Hành trình của những nhà văn chiến sĩ: Tiếp nối dòng chảy văn chương người lính

Hướng tới kỷ niệm 70 năm Tạp chí Văn nghệ Quân đội ra số đầu tiên (1/1957 - 1/2027), ngày 1-10, tại Hà Nội, Tạp chí Văn nghệ Quân đội phối hợp với Binh chủng Đặc công tổ chức hội thảo khoa học “70 năm Văn nghệ Quân đội: Hành trình của những nhà văn - chiến sĩ” với sự tham gia của gần đông đảo văn nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, cán bộ, chiến sĩ.

Hội thảo "70 năm Văn nghệ Quân đội - Hành trình của những nhà văn chiến sĩ". Ảnh: Nguyễn Oanh

Vững bước với danh xưng nhà văn - chiến sĩ

Phát biểu khai mạc hội thảo, Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai, Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội nhấn mạnh, hội thảo là dịp ôn lại các dấu mốc truyền thống của Tạp chí Văn nghệ Quân đội, của đội ngũ nhà văn quân đội các thời kỳ; sự tri ân, tưởng nhớ sâu sắc tới các nhà văn lão thành, trong đó có nhiều người đã khuất. Đồng thời, đây cũng là dịp nhìn lại đội ngũ, biểu thị sự đoàn kết, vững bước trưởng thành trong thời kỳ mới, xứng đáng với danh xưng nhà văn chiến sĩ; góp phần làm tròn trách nhiệm của văn học với Tổ quốc, với nhân dân, với Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.

Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai, Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội phát biểu. Ảnh: Nguyễn Oanh

Theo Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai, trên chặng đường 70 năm vẻ vang của Văn nghệ Quân đội, đã có 10 nhà văn được đặt tên phố, tên đường, tên trường học; 8 nhà văn vinh dự nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh; 32 nhà văn vinh dự nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật. Tạp chí Văn nghệ Quân đội đã được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Đề dẫn hội thảo, Đại tá, nhà phê bình Hoàng Đăng Khoa, Trưởng ban Lý luận phê bình (Tạp chí Văn nghệ Quân đội) cho biết, năm 1957, Văn nghệ Quân đội ra số đầu tiên, mở ra một đời sống văn chương gắn với người lính và với những yêu cầu, đòi hỏi của từng thời kỳ lịch sử. Ở đó, người lính vừa là đối tượng phản ánh, chủ thể tiếp nhận văn học, vừa là chủ thể sáng tạo văn học.

Các thế hệ nhà văn của Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Ảnh tư liệu

Theo Đại tá Hoàng Đăng Khoa, “Nhà số 4” - tên gọi thân thuộc của Tạp chí Văn nghệ Quân đội đóng tại số 4 Lý Nam Đế (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) trở thành một không gian văn chương đặc biệt, nơi nhiều thế hệ nhà văn chiến sĩ gặp gỡ, sáng tác, trao đổi và nâng đỡ nhau. Từ đây, nhiều cây bút trưởng thành, để lại dấu ấn trong văn học Việt Nam hiện đại, như: Thanh Tịnh, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Thi, Nguyễn Khải, Xuân Thiều, Thu Bồn, Hữu Thỉnh, Nguyễn Bình Phương, Phùng Văn Khai...

Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: Trần Hoàng

Hội thảo nhận được hơn 60 tham luận, tiếp cận hành trình 70 năm của Văn nghệ Quân đội từ nhiều phương diện: Lịch sử hình thành, chân dung và sự nghiệp các nhà văn chiến sĩ, ký ức về “Nhà số 4”, hoạt động biên tập, cuộc thi, trại viết và quá trình phát hiện, bồi dưỡng những cây bút mới. Qua các tác giả, tác phẩm và câu chuyện nghề, hội thảo làm rõ vai trò của sự truyền nghề, tiếp sức giữa các thế hệ, góp phần tạo nên sức sống lâu dài của văn chương người lính.

Tiếp nối dòng chảy văn chương người lính

Một điểm nhấn của hội thảo là mối quan hệ giữa Văn nghệ Quân đội với Binh chủng Đặc công. Thiếu tướng Nguyễn Quốc Duẩn, Chính ủy Binh chủng Đặc công cho biết, trong hành trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, chiến sĩ đặc công luôn là nguồn cảm hứng lớn cho văn học nghệ thuật. Những chiến công, sự hy sinh và phẩm chất của người lính đặc công đã đi vào nhiều trang văn, bài thơ, ca khúc, tác phẩm điện ảnh, trở thành một phần đời sống văn hóa tinh thần của các thế hệ chiến sĩ.

Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: Nguyễn Oanh

Thiếu tướng Nguyễn Quốc Duẩn cũng nhấn mạnh một nét đáng chú ý trong truyền thống của Binh chủng Đặc công, đó là bên cạnh việc trở thành hình tượng sáng tác, chính trong lực lượng đặc công cũng có những cán bộ, chiến sĩ yêu văn học, trực tiếp cầm bút, đưa những trải nghiệm từ chiến đấu và đời sống người lính vào sáng tác, góp phần phản ánh chân thực về người lính và quân đội.

Đại tá, Tiến sĩ, nhà phê bình văn học Lê Thành Nghị cho rằng, sự hiện diện của hai nhà văn từng xuất thân từ lực lượng đặc công là Thiếu tướng, nhà văn Dũng Hà và nhà văn Chu Lai cho thấy một mạch gặp gỡ đặc biệt giữa Binh chủng Đặc công và “Nhà số 4”. Nhà văn Dũng Hà, nguyên Chủ nhiệm Chính trị Binh chủng Đặc công, từng giữ cương vị Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội, đã đưa những trải nghiệm chiến đấu và đời sống người lính vào tiểu thuyết “Sao Mai”. Trong khi đó, nhà văn Chu Lai với nhiều năm gắn bó với chiến trường đã viết về người lính đặc công qua các tác phẩm như “Nắng đồng bằng”, “Ăn mày dĩ vãng”, “Mưa đỏ”...

Chia sẻ tại hội thảo, nhà văn Chu Lai nhắc lại những ký ức sâu sắc về Binh chủng Đặc công và những đồng đội từng cùng ông đi qua chiến tranh. Từ trải nghiệm chiến trường, nhà văn Chu Lai cho rằng hình tượng người chiến sĩ đặc công trong văn học luôn gắn với sự mưu trí, tinh nhuệ, táo bạo, đồng thời mang vẻ đẹp lãng mạn, hào hùng và tinh thần sẵn sàng hy sinh vì những giá trị cao đẹp. Chính đời sống chiến đấu giàu trải nghiệm ấy đã tạo nên nguồn chất liệu đặc biệt cho những trang viết về người lính.

Đại tá, nhà văn Nguyễn Đình Tú, nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội, góp thêm góc nhìn về công tác phát hiện, bồi dưỡng và đào tạo những cây bút tại chính “Nhà số 4”. Qua nhiều năm, nơi đây đã góp phần phát hiện, dìu dắt nhiều cây bút trưởng thành, tạo dựng đội ngũ cán bộ văn học trong quân đội, đóng góp cho diện mạo văn học nước nhà.

Tại hội thảo, các thế hệ nhà văn chiến sĩ và các văn nghệ sĩ cũng gợi mở những chủ đề để người viết hôm nay tiếp nối dòng chảy văn chương người lính, phản ánh đất nước, con người trong thời kỳ mới.