Sự cố liên tiếp tại Microsoft và hàng không Mỹ: Hạ tầng số toàn cầu đối mặt bài kiểm tra khắc nghiệt

Sự cố sập hệ sinh thái Microsoft và lệnh ngừng bay toàn quốc tại Mỹ trong vòng chưa đầy 24 giờ đã tạo ra hai cuộc khủng hoảng vận hành liên tiếp, thách thức cả hệ thống kết nối vật lý lẫn phi vật lý trên toàn cầu. Dù xảy ra nối tiếp và làm dấy lên lo ngại về tấn công mạng, cả Washington và các tập đoàn liên quan đều xác nhận hai vụ việc hoàn toàn độc lập.

Hình Các máy bay của hãng United Airlines phải nằm lại mặt đất tại Sân bay Quốc tế Newark Liberty vào thứ Sáu Ảnh KJ Edelman/FT

Lệnh ngừng bay toàn quốc tại Mỹ và sự trùng hợp gây hoang mang

Sau hơn 4 giờ gián đoạn buộc phải tạm dừng cất cánh đối với toàn bộ các chuyến bay trên tất cả sân bay tại Mỹ, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) đã chính thức dỡ bỏ lệnh cấm bay này.

Trước đó, vào lúc 15g54 chiều thứ Sáu ngày 13.11.2026 theo giờ miền Đông nước Mỹ (tức 3g54 rạng sáng ngày 14.11 theo giờ Việt Nam), Trung tâm Chỉ huy Hệ thống Kiểm soát Không lưu thuộc cơ quan này đã phải phát đi thông báo khẩn cấp, yêu cầu ngưng toàn bộ hoạt động cất cánh do ảnh hưởng của sự cố viễn thông.

Trong văn bản chỉ thị, FAA viện dẫn "những tình huống đặc biệt và vì lý do an toàn" để kích hoạt biện pháp hiếm gặp này, vốn chỉ mới xảy ra lần thứ hai trên quy mô toàn quốc kể từ sau vụ khủng bố ngày 11.9.2001 (sau sự cố hệ thống thông báo bay NOTAM hồi tháng 1.2023).

Theo ghi nhận từ trang theo dõi dữ liệu hàng không The Air Current và các nguồn tin ngành, trục trặc bắt đầu bộc lộ vào khoảng 15g30 chiều ngày 13.11 giờ Mỹ (3g30 sáng ngày 14.11 giờ Việt Nam) tại trung tâm kiểm soát đường dài Chicago, trước khi nhanh chóng lan sang các trung tâm trọng yếu ở Boston, Washington, New York và Minneapolis.

Toàn bộ 22 trung tâm kiểm soát không lưu khu vực phụ trách điều phối các chuyến bay tầm cao giữa các sân bay đều ghi nhận tình trạng mất tín hiệu liên lạc, tần số vô tuyến hoặc dữ liệu radar.

Một hành khách đứng trước bảng thông tin chuyến bay khởi hành tại Sân bay Quốc tế Logan ở East Boston, ngày 13.11. Ảnh Reuters

Tại thời điểm lệnh ngừng bay có hiệu lực, dữ liệu từ Flightradar24 cho thấy có khoảng 3.100 máy bay đang ở trên không trung hướng tới các sân bay Mỹ. Theo quy trình điều hành khẩn cấp của FAA, các chuyến bay đang trên không tiếp tục được phép hạ cánh an toàn dưới sự điều phối dự phòng. Các chuyến bay quốc tế đến Mỹ được xử lý theo từng trường hợp cụ thể. Trong khi toàn bộ chuyến bay chuẩn bị khởi hành bị giữ lại tại sân bay xuất phát. Nhiều phi hành đoàn đã đóng cửa khoang buộc phải thông báo cho hành khách mang theo hành lý rời máy bay trở lại nhà ga chờ đợi. Tại sân bay quốc tế O'Hare (Chicago), nhà chức trách thậm chí phải đóng tạm thời một trong tám đường băng để làm bãi đỗ cho các phi cơ bị kẹt lại.

Thống kê từ nền tảng FlightAware và công ty phân tích dữ liệu hàng không Cirium cho thấy, tính đến cuối buổi chiều ngày 13.11 (giờ Mỹ), sự cố đã khiến hơn 1.100 chuyến bay bị hủy bỏ, gần 10.000 chuyến bay bị hoãn và buộc khoảng 600 chuyến bay phải chuyển hướng (trong đó gần 500 chuyến phải quay đầu về sân bay xuất phát). Các hãng hàng không lớn như United Airlines và Delta Air Lines lập tức phải ban hành chính sách miễn phí đổi vé cho hành khách.

Thời điểm xảy ra khủng hoảng hàng không diễn ra ngay sau khi hệ sinh thái dịch vụ của tập đoàn công nghệ Microsoft bị gián đoạn trên diện rộng tại 74 quốc gia và vùng lãnh thổ. Sự trùng hợp này lập tức làm dấy lên nhiều đồn đoán trên mạng xã hội về khả năng hạ tầng trọng yếu của Mỹ đang hứng chịu một chiến dịch tấn công mạng quy mô lớn.

Tuy nhiên, phát biểu với báo chí ngoài Nhà Trắng chiều ngày 13.11 (giờ Mỹ), Bộ trưởng An ninh Nội địa Mỹ Markwayne Mullin khẳng định không có cơ sở hay bằng chứng nào cho thấy lệnh ngừng bay của FAA có liên quan đến sự cố của Microsoft, đồng thời bác bỏ dấu hiệu tấn công mạng có chủ đích. Phía Microsoft cũng phát đi thông cáo trên nền tảng X nhấn mạnh không ghi nhận mối liên hệ nào giữa lệnh dừng bay của FAA với các dịch vụ của hãng.

Về nguyên nhân kỹ thuật của sự cố hàng không, Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy và các nguồn tin từ CBS News xác nhận, mạng liên lạc tư nhân kết nối các cơ sở kiểm soát không lưu trên toàn quốc, hạ tầng do tập đoàn L3Harris Technologies vận hành, đã tự động khởi động lại (reboot) và gặp sự cố sập hệ thống ngay sau một bản cập nhật phần mềm.

 Các ứng dụng Microsoft Outlook và Teams hiển thị trên màn hình máy tính vào thứ Sáu. Ảnh: Hình ảnh phối hợp Robert Michael/dpa/AP

Toàn cảnh cú sập hệ sinh thái Microsoft tại 74 quốc gia bao gồm Việt Nam

Trước đó, chuỗi sự cố của Microsoft khởi phát từ khoảng 19g tối thứ Năm ngày 12.11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (tức 7g sáng thứ Sáu ngày 13.11 theo giờ Việt Nam) và đạt đỉnh điểm gián đoạn từ khoảng 22g tối cùng ngày đến rạng sáng 13.11 (10g sáng đến chiều 13.11 giờ Việt Nam).

Hệ thống giám sát Downdetector ghi nhận hơn 130.000 báo cáo lỗi đối với riêng dịch vụ thư điện tử Outlook và Exchange Online. Các nền tảng làm việc cốt lõi khác như Microsoft Teams, OneDrive, SharePoint, Microsoft 365 Copilot và Microsoft Store cũng đồng loạt mất kết nối hoặc phản hồi chậm. Sự cố không chỉ làm gián đoạn hoạt động của các cơ quan chính phủ, trường học, bệnh viện (như hệ thống y tế tại Anh) mà còn gây lỗi kết nối dây chuyền sang các nền tảng trí tuệ nhân tạo đối tác như OpenAI và Anthropic.

Đến 11g40 sáng ngày 13.11 theo giờ Mỹ (23g40 tối cùng ngày theo giờ Việt Nam), Microsoft mới đưa ra lời xin lỗi chính thức và giải thích nguyên nhân kỹ thuật. Theo đó, một lỗi tiềm ẩn từ đợt nâng cấp dung lượng mạng trước đây đã bị kích hoạt sau một thay đổi cấu hình gần đây, khiến nhiều máy chủ không vượt qua bước kiểm tra tự động và ngắt kết nối, đẩy lưu lượng sang các máy chủ còn lại gây quá tải dây chuyền.

Microsoft cho biết phải khôi phục dịch vụ theo từng giai đoạn để tránh sập trở lại và gia hạn thời gian lưu giữ email bị kẹt trong hàng đợi đến chiều ngày 14.11 (giờ Mỹ).

Các thông báo lỗi xuất hiện trên các trang Microsoft Outlook và Microsoft Copilot trên một chiếc máy tính xách tay vào thứ Sáu. Ảnh: Getty Images

Chuyên gia cảnh báo sự mong manh của các hạ tầng siêu kết nối

Dù không có dấu hiệu “tin tặc” hay mối liên hệ trực tiếp nào giữa hai vụ việc, việc hai hệ thống xương sống - một phục vụ giao thông hàng không quốc gia, một vận hành guồng máy hành chính và kinh tế toàn cầu - cùng gặp trục trặc vì các bản cập nhật kỹ thuật trong cùng một ngày đã  khiến giới chuyên gia công nghệ, an ninh mạng và quản trị hàng không phải nghiêm túc nhìn nhận và đưa ra những đánh giá đáng chú ý.

Về góc độ kiến trúc mạng và an ninh hệ thống, ông Troy Hunt, chuyên gia an ninh mạng và nhà sáng lập nền tảng giám sát dữ liệu Have I Been Pwned, bình luận về sự cố Microsoft trên X rằng những sự cố gián đoạn lớn nhất trên Internet hiện nay thường không xuất phát từ các cuộc tấn công của tin tặc bên ngoài, mà bắt nguồn từ chính các thao tác cập nhật cấu hình thường nhật.

Theo ông, khi các hạ tầng đám mây có độ liên kết quá chặt chẽ, chỉ một sai sót nhỏ ở khâu kiểm tra trạng thái tự động của máy chủ cũng đủ kích hoạt hiệu ứng domino, làm quá tải toàn bộ mạng lưới dự phòng.

Cùng chia sẻ góc nhìn về rủi ro tập trung hóa, bà Carolina Milanesi, nhà phân tích công nghệ cao cấp tại hãng nghiên cứu thị trường Creative Strategies, cho rằng sự cố của Microsoft tiếp tục phơi bày mức độ phụ thuộc sâu  của các tổ chức y tế, giáo dục và doanh nghiệp toàn cầu vào một số ít nhà cung cấp dịch vụ đám mây cốt lõi. Việc cả những công cụ AI thế hệ mới như Copilot hay các nền tảng đối tác cũng ngừng hoạt động theo cho thấy chỉ cần một mắt xích máy chủ định danh hoặc thư điện tử gặp trục trặc, toàn bộ chuỗi vận hành số của đô thị và doanh nghiệp sẽ lập tức bị đình trệ.

Đối với sự cố tại ngành hàng không Mỹ, các chuyên gia an toàn bay và hạ tầng viễn thông chỉ ra lỗ hổng nằm ở quy trình triển khai phần mềm trên các hệ thống trọng yếu. Ông John Cox, cựu phi công hàng không thương mại và CEO hãng tư vấn an toàn hàng không Safety Operating Systems, đánh giá quyết định ban hành lệnh dừng bay toàn quốc của FAA là bước đi thận trọng và bắt buộc nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối khi thông tin liên lạc giữa các trung tâm kiểm soát đường dài bị gián đoạn. Tuy nhiên, giới quan sát hạ tầng giao thông cũng đặt câu hỏi về quy trình kiểm thử độc lập và cơ chế dự phòng nóng (hot-standby) của mạng lưới viễn thông do nhà thầu tư nhân vận hành, khi một bản cập nhật phần mềm thông thường lại có thể khiến toàn bộ 22 trung tâm điều phối không lưu khu vực đồng loạt mất kết nối cùng một thời điểm.

CẬP NHẬT mới nhất về hai sự cố hạ tầng số tại Mỹ

(Tính đến 08g45 sáng 14.11.2026 giờ Hà Nội tức 20g45 tối 13.11 giờ miền Đông nước Mỹ)

Sự cố gián đoạn toàn cầu của Microsoft

Tình trạng khắc phục: Microsoft xác nhận đã xử lý xong lỗi kỹ thuật nền tảng và ghi nhận lưu lượng dịch vụ dần ổn định trở lại tại Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á - Thái Bình Dương, dù một số khu vực vẫn gặp độ trễ cục bộ. Hãng tiếp tục duy trì cơ chế mở rộng thời gian lưu giữ email bị kẹt trong hàng đợi đến ít nhất chiều thứ Bảy ngày 14.11 (giờ Mỹ) để bảo đảm không thất lạc dữ liệu.

Nguyên nhân xác định: Lỗi tiềm ẩn từ đợt nâng cấp dung lượng mạng trước đây bị kích hoạt sau một thay đổi cấu hình gần đây, khiến các máy chủ ngắt kết nối hàng loạt và gây quá tải dây chuyền tại 74 quốc gia và vùng lãnh thổ (với hơn 130.000 báo cáo lỗi riêng trên Outlook/Exchange Online).

Lan Chi (Tổng hợp từ CNN, CBS News, Downdetector, FlightAware, FT)