Hành lang xanh mở lối bảo tồn biển và sinh kế bền vững

“Hành lang Xanh là cam kết dài hạn biến tình yêu biển thành hành động thiết thực nhằm bảo tồn đa dạng sinh học và trao cho thế hệ trẻ một tương lai bền vững”, đó là thông điệp của ông Doseba Sinay, Trưởng Đại diện World Vision International tại Việt Nam, về dự án trị giá 4,4 triệu Euro (5 triệu USD) - sáng kiến đầu tiên của tổ chức này trong lĩnh vực bảo tồn biển.

Ông Doseba Sinay, Trưởng Đại diện World Vision International tại Việt Nam (WVIV). Ảnh: WVIV

Chia sẻ với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, ông cho rằng bảo vệ đại dương không chỉ là gìn giữ hệ sinh thái, mà còn là bảo vệ phẩm giá, sinh kế và tương lai của con người, đặc biệt là trẻ em - nhóm phụ thuộc trực tiếp vào nguồn tài nguyên biển.

Theo ông Doseba, dự án không đơn thuần là một sáng kiến môi trường mà phản ánh cách tiếp cận phát triển tích hợp, nơi bảo tồn thiên nhiên gắn chặt với an sinh xã hội. “Chúng tôi tin rằng khi con người được trao quyền và thiên nhiên được bảo vệ, cả hai sẽ cùng phát triển hài hòa”, ông nhận định.

Điểm cốt lõi của dự án là tăng cường bảo tồn gắn với trao quyền cho cộng đồng địa phương, nhất là phụ nữ và nhóm dễ bị tổn thương, thông qua đào tạo tài chính, xây dựng nhóm tiết kiệm và phát triển các mô hình sinh kế bền vững.

Áp lực môi trường và sinh kế gia tăng

Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có mức độ đa dạng sinh học biển cao, với hơn 11.000 loài sinh vật biển, bao gồm hàng nghìn loài cá, rong biển, sinh vật đáy, chim biển và thú biển.

Tuy nhiên, hệ sinh thái này đang sụt giảm do khai thác quá mức, ô nhiễm môi trường, suy thoái sinh cảnh và tác động của biến đổi khí hậu. Các khu bảo tồn biển hiện mới chỉ chiếm khoảng 0,2% diện tích vùng biển, thấp hơn nhiều so với các mục tiêu quốc gia và cam kết quốc tế.

Trong khi đó, Việt Nam thuộc nhóm nước chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, với tần suất và cường độ bão gia tăng, cùng xói lở bờ biển và nước biển dâng.

Áp lực môi trường đang trực tiếp kéo theo áp lực sinh kế khi nguồn lợi thủy sản suy giảm khiến cộng đồng ven biển, đặc biệt là phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương, đối mặt với thu nhập bấp bênh và nguy cơ nghèo đói gia tăng.

Thực tế này cho thấy bảo tồn biển không thể tách rời phát triển kinh tế - xã hội. Nếu không gắn với sinh kế bền vững, các nỗ lực bảo tồn khó duy trì lâu dài.

World Wide Fund For Nature (WWF) và World Vision International tại Việt Nam ký kết triển khai Dự án “Xây dựng hành lang bảo vệ đa dạng sinh học biển và nguồn lợi thủy sản ở một số địa bàn thuộc các tỉnh miền Trung Việt Nam”. Ảnh: WVIV

Theo ông Phan Văn Mỹ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng, bảo tồn đa dạng sinh học biển không thể thực hiện theo cách cục bộ, từng địa phương hay từng ngành riêng lẻ, mà cần dựa trên hệ sinh thái và liên kết vùng, với sự tham gia có trách nhiệm của cộng đồng. “Bảo tồn hôm nay chính là bảo vệ không gian sinh tồn, sinh kế và khả năng chống chịu của cộng đồng ven biển trong tương lai”.

Tư duy này là nền tảng của Hành lang Xanh bởi trong 5 năm triển khai, dự án sẽ kết nối 6 khu vực bảo tồn trọng điểm tại Quảng Trị và Đà Nẵng, gồm Cồn Cỏ, Cửa Tùng, Vĩnh Hoàng, Tân Hiệp, Tam Xuân và Tam Hải, thành một mạng lưới sinh thái thống nhất, thay vì những khu bảo tồn rời rạc.

Mục tiêu đến năm 2030 là bảo tồn và quản lý hiệu quả hơn 600 km² hệ sinh thái biển, tác động trực tiếp tới hơn 51.400 người và hỗ trợ 2.344 hộ gia đình chuyển đổi sinh kế bền vững. Việc kết nối này được kỳ vọng tạo hành lang sinh thái liên tục, phục hồi nguồn lợi thủy sản và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Hướng tới cộng đồng thích ứng bền vững

Hành lang Xanh được triển khai thông qua sự phối hợp giữa World Vision, WWF, chính quyền địa phương và các đối tác quốc tế. Đây cũng là lần đầu tiên Quỹ Blue Action Fund tài trợ cho một dự án tại Việt Nam.

Ông Markus Knigge, Giám đốc Điều hành Blue Action Fund, đánh giá dự án có tiềm năng trở thành mô hình tiên phong trong khu vực nếu tăng cường được quản trị liên vùng và bảo đảm sự tham gia thực chất của cộng đồng.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Thibault Ledecq, Giám đốc Bảo tồn WWF Việt Nam, cho rằng các mô hình thí điểm dựa trên bằng chứng, được thiết kế phù hợp với điều kiện địa phương và triển khai với sự phối hợp chặt chẽ, có thể trở thành thực hành tốt để nhân rộng.

Ông Phan Văn Mỹ nhấn mạnh sự tham gia đồng bộ của các bên là yếu tố quyết định tính minh bạch và hiệu quả, trong đó Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng sẽ phối hợp triển khai đúng quy định và tăng cường vai trò cộng đồng.

Sinh viên Đại học Cần Thơ tham gia trồng cây trong một chương trình phát triển rừng ngập mặn và ứng phó biến đổi khí hậu ở Cần Thơ. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Trước tác động ngày càng cực đoan của biến đổi khí hậu, hệ sinh thái biển được ví như “lá chắn tự nhiên”. Việc phục hồi rạn san hô, thảm cỏ biển và rừng ngập mặn không chỉ là bảo tồn mà còn là đầu tư cho khả năng chống chịu dài hạn.

Với cách tiếp cận dựa trên hệ sinh thái, Hành lang Xanh hướng tới đổi mới quản lý địa phương, giảm áp lực khai thác, hỗ trợ sinh kế thay thế và trao quyền cho phụ nữ, qua đó tích hợp bảo tồn với phát triển kinh tế - xã hội và mở rộng khả năng nhân rộng mô hình.

Như ông Doseba nhấn mạnh, dự án là lời kêu gọi hành động nhằm bảo đảm mỗi trẻ em được lớn lên trong môi trường nơi con người và thiên nhiên cùng phát triển bền vững.

Giữa những thách thức ngày càng gia tăng từ biến đổi khí hậu và suy thoái tài nguyên, thông điệp này được xem là định hướng dài hạn cho phát triển bền vững các cộng đồng ven biển miền Trung.