pháp lý cho các nhà hoạt động chống phân biệt chủng tộc và các tổ chức công đoàn.

Năm 1994, Nam Phi bước vào thời kỳ dân chủ. Sau khi đắc cử tổng thống, năm 1995, Tổng thống Nelson Mandela đích thân đề bạt và bổ nhiệm Pillay làm nữ thẩm phán da màu đầu tiên của Tòa án Tối cao Nam Phi. Bà cũng từng là thẩm phán Tòa án Hình sự Quốc tế và giữ chức Chủ tịch Tòa án Hình sự Quốc tế về Rwanda.

Các mốc sự nghiệp & đóng góp quốc tế nổi bật của bà Pillay: Thẩm phán Tòa án Tội phạm Quốc tế về Rwanda (ICTR) — (1995 – 2003). Bà được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc bầu làm Thẩm phán và sau đó là Chủ tịch ICTR.

Phán quyết lịch sử (Jean-Paul Akayesu, 1998): Bà chủ trì phiên tòa đưa ra phán quyết định hình lịch sử tư pháp thế giới khi chính thức công nhận bạo lực tình dục và hiếp dâm tập thể trong chiến tranh là một hành vi diệt chủng và là tội ác chống lại loài người.

Thẩm phán Tòa án Tội phạm Quốc tế (ICC) — (2003 – 2008): Bà là một trong những Thẩm phán đầu tiên được bầu vào Tòa án Tội phạm Quốc tế (ICC) tại La Haye (Hà Lan) ngay khi tòa án này thành lập, góp phần xây dựng nền móng thủ tục và án lệ cho ICC.

Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc (UNOHCHR) — (2008 – 2014): Bà đảm nhiệm vị trí Cao ủy Nhân quyền LHQ trong hai nhiệm kỳ.

Xóa bỏ phân biệt đối xử: Bà đi tiên phong thúc đẩy các chiến dịch chống phân biệt chủng tộc, bảo vệ quyền phụ nữ, người da màu và cộng đồng yếu thế trên toàn cầu.

Bảo vệ cộng đồng LGBTQ+: Bà phát động chiến dịch "Free & Equal" của LHQ — sáng kiến toàn cầu đầu tiên của LHQ đấu tranh cho quyền của người đồng tính, chuyển giới và song tính.

Đứng đầu Ủy ban Điều tra Liên Hợp Quốc về Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng — (2021 – nay): Bà được Hội đồng Nhân quyền LHQ bổ nhiệm làm Chủ tịch Ủy ban Điều tra độc lập về các vi phạm luật pháp quốc tế và nhân quyền tại Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng và Israel.

Bà Navanethem Navi Pillay, chủ nhân của Giải Nobel Hòa bình 2026. Ảnh: ĐH Maldela.

Việc bà Pillay được vinh danh diễn ra trong bối cảnh xung đột vẫn tiếp diễn tại nhiều khu vực trên thế giới, từ Ukraine đến Trung Đông và Yemen. Tổng thống Mỹ Donald Trump vốn không giấu giếm mong muốn giành Nobel Hòa bình. Tuy nhiên, những kỳ vọng của ông một lần nữa không thành hiện thực trong năm nay, giữa lúc chiến sự Mỹ–Iran và các điểm nóng quốc tế tiếp tục gây quan ngại.

Trong tuần này, các giải Nobel lần lượt được công bố:

Giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học: Được trao cho ba học giả Karl Deisseroth (Mỹ), Peter Hegemann và Georg Nagel (Đức), nhằm ghi nhận những phát hiện của họ về tảo có khả năng phản ứng với ánh sáng, hệ thần kinh và lĩnh vực quang di truyền học.

Giải Nobel Vật lý: Trao cho học giả người Bỉ Francis Halzen. Hội đồng Nobel ghi nhận những đóng góp mang tính quyết định của ông đối với Đài quan sát Neutrino IceCube, cũng như những phát hiện về neutrino năng lượng cao có nguồn gốc từ các hiện tượng thiên văn.

Giải Nobel Hóa học: Trao cho học giả người Pháp Henri B. Kagan và học giả người Nhật Bản Kenzo Soai, nhằm tôn vinh công trình phát hiện các hiệu ứng phi tuyến và hiện tượng tự xúc tác trong tổng hợp hữu cơ bất đối xứng.

Nghiên cứu của Soai khơi dậy sự quan tâm của giới hóa học đối với nguồn gốc sự sống. Ông đã thiết kế phản ứng hóa học đầu tiên chỉ tạo ra một trong hai dạng ảnh gương có thể có của phân tử. Trước đó, ngoài những gì diễn ra trong bản thân sự sống, chưa ai làm được điều này.

Trong khi đó, nghiên cứu về hiệu ứng phi tuyến của Kagan có ý nghĩa quan trọng đối với việc phát triển dược phẩm và vật liệu mới, được xem là bước tiến mang tính cách mạng trong ngành hóa học.

Giải Nobel Văn học: Trao cho nhà văn Canada Anne Carson. Hội đồng Nobel nhận định những tác phẩm táo bạo, giàu sức sáng tạo của bà đã mở ra những hình thức mới cho văn học đương đại, thông qua cuộc đối thoại tự nhiên với truyền thống văn học cổ điển.

Theo LTN, Jingbao