Hành trình 90 năm 'Kỷ luật và Đồng tâm' của ngành than

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trao Huân chương Lao động hạng Ba, phần thưởng cao quý của Đảng, Nhà nước cho Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam. (Ảnh: MINH NGHĨA)

Truyền thống ấy tiếp tục được bồi đắp trong quá trình khôi phục sản xuất, xây dựng chủ nghĩa xã hội, phát triển đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế. Chặng đường đã qua ghi dấu sự lãnh đạo của Đảng, sự quan tâm của Nhà nước, sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương và trên hết là ý chí, nghị lực, tinh thần đoàn kết của những người thợ mỏ.

Anh dũng, kiên cường trong chiến đấu, sản xuất

Trong kháng chiến chống Pháp, những người thợ mỏ vừa giữ nhịp sản xuất, vừa xây dựng lực lượng tự vệ, chế tạo vũ khí và trực tiếp chiến đấu. Ngày 25/4/1955, quân Pháp rút khỏi Vùng mỏ, người thợ thật sự được làm chủ hầm lò, nhà máy. Chỉ sau 20 ngày, hệ thống đường trục vận chuyển than số 2 tại Đèo Nai được khôi phục. Năm 1955, toàn ngành đã khai thác 440.000 tấn than; năm 1956, sản lượng vượt một triệu tấn, cao hơn mức cao nhất dưới thời chủ mỏ Pháp. Kết quả này ghi dấu nỗ lực hồi sinh Vùng mỏ và niềm tự hào của người lao động khi thành quả lao động được phục vụ đất nước, cuộc sống do chính mình làm chủ.

Bác Hồ thăm mỏ Đèo Nai, ngày 30/3/1959. (Ảnh tư liệu)

Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước bùng nổ, Vùng mỏ trở thành địa bàn trọng điểm bị đánh phá. Dưới làn bom đạn, công nhân ngành than vẫn bám lò, giữ máy, khôi phục sản xuất. Ngày 30/7/1967, “Binh đoàn Than” được thành lập tại thị xã Hòn Gai, với gần 2.000 công nhân ưu tú từ các mỏ Hòn Gai, Cẩm Phả, Uông Bí tình nguyện gia nhập; có người viết đơn bằng máu xin vào nam chiến đấu. Giai đoạn 1955-1975, ngành than Quảng Ninh sản xuất hơn 56,75 triệu tấn than, góp phần bảo đảm nguồn năng lượng cho hậu phương lớn chi viện tiền tuyến.

Sau ngày đất nước thống nhất, ngành than phải đối mặt với nhiều khó khăn trong khôi phục và tổ chức sản xuất. Trong thập kỷ 90 của thế kỷ trước, tình trạng khai thác, buôn bán than trái phép diễn biến phức tạp, than thổ phỉ lấn át thị trường, gây thất thoát tài nguyên, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và tiêu thụ than. Ngành than đứng trước yêu cầu cấp thiết phải lập lại trật tự trong khai thác, tiêu thụ, tổ chức lại sản xuất và tìm hướng phát triển ổn định, lâu dài.

Sự ra đời của Tổng Công ty Than Việt Nam năm 1994 đánh dấu bước ngoặt trong quá trình tổ chức, tập trung đầu mối quản lý, điều hành, tăng cường quản lý tài nguyên, chấn chỉnh hoạt động kinh doanh. Đây là nền tảng quan trọng để ngành than vượt qua giai đoạn khó khăn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu than cho nền kinh tế.

Từ nền tảng đó, Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV) được thành lập, với các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh chủ lực gồm than, khoáng sản, điện lực và vật liệu nổ công nghiệp. Trong quá trình đó, Tập đoàn đã đầu tư đổi mới công nghệ, cơ giới hóa, tự động hóa, nâng cao năng lực quản trị và phát triển nguồn nhân lực; từng bước giảm sức lao động thủ công, cải thiện điều kiện an toàn, việc làm và thu nhập của công nhân.

Thợ lò Than Thống Nhất. (Ảnh: NINH HÙNG)

Cùng với nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh, Tập đoàn tăng cường quản lý, sử dụng tiết kiệm tài nguyên, xử lý chất thải, cải tạo và phục hồi môi trường; triển khai định hướng “xanh hóa môi trường khai thác mỏ”, “đưa công viên vào trong mỏ, nhà máy”. Những thành quả hôm nay được xây dựng từ mồ hôi, trí tuệ và cả những hy sinh của nhiều thế hệ, tạo nền tảng để TKV tiếp tục thực hiện sứ mệnh bảo đảm an ninh năng lượng, đóng góp cho ngân sách nhà nước và sự phát triển của đất nước.

Ông Ngô Hoàng Ngân, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng thành viên TKV nhấn mạnh: “Từ gần 6 triệu tấn than năm 1994, đến năm 2012, sản lượng khai thác của ngành đạt 44,5 triệu tấn. Tính chung trong 30 năm (1994-2023), TKV đã khai thác hơn 850 triệu tấn, tiêu thụ gần 900 triệu tấn than. Sản lượng than hầm lò tăng từ 1,8 triệu tấn năm 1994 lên 27 triệu tấn năm 2024, cho thấy bước tiến lớn của TKV về cơ giới hóa và năng lực khai thác. Trong 9 tháng năm 2026, doanh thu của TKV đạt gần 139.660 tỷ đồng, tăng 12,9% so cùng kỳ, tiền lương bình quân đạt gần 19,87 triệu đồng/người/tháng”.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng thành viên TKV Ngô Hoàng Ngân thăm hỏi, động viên công nhân đang trực tiếp làm việc tại lò chợ IV-9-46 Công ty Than Hạ Long. (Ảnh: TUẤN ANH)

Theo đánh giá của lãnh đạo TKV, qua thực tiễn phát triển, để vượt qua khó khăn, giữ vững vai trò trụ cột trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và phát triển bền vững, TKV cần giữ kiên định những giá trị cốt lõi, đồng thời không ngừng đổi mới tổ chức, công nghệ và phương thức quản lý và tiếp tục phát huy những kinh nghiệm, bài học quý giá. Trước tiên, cần phát huy truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”, coi đây là nền tảng tạo nên sức mạnh đoàn kết và ý chí vượt khó của các thế hệ thợ mỏ. Con người cần được xác định là nhân tố quyết định sự phát triển lâu dài của Tập đoàn.

TKV cần xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý có bản lĩnh, năng lực tổ chức thực hiện; đội ngũ chuyên gia, cán bộ kỹ thuật đủ trình độ làm chủ công nghệ; lực lượng công nhân lành nghề, có tác phong công nghiệp và ý thức an toàn cao. Công tác đào tạo, bồi dưỡng, phát hiện và trọng dụng nhân tài phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, tạo điều kiện để người lao động nâng cao trình độ, phát triển nghề nghiệp và có thu nhập tương xứng với đóng góp.

Tái định vị TKV thành tập đoàn công nghiệp năng lượng, vật liệu hiện đại

Tại buổi làm việc về tái cơ cấu TKV ngày 29/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu tái định vị Tập đoàn TKV thành tập đoàn công nghiệp năng lượng, vật liệu hiện đại; cơ cấu lại thực chất, tập trung nguồn lực cho lĩnh vực cốt lõi, dự án trọng điểm, nâng cao năng lực công nghệ và hiệu quả sử dụng vốn; đi đầu trong đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và sử dụng tài nguyên hiệu quả. Đồng chí lưu ý: “Mỗi tấn than, mỗi tấn quặng phải được sử dụng tiết kiệm hơn, tạo ra giá trị cao hơn, giảm tác động đến môi trường hơn”. Chỉ đạo quan trọng này đã đặt ra yêu cầu đổi mới đồng bộ từ tư duy phát triển đến phương thức tổ chức thực hiện của TKV.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trao tặng bức tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh cho Tập đoàn TKV. (Ảnh: MINH NGHĨA)

Theo ông Vũ Anh Tuấn, Tổng Giám đốc TKV, từ nền tảng công nghiệp than và khoáng sản, TKV hướng tới trở thành tập đoàn công nghiệp năng lượng và vật liệu hiện đại, giữ vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh nguyên liệu quốc gia. Đến năm 2030, TKV phải củng cố vững chắc năng lực cung ứng than, đồng thời tạo bước tiến xa trong chế biến sâu khoáng sản và quản trị doanh nghiệp. Đến năm 2045, TKV phấn đấu mục tiêu trở thành tập đoàn kinh tế quy mô lớn trong khu vực Đông Nam Á, có năng lực tài chính, công nghệ, nhân lực và thị trường mạnh.

“Tầm vóc ấy cần được xây dựng bằng khả năng làm chủ công nghệ, cung cấp sản phẩm có giá trị cao và tham gia sâu hơn vào các chuỗi sản xuất công nghiệp. Mỗi quyết định đầu tư cần đáp ứng nhiệm vụ hiện tại và chuẩn bị sức cạnh tranh lâu dài. Với công nghiệp than, trọng tâm điều hành là bảo đảm sự thông suốt từ thăm dò, chuẩn bị tài nguyên, đào lò, khai thác đến sàng tuyển, vận tải và tiêu thụ. Nguồn than trong nước phải được kết hợp hợp lý với nhập khẩu, pha trộn và dự trữ. Kế hoạch sản xuất bám sát nhu cầu khách hàng, nhất là các nhà máy điện, đồng thời chủ động phương án ứng phó khi nguồn cung, vận tải hoặc thị trường biến động”, ông Vũ Anh Tuấn khẳng định.

Lãnh đạo TKV nhất quán quan điểm, tái cơ cấu phải tạo ra chuyển biến trong chất lượng hoạt động của Tập đoàn. Việc sắp xếp đơn vị, tổ chức lại sản xuất và phân bổ vốn cần xuất phát từ yêu cầu phát triển, điều kiện tài nguyên, năng lực công nghệ và hiệu quả kinh doanh. Những lĩnh vực, dự án có vai trò chiến lược cần được tập trung nguồn lực; những tồn tại kéo dài cần có phương án xử lý và trách nhiệm cụ thể.

Tinh thần ”Đồng tâm” cần được thể hiện bằng sự phối hợp giữa các đơn vị, cùng chia sẻ nguồn lực và trách nhiệm vì hiệu quả chung. Liên thông những mỏ có điều kiện phù hợp, sử dụng chung hạ tầng, nâng chất lượng tư vấn và tổ chức nghiên cứu gắn với chế tạo, chuyển giao công nghệ sẽ giúp giảm phân tán nguồn lực. Sự liên kết giữa than, điện và luyện kim cần được cụ thể hóa bằng các phương án sản xuất, cung ứng và đầu tư có hiệu quả cho toàn Tập đoàn. Trong mọi quyết định điều hành, an toàn và đời sống người lao động phải được đặt ở vị trí trung tâm; cơ giới hóa, tự động hóa song hành với giảm lao động tại các vị trí nặng nhọc, nguy hiểm.

Đồng chí Quản Minh Cường, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy Quảng Ninh.

Tại lễ kỷ niệm 90 năm Ngày truyền thống công nhân Vùng mỏ-Truyền thống ngành than diễn ra tối 7/11, đồng chí Quản Minh Cường, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy Quảng Ninh đã nêu rõ: Trong dòng chảy lịch sử của Vùng mỏ, Quảng Ninh và ngành than đã gắn bó máu thịt, cùng nhau tạo dựng nên những giá trị đặc trưng của vùng đất và con người. Những tầng than nằm sâu trong lòng đất đã tạo nên nguồn lực phát triển; đồng thời ý chí, trí tuệ, mồ hôi và sự hy sinh của các thế hệ thợ mỏ đã góp phần làm nên cốt cách, bản lĩnh và sức sống của Vùng mỏ hôm nay. Bởi vậy, ngành than không đơn thuần là một ngành kinh tế chủ lực, mà còn là một phần lịch sử, văn hóa và bản sắc của Quảng Ninh.

Từ ngày 1/9/2026, Quảng Ninh chính thức trở thành thành phố, mở ra một giai đoạn phát triển mới với vị thế, tiềm lực và trách nhiệm cao hơn. Vị thế mới càng đòi hỏi Quảng Ninh và ngành than phải nhận thức sâu sắc hơn trách nhiệm của mình, cùng xác định tầm nhìn, mục tiêu và quyết tâm hành động, tiếp tục đóng góp xứng đáng vào sự phát triển của thành phố, của ngành và đất nước. Trách nhiệm chung ấy đang tiếp tục được cụ thể hóa bằng sự đồng hành và phối hợp chặt chẽ giữa thành phố với TKV, Binh đoàn 19-Bộ Quốc phòng và các đơn vị ngành than.

Phát biểu ý kiến chỉ đạo tại buổi lễ, thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định: “Nhìn lại 90 năm qua, chúng ta càng thấy rõ sự đổi thay trong cuộc đời người thợ mỏ. Từ đấu tranh cho quyền sống và phẩm giá của mình, người thợ mỏ đã trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ sản xuất và từng bước làm chủ công nghệ”.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nêu rõ: Trong công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, ngành than tiếp tục giữ vị trí quan trọng đối với nền kinh tế. Ngành cung cấp nhiên liệu cho sản xuất điện và nhiều ngành công nghiệp, đóng góp ngân sách, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển ở các địa phương. Cùng với đóng góp kinh tế, ngành than đã đào tạo, rèn luyện một đội ngũ lao động công nghiệp có tay nghề, ý thức tổ chức và tinh thần sáng tạo. Những giá trị ấy góp phần tạo nên bản sắc Quảng Ninh, làm phong phú thêm văn hóa và truyền thống của giai cấp công nhân Việt Nam.

Nhấn mạnh trách nhiệm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, toàn ngành nâng cao năng lực dự báo, tổ chức sản xuất và cung ứng than ổn định, nhất là cho sản xuất điện; kết hợp hợp lý khai thác trong nước với nhập khẩu và dự trữ; chủ động xây dựng phương án ứng phó với biến động thị trường, chuỗi cung ứng, thiên tai và những gián đoạn có thể xảy ra, góp phần bảo đảm hoạt động ổn định của nền kinh tế. Chủ động chuẩn bị phương án sử dụng đất, hạ tầng sau khai thác, giữ gìn những giá trị lịch sử, văn hóa tiêu biểu của Vùng mỏ. Khi cơ cấu lại sản xuất, phải có phương án bố trí việc làm, bảo đảm sinh kế cho người lao động.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Chính phủ, các bộ, ngành và thành phố Quảng Ninh phối hợp giải quyết kịp thời những vướng mắc về cơ chế, quy hoạch, đầu tư và chính sách đối với người lao động theo thẩm quyền; gắn phát triển hạ tầng sản xuất với nhà ở, y tế, giáo dục, các thiết chế văn hóa phục vụ công nhân. Mỗi nhiệm vụ, cần xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn hoàn thành, kết quả cần đạt. Các cơ quan được giao nhiệm vụ thường xuyên kiểm tra tại cơ sở, lắng nghe phản ánh để kịp thời điều chỉnh.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, toàn ngành than nâng cao năng lực dự báo, tổ chức sản xuất và cung ứng than ổn định, nhất là cho sản xuất điện. (Ảnh: MINH NAM)

“Truyền thống 90 năm đã khẳng định bản lĩnh, sức sáng tạo và sự cống hiến của công nhân Vùng mỏ. Trách nhiệm của chúng ta là trao lại cho thế hệ tiếp nối một ngành than có năng lực cao hơn, một môi trường sống tốt hơn và những cơ hội phát triển rộng mở hơn. Đảng, Nhà nước tin tưởng vào bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng vươn lên của các thế hệ thợ mỏ. Hướng tới 100 năm truyền thống, chúng ta cùng phát huy tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”, xây dựng ngành than hiện đại, an toàn, hiệu quả; xây dựng Quảng Ninh giàu mạnh, văn minh, góp phần củng cố sức mạnh và khả năng tự chủ của đất nước. Mỗi thành quả lao động, mỗi tiến bộ trong cuộc sống người công nhân sẽ làm giàu thêm truyền thống vẻ vang mà chúng ta tự hào kỷ niệm hôm nay”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.