Hàng không Việt Nam rà soát hệ thống điều hành sau sự cố dừng bay ở Mỹ

VATM củng cố hệ thống dự phòng sau sự cố hàng không tại Mỹ. Ảnh: VATM.

Ngày 13/11 (giờ Mỹ), Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) phải ban hành lệnh dừng cất cánh trên toàn quốc trong hơn 4 giờ do sự cố hạ tầng viễn thông tại các trung tâm kiểm soát không lưu. Sự việc ảnh hưởng đến hàng nghìn chuyến bay, làm gián đoạn hoạt động tại nhiều sân bay lớn.

Theo Bộ trưởng Giao thông Vận tải Mỹ Sean Duffy, hệ thống radar và liên lạc tại 22 trung tâm kiểm soát đường dài cùng các cơ sở kiểm soát tiếp cận bắt đầu hoạt động không ổn định. Nguyên nhân sơ bộ liên quan đến hạ tầng viễn thông cũ, khiến các bộ định tuyến xuất dữ liệu không nhất quán.

Trước tình huống này, FAA phải dừng các chuyến bay khởi hành để bảo đảm an toàn, đồng thời duy trì điều hành, đưa các tàu bay đang trên không hạ cánh. Cơ quan này sau đó khôi phục hoạt động từng bước và dỡ bỏ lệnh dừng bay toàn quốc.

Theo Reuters, sự cố khiến hơn 4.700 chuyến bay bị hủy và khoảng 10.000 chuyến bị chậm trong ngày 13/11.

Theo Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM), sự cố tại Mỹ là bài học về độ tin cậy của hệ thống thông tin, dẫn đường, giám sát, đặc biệt trong giai đoạn chuyển đổi từ công nghệ cũ sang công nghệ số. Doanh nghiệp cho biết đã chủ động rà soát, đối chiếu các bài học quốc tế với thực tiễn vận hành trong nước, đồng thời triển khai các giải pháp nhằm nâng cao an toàn điều hành bay.

Các giải pháp được VATM tập trung vào 4 nhóm chính, gồm nâng cấp hạ tầng thông tin - kỹ thuật, quản trị an toàn và điều tiết luồng không lưu, tăng cường an ninh mạng và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Về hạ tầng kỹ thuật, VATM cho biết đang triển khai phương án dự phòng nhiều lớp cho hệ thống thông tin, dẫn đường, giám sát (CNS), kết hợp giữa mạng cáp quang và mạng vệ tinh VSAT dùng riêng. Doanh nghiệp cũng định kỳ rà soát tính độc lập của các tuyến truyền dẫn, thiết bị và nhà cung cấp dịch vụ để hạn chế nguy cơ các hệ thống dự phòng cùng gặp sự cố.

Trong những năm qua, VATM đã đầu tư thay thế 10 hệ thống radar thế hệ mới, nâng cấp Trung tâm Kiểm soát đường dài TP.HCM sau hơn 20 năm khai thác. Đơn vị cũng đang chuyển đổi hệ thống quản lý không lưu từ EuroCat-X sang ManagAir và đầu tư thay thế hệ thống tại Trung tâm Kiểm soát đường dài Hà Nội trong giai đoạn 2025-2030.

Bên cạnh đó, VATM hợp tác nghiên cứu giải pháp giám sát ADS-B qua vệ tinh, nhằm bổ sung một lớp giám sát độc lập trong trường hợp hạ tầng mặt đất gặp sự cố.

Ở khía cạnh quản trị an toàn, doanh nghiệp cho biết mọi đợt cập nhật phần mềm và mạng lưới đều phải trải qua đánh giá rủi ro, thử nghiệm song song và có phương án quay lại hệ thống cũ khi cần thiết. Các kịch bản mất liên lạc, mất giám sát tại nhiều cơ sở cũng được đưa vào diễn tập định kỳ.

VATM đồng thời định hướng xây dựng Trung tâm điều hành mạng số (Digital NOC), giám sát chất lượng dữ liệu, cảnh báo sớm tình trạng quá tải mạng và sai lệch dữ liệu radar, thoại. Qua đó, kíp trực có thể chủ động chuyển sang phương thức dự phòng khi phát hiện bất thường.

Về an ninh mạng, VATM cho biết hệ thống thông tin chuyên ngành bảo đảm hoạt động bay thuộc danh mục hệ thống thông tin quan trọng quốc gia. Doanh nghiệp đang duy trì mô hình phòng thủ nhiều lớp, trong đó hệ thống điều hành bay trọng yếu được cô lập với Internet, kiểm soát kết nối nội bộ và phối hợp với các cơ quan chuyên trách để ứng phó nguy cơ tấn công mạng.

Một trong những trọng tâm khác là chuyển đổi số. VATM đang triển khai 10 chương trình, đề án trọng điểm giai đoạn 2026-2030, hướng tới mô hình quản lý luồng không lưu dựa trên dữ liệu.

Các dự án đáng chú ý gồm xây dựng hệ thống quản lý thông tin diện rộng (SWIM), trao đổi dữ liệu chuyến bay (FF-ICE), thoại trên nền IP (VoIP-ATC) và trung tâm điều hành mạng số. Doanh nghiệp cũng nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong bảo trì dự báo, quản lý luồng không lưu và hỗ trợ ra quyết định.

VATM đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành nhà cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay số hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Theo doanh nghiệp, việc kết hợp hạ tầng dự phòng, quy trình quản trị an toàn, giải pháp an ninh mạng và chuyển đổi số nhằm duy trì hoạt động điều hành bay an toàn, điều hòa và liên tục trong vùng trời, các vùng thông báo bay được giao quản lý.