Hang Con Moong - 'Bảo tàng' lưu dấu những nền văn hóa cổ xưa

Từ huyền thoại “Hang Con Thú”...

Nằm trong vùng đệm của Vườn quốc gia Cúc Phương, Hang Con Moong ẩn mình giữa hệ sinh thái rừng nguyên sinh ngút ngàn. Tên gọi “Con Moong” theo tiếng Mường có nghĩa là “con thú”. Tên gọi này bắt nguồn từ một khối đá lớn ngay cửa hang có hình dáng giống như một con mãnh thú (thường được người dân ví như con hổ) đang trong tư thế phục chờ mồi.

Hang Con Moong (tiếng Mường nghĩa là hang Con Thú) là một hang đá trong Vườn Quốc gia Cúc Phương

Hang nằm ở độ cao 147m so với mực nước biển, dài khoảng 40m với hai cửa thông nhau, tạo nên không gian thoáng đãng và luồng khí mát mẻ quanh năm. Chính đặc điểm địa chất lý tưởng này đã biến Hang Con Moong trở thành nơi trú ngụ an toàn cho người tiền sử suốt hàng chục nghìn năm.

... đến d i tích quốc gia đặc biệt

Được phát hiện lần đầu vào năm 1974 và khai quật từ năm 1976, Hang Con Moong đã gây kinh ngạc cho giới khoa học trong và ngoài nước. Qua các cuộc khảo sát, điền dã các nhà nghiên cứ đều thống nhất nhận định niên đại sớm nhất của Hang Con Moong cách ngày nay khoảng 40.000 đến 60.000 năm. Đặc biệt, địa tầng văn hóa dày tới 9,5m khiến nó trở thành một trong những di chỉ có địa tầng dày và bảo tồn tốt nhất Đông Nam Á.

Hang Con Moong đã gây kinh ngạc cho giới khoa học trong và ngoài nước bởi địa tầng văn hóa dày tới 9,5m.

Ảnh: Internet

Địa tầng tại đây phân chia thành 10 lớp văn hóa nối tiếp nhau, không hề bị đứt quãng. Qua đó, các nhà khảo cổ đã tìm thấy những bằng chứng sống động về sự hiện diện của con người từ khoảng 60.000 năm đến 7.000 năm trước Công nguyên. Từ những công cụ đá thô sơ của văn hóa Sơn Vi, đến kỹ nghệ chế tác tinh xảo của văn hóa Hòa Bình, Bắc Sơn và cuối cùng là sự xuất hiện của gốm trong văn hóa Đa Bút.

Địa tầng tại đây phân chia thành 10 lớp văn hóa nối tiếp nhau, không hề bị đứt quãng.

Các cuộc khai quật đã phát hiện vô số di vật quý giá: công cụ đá (rìu, mũi tên, dao cạo), xương động vật hóa thạch, vỏ nhuyễn thể và đặc biệt là các mộ táng người cổ theo tư thế co bó gối. Những hiện vật này minh chứng cho một bước ngoặt vĩ đại của nhân loại: sự chuyển đổi từ lối sống săn bắt, hái lượm sang sản xuất nông nghiệp sơ khai. Với những giá trị đặc biệt đó, Hang Con Moong đã được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2015.

Và bài toán bảo tồn, phát huy giá trị

Ngày nay, Hang Con Moong không chỉ là “thánh địa” của các nhà khoa học; mà còn trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách yêu lịch sử và thiên nhiên. Tuy nhiên, việc bảo tồn một di sản sống động trước tác động của khí hậu nhiệt đới và sự gia tăng của du lịch là một bài toán khó.

Hội thảo khoa học “Đánh giá khả năng đề cử và xác định tiêu chí xây dựng hồ sơ di sản đề cử UNESCO ghi danh vào danh mục di sản Thế giới đối với di tích Hang Con Moong" năm 2024.

Thời gian qua, tỉnh Thanh Hóa đã phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức nhiều cuộc khảo sát thực địa, hội thảo khoa học đánh giá khả năng đề cử và xác định tiêu chí xây dựng hồ sơ di sản để đề cử UNESCO ghi danh di tích Hang Con Moong vào danh mục di sản thế giới. Các nhà khoa học thống nhất Hang Con Moong và vùng phụ cận có thể đáp ứng 3 tiêu chí nổi bật toàn cầu trong 10 tiêu chí của UNESCO, gồm: Tiêu chí 3: về truyền thống văn hóa hay nền văn minh; tiêu chí 5: về loại hình cư trú truyền thống, và tiêu chí 10: chứa đựng các môi trường sống tự nhiên quan trọng và có ý nghĩa đối với việc bảo tồn tại chỗ đa dạng sinh học. Đây là những cơ sở quan trọng để tỉnh Thanh Hóa xây dựng hồ sơ đề cử di tích Hang Con Moong là di sản thế giới.

Hàng năm có rất đông khách du lịch tới đây khám phá di chỉ độc đáo hang Con Moong Ảnh: Internet

Song hành với công tác nghiên cứu, hạ tầng giao thông dẫn vào di tích Hang Con Moong cũng được nâng cấp, mở ra cơ hội phát triển du lịch tại địa phương. Du khách đến đây không chỉ để chiêm ngưỡng vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng, mà còn để “chạm” vào quá khứ qua từng lớp đất đá.

Với bề dày lịch sử hàng chục nghìn năm, Hang Con Moong mãi là niềm tự hào của xứ Thanh, một gạch nối quan trọng giữa quá khứ và hiện tại.