Hàng giả, vi phạm sở hữu trí tuệ tăng 180,69%: Ban Chỉ đạo 389 yêu cầu tháo gỡ điểm nghẽn

Chiều 8/10, tại Hà Nội, Đại tá Trần Đức Đông, Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, chủ trì Hội nghị giao ban với các bộ, ngành, cơ quan chức năng, nhằm đánh giá công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong quý III/2026, đồng thời bàn giải pháp cho những tháng cuối năm.

Theo báo cáo của Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, trong quý III/2026, các lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện, xử lý 39.716 vụ vi phạm, tăng 24,38% so với cùng kỳ năm 2025.

Đại tá Trần Đức Đông, Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, chủ trì Hội nghị giao ban với các bộ, ngành, cơ quan chức năng, nhằm đánh giá công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Ảnh: Phương Thuý

Trong đó, có 2.510 vụ buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa, hàng cấm, tăng 53,70%; 34.357 vụ gian lận thương mại, gian lận thuế, tăng 17,32%; 2.849 vụ hàng giả, hàng kém chất lượng và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, tăng tới 180,69%.

Qua xử lý vi phạm, các lực lượng chức năng đã thu nộp ngân sách nhà nước 5.696,673 tỷ đồng, tăng 56,38% so với cùng kỳ. Cơ quan chức năng cũng đã khởi tố 329 vụ án và 519 đối tượng.

Hàng giả, hàng nhái diễn biến phức tạp

Đánh giá tại Hội nghị cho thấy, hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tiếp tục diễn biến phức tạp trên cả tuyến biên giới, đường biển, đường hàng không, bưu chính quốc tế và thị trường nội địa.

Trên tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc, các mặt hàng nổi lên gồm ma túy, pháo, nguyên liệu thuốc lá, ngoại tệ, vàng, bạc, hàng điện tử, hàng tiêu dùng, thực phẩm đông lạnh và thủy sản. Trong khi đó, tuyến Việt Nam - Lào và khu vực biên giới Tây Nam tiếp tục tiềm ẩn nguy cơ về ma túy, pháo, thuốc lá ngoại, đường, mỹ phẩm, thực phẩm, vàng và ngoại tệ.

Tại các cảng biển, lực lượng chức năng phải đối mặt với những hành vi gian lận liên quan đến hàng hóa tạm nhập - tái xuất, hàng quá cảnh, khai sai tên hàng, mã số, xuất xứ, trị giá nhằm trốn thuế hoặc trà trộn hàng cấm, hàng giả trong các lô hàng hợp pháp.

Đáng chú ý, môi trường thương mại điện tử đang trở thành một không gian mới để hàng lậu, hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tiếp cận người tiêu dùng. Các đối tượng sử dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, livestream để quảng bá, bán hàng; thuê nhà, căn hộ làm nơi tập kết; giao dịch trực tuyến và sử dụng tài khoản ngân hàng không chính chủ để che giấu dòng tiền.

Ông Lưu Mạnh Tưởng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan, Bộ Tài chính phát biểu tại hội nghị. 

Tại tuyến hàng không, chuyển phát nhanh và bưu chính quốc tế, một xu hướng đáng lưu ý là việc chia nhỏ hàng hóa thành nhiều kiện để né ngưỡng thuế, lợi dụng chính sách ưu đãi và gây khó khăn cho công tác kiểm tra, kiểm soát.

Phó Cục trưởng Cục Hải quan Lưu Mạnh Tưởng cho biết, trong 9 tháng năm 2026, lực lượng Hải quan đã phát hiện hơn 17.000 vụ vi phạm. Theo ông, số vụ này đã gần xấp xỉ số vụ của cả năm 2015, cho thấy áp lực đối với công tác kiểm soát hàng hóa ngày càng lớn, đặc biệt đối với hàng giả, hàng kém chất lượng và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Theo lãnh đạo Cục Hải quan, trên tuyến Việt Nam - Trung Quốc, tình hình buôn lậu hiện đã giảm nóng hơn trước do các cửa khẩu, đường mòn, lối mở phía Trung Quốc được quản lý chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, các hành vi gian lận về số lượng, chủng loại, phân loại hàng hóa và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp.

Trong khi đó, tuyến Việt Nam - Lào và tuyến biên giới với Campuchia vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, nhất là tại các đường mòn, lối mở. Khi có chênh lệch lớn về giá, một số mặt hàng như nhiên liệu có thể phát sinh hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép.

“Bắt được rồi nhưng còn lo xử lý”

Một trong những vấn đề được Cục Hải quan nhấn mạnh tại Hội nghị là hành lang pháp lý và chế tài xử lý đối với một số vụ việc, nhất là hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, còn nhiều điểm chưa rõ.

Theo ông Lưu Mạnh Tưởng, thực tế có những trường hợp lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ được hàng hóa vi phạm nhưng việc xử lý sau đó vẫn gặp khó khăn do quy định pháp luật chưa thật sự đồng bộ, chế tài chưa đủ sức răn đe.

Đối với hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, quá trình xác định, giám định và xác nhận quyền của chủ thể quyền có thể mất nhiều thời gian. Nếu xử lý không chặt chẽ, cơ quan thực thi cũng có nguy cơ phát sinh khiếu nại, khiếu kiện.

Điểm nghẽn này, theo Cục Hải quan, cần được nhìn nhận ở góc độ hoàn thiện chính sách thay vì chỉ tập trung vào khâu bắt giữ. Ban Chỉ đạo 389 quốc gia cần phát huy vai trò điều phối, tổng hợp các vướng mắc thực tế, từ đó kiến nghị các bộ, ngành sửa đổi những quy định còn bất cập, nhất là về chế tài xử lý.

Một vấn đề khác được đặt ra là việc chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan. Hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không chỉ xuất hiện ở khâu nhập khẩu mà có thể tiếp tục được đưa vào sản xuất, gia công, lưu thông trong nước.

Do đó, nếu chỉ kiểm soát từng khâu riêng lẻ sẽ khó xác định đầy đủ đường đi của hàng hóa. Việc kết nối cơ sở dữ liệu giữa các cơ quan, từ nguyên liệu nhập khẩu, quá trình sản xuất đến sản phẩm lưu thông trên thị trường, được xem là một trong những giải pháp quan trọng để nâng hiệu quả truy xuất và xử lý.

Thiếu tướng Đào Hồng Sơn, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03), Bộ Công an, đề nghị các bộ, ngành nhìn thẳng vào những hạn chế trong phối hợp, tránh tình trạng mỗi cơ quan chỉ thực hiện phần việc của mình mà thiếu chia sẻ thông tin phục vụ công tác chung.

Thiếu tướng Đào Hồng Sơn, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03), Bộ Công an phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Phương Thuý

Theo ông Đào Hồng Sơn, tình trạng “bệnh thành tích” trong báo cáo cũng cần được khắc phục. Một vụ việc có sự tham gia của nhiều đơn vị nhưng nếu mỗi đơn vị đều thống kê thành một vụ sẽ làm sai lệch số liệu thực tế. Trường hợp này, cơ quan chủ trì cần chịu trách nhiệm báo cáo, các đơn vị phối hợp được ghi nhận ở vai trò tham gia.

Lãnh đạo C03 đồng thời lưu ý, các loại tội phạm mới gắn với hoạt động buôn lậu như rửa tiền, tài sản số, tiền kỹ thuật số và giao dịch điện tử đang đặt ra yêu cầu mới đối với lực lượng thực thi. Việc tổ chức các chương trình tập huấn, trao đổi nghiệp vụ cần được thực hiện thường xuyên để cán bộ nắm bắt kịp thời phương thức, thủ đoạn mới.

Không để vi phạm nghiêm trọng kéo dài mới phát hiện

Kết luận Hội nghị, Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia ghi nhận sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương và lực lượng chức năng trong quý III/2026. Tuy nhiên, công tác nắm tình hình, phân tích, dự báo vẫn còn hạn chế; kết quả phát hiện, xử lý hàng giả, vi phạm an toàn thực phẩm và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ chưa tương xứng với tình hình thực tế. Một số vi phạm nghiêm trọng còn diễn ra công khai, kéo dài mới bị phát hiện, xử lý.

Đáng chú ý, phương thức hoạt động của các đường dây buôn lậu, gian lận thương mại, sản xuất hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang chuyển từ quy mô nhỏ lẻ sang tổ chức bài bản hơn, lợi dụng pháp nhân doanh nghiệp, hợp đồng thương mại, hoạt động khai báo hải quan, thông quan và hậu kiểm. Cùng với đó là sự dịch chuyển mạnh sang thương mại điện tử, bưu chính, chuyển phát nhanh, khiến việc kiểm tra, xác định tính hợp pháp của hàng hóa ngày càng khó khăn.

Văn phòng Thường trực cũng cảnh báo tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng, gian lận xuất xứ vẫn diễn biến phức tạp; trong đó đáng lo ngại là thuốc, lương thực, thực phẩm giả được sản xuất, kinh doanh với quy mô lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân. Việc lợi dụng giấy phép, giấy chứng nhận và người nổi tiếng, người có uy tín để quảng cáo, tiêu thụ sản phẩm cũng đặt ra yêu cầu phải siết chặt hơn công tác hậu kiểm và trách nhiệm của các bên liên quan.

Ông Đỗ Hồng Trung, Phó Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả phát biểu tại hội nghị.

Kết luận Hội nghị yêu cầu các lực lượng chủ động nhận diện các vấn đề nổi cộm, tập trung lực lượng, phương tiện và biện pháp để phát hiện, xử lý nghiêm các đối tượng chủ mưu, cầm đầu, các đường dây, ổ nhóm phức tạp. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu về hàng hóa, dữ liệu xử lý vi phạm hành chính và kết nối, liên thông dữ liệu phục vụ truy xuất nguồn gốc.

Một nhiệm vụ được nhấn mạnh là tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các lực lượng; rà soát những bất cập về pháp luật, cơ chế phối hợp để kiến nghị sửa đổi, bổ sung; đồng thời tăng cường kiểm tra công vụ, phòng ngừa tiêu cực, xử lý trách nhiệm người đứng đầu nếu để xảy ra tham nhũng, sai phạm nghiêm trọng trong phạm vi quản lý.

Siết quản lý hàng hóa trên môi trường số

Từ góc độ quản lý an toàn thực phẩm, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế Chu Quốc Thịnh cho biết công tác quản lý đang được định hướng theo hướng kiểm soát dựa trên nguy cơ, đồng thời chú trọng truy xuất nguồn gốc, thu hồi sản phẩm, ứng dụng công nghệ số và xây dựng cơ sở dữ liệu về sản phẩm.

Cục An toàn thực phẩm cũng đang phối hợp với các cơ quan và nền tảng thương mại điện tử để xử lý tình trạng quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe, sản phẩm dinh dưỡng có nội dung không đúng quy định.

Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế ) Chu Quốc Thịnh phát biểu tại hội nghị.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, các lực lượng đã tổ chức 5.186 đoàn kiểm tra, kiểm tra 118.509 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm; phát hiện 5.599 cơ sở vi phạm và xử lý 4.772 trường hợp.

Riêng đối với hoạt động quảng cáo trên môi trường mạng, Cục An toàn thực phẩm đã gửi 170 văn bản tới các cơ quan liên quan và nền tảng để đề nghị xử lý, gỡ bỏ các nội dung quảng cáo chưa được xác minh hoặc có dấu hiệu sai phạm.

Theo lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm, thực tế vẫn còn tình trạng một số sản phẩm thuộc diện phải đăng ký hoặc công bố theo quy định nhưng vẫn được đưa lên các nền tảng mua sắm trực tuyến để kinh doanh. Việc công khai thông tin đăng ký sản phẩm, xác nhận nội dung quảng cáo để người dân và doanh nghiệp có thể chủ động kiểm tra cũng đang được nghiên cứu.

Chủ động cao điểm trước Tết

Phát biểu tại Hội nghị, Đại tá Trần Đức Đông, Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, yêu cầu các lực lượng tiếp tục bám sát diễn biến thị trường, chủ động nhận diện phương thức, thủ đoạn mới, nhất là trên môi trường thương mại điện tử; đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp, chia sẻ thông tin và xử lý các vụ việc liên ngành.

Từ nay đến cuối năm, các lực lượng tiếp tục tập trung kiểm soát những mặt hàng, lĩnh vực có nguy cơ cao như ma túy, vàng, ngoại tệ, thuốc lá thế hệ mới, hàng giả xuất xứ Việt Nam để xuất khẩu, thực phẩm giả, thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Cùng với kiểm soát thị trường truyền thống, hoạt động trên môi trường thương mại điện tử, mạng xã hội và các kênh bán hàng trực tuyến sẽ tiếp tục được chú trọng. Các đại biểu cũng đề nghị kế hoạch cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027 cần được ban hành sớm để các bộ, ngành và Ban Chỉ đạo 389 các địa phương có đủ thời gian xây dựng kế hoạch triển khai.

Cục Hải quan cho biết đã chủ động xây dựng phương án và đề nghị kế hoạch chung của Ban Chỉ đạo 389 quốc gia được ban hành sớm, tránh tình trạng kế hoạch được triển khai quá sát Tết khiến các địa phương không có đủ thời gian tổ chức thực hiện.

Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia sẽ tiếp tục tham mưu Ban Chỉ đạo, Chính phủ và Trưởng Ban Chỉ đạo 389 quốc gia trong công tác chỉ đạo, điều hành; xây dựng kế hoạch cao điểm trước, trong và sau Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027; đồng thời rà soát những bất cập về cơ chế, chính sách để kiến nghị cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung.

Cùng với kiểm tra, kiểm soát, các lực lượng sẽ tiếp tục hoàn thiện pháp luật, đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối và chia sẻ dữ liệu nâng cao chất lượng cán bộ, giữ vững kỷ cương và phòng ngừa tiêu cực, tiếp tay cho buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tiếp tục được đặt ra.

Điều quan trọng là phải ngăn ngừa hàng lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngay từ các khâu đầu vào, thay vì chỉ xử lý khi vi phạm đã xảy ra, qua đó bảo vệ sức khoẻ, quyền lợi người tiêu dùng và môi trường kinh doanh lành mạnh.