Hành trình đem con chữ về bản của người thầy mang quân hàm xanh

Người thầy mang quân hàm xanh tích cực tham gia xóa mù chữ cho người dân. Ảnh: Quỳnh Chi.

Trăn trở trước bóng tối mù chữ

Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh Sơn La phụ trách địa bàn 13 xã vùng biên và quản lý, bảo vệ hơn 274 km đường biên giới. Lập bản ở vùng núi cao cheo veo, cuộc sống của người dân nơi đây không chỉ thiếu thốn vật chất mà còn khó tiếp cận văn hóa, giáo dục hiện đại.

Cùng là người con của đồng bào dân tộc thiểu số, Thiếu tá Lò Văn Thoại – Nhân viên Đội Vận động quần chúng, Đồn Biên phòng Mường Lèo, Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh Sơn La hiểu hơn ai hết khó khăn ấy.

Thực hiện phương châm 4 cùng “cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng dân tộc” với đồng bào, nhiều năm qua, Thiếu tá Lò Văn Thoại đã ghé thăm các bản làng để lắng nghe tâm tư, nguyện vọng chính đáng của người dân.

Ở đó, anh chứng kiến những hủ tục tảo hôn, kết hôn cận huyết lạc hậu, những mái nhà dột, bữa cơm ăn không đủ no... Ám ảnh nhất là giọt nước mắt muộn màng của những người dân thật thà bị kẻ xấu dụ dỗ, mua chuộc rồi vướng vào vòng lao lý bởi họ không biết chữ.

Thiếu tá Lò Văn Thoại chia sẻ: “Tại bản vùng cao giáp biên giới, tỷ lệ mù chữ ở người lớn còn cao, nhiều bản chiếm đến 90% trong khi họ là lao động chính. Không biết tiếng phổ thông, không biết đọc, biết viết, bà con chỉ có thể làm nương, rẫy, chăn nuôi theo kinh nghiệm dân gian, khó mà phát triển kinh tế. Mặt khác, dễ trở thành đối tượng bị lợi dụng để tiếp tay cho hành vi phi pháp”.

Muốn hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia, người lính Biên phòng không thể chỉ dựa vào sức mình mà phải “dựa vào dân”, “lấy dân làm gốc”. Mà muốn dân tin, dân theo thì phải giúp họ biết đọc chữ, biết tính toán để tự làm ăn, để hiểu pháp luật và không còn bị lừa gạt.

Với trăn trở ấy, Thiếu tá Lò Văn Thoại mạnh dạn đề xuất với Ban Chỉ huy đơn vị mở lớp học xóa mù chữ cho đồng bào các bản biên giới. Năm 2003 đánh dấu lớp học xóa mù chữ đầu tiên khai giảng.

Ban đầu, với khí thế và quyết tâm của người chiến sĩ bước vào mặt trận văn hóa, anh Thoại cứ nghĩ mọi sự diễn ra thuận lợi nhưng chỉ nhận lại những cái lắc đầu, quay lưng. Lớp đã dựng xong nhưng không người dân nào đến học. Họ bảo “Không học tôi vẫn biết trồng ngô, trồng lúa, nuôi con gà, tôi vẫn sống tốt mà”, có người nhìn anh rồi xua tay “Già rồi, học để làm gì?”.

Nhưng khiến người lính nản chí nào có dễ, anh Thoại gõ cửa từng nhà, kiên trì giải thích cho bà con cái lợi của việc biết chữ. Nhờ sự chân thành ấy, vài người tìm tới lớp học. Thế nhưng chỉ được dăm ba buổi sau lại thưa dần, tìm hiểu mới biết học viên là lao động chính (từ 15 đến 45 tuổi), ban ngày phải đi làm nương nuôi sống gia đình.

Hiểu được nỗi cực nhọc của người dân, Thiếu tá Lò Văn Thoại bàn với đơn vị chuyển giờ học sang buổi tối. Khi núi rừng chìm vào giấc ngủ, ánh đèn lớp học lại được thắp lên giữa bản làng.

Giải quyết được vấn đề sĩ số nhưng bản thân anh Thoại cũng gặp không ít khó khăn vì thiếu kỹ năng sư phạm. Bàn tay vốn chỉ quen cầm súng, nay cầm phấn viết bảng, uốn nắn từng con chữ sao mà khó đến vậy.

“Tôi phải tìm đến các thầy, cô giáo trên địa bàn nhờ bồi dưỡng và chỉ dạy kỹ năng sư phạm. Ngoài ra còn phải học tiếng dân tộc và tập quán của đồng bào mình, làm sao để khi giảng bà con dễ hiểu, dễ hình dung nhất”, Thiếu tá Lò Văn Thoại kể.

Xây thế trận lòng dân từ con chữ

Người dân tích cực tham gia lớp học xóa mù chữ. Ảnh: Quỳnh Chi.

Sự kiên trì của người lính cuối cùng đã được người dân đón nhận. Những bàn tay thô ráp chỉ quen cầm cuốc, cầm dao phát nương sau bao ngày khổ luyện đã bắt đầu viết được tên của chính mình.

“Kết thúc lớp học, bà con có thể đọc và viết khá thành thạo, biết làm phép tính đơn giản, khi mang bó rau, con gà ra chợ bán không còn sợ bị bán thiếu, tính sai. Nhiều người bắt đầu phát triển kinh tế hộ gia đình”, Thiếu tá Lò Văn Thoại xúc động chia sẻ.

Cũng từ đó, nhiều lớp học xóa mù chữ khác trên địa bàn xã biên giới được mở ra. Niềm tin trao đi, tình quân dân thêm thắm thiết. Thiếu tá Lò Văn Thoại và đồng đội được bà con gọi với cái tên thân thương, trìu mến là “Thầy giáo quân hàm xanh”.

Trước hiệu quả đạt được, Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh Sơn La cùng Sở Giáo dục và Đào tạo đã ký kết chương trình phối hợp nhân rộng mô hình lớp học xóa mù chữ. Trải qua hơn 20 năm công tác, dù chuyển đến đơn vị nào, Thiếu tá Lò Văn Thoại vẫn quyết tâm gắn bó với các lớp học xóa mù chữ, xem đó là một trong những dấu ấn sâu đậm nhất trong cuộc đời binh nghiệp của mình.

Tới nay, Thiếu tá Lò Văn Thoại đã tham mưu mở hơn 20 lớp, trực tiếp đứng giảng 12 lớp cho 300 học viên. Không chỉ dạy chữ, người lính Biên phòng còn tích cực tự tu dưỡng, tuyên truyền đường lối chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước, hướng dẫn bà con áp dụng khoa học kỹ thuật và sản xuất góp phần xóa đói giảm nghèo, gìn giữ bản làng.

Đến nay, Mường Lèo đã mang diện mạo khác. Những người dân năm nào chưa quen với mặt chữ đã biết sử dụng điện thoại thông minh, có người còn biết tận dụng công nghệ số để quảng bá và buôn bán nông sản địa phương. Hiệu quả kinh tế địa phương được cải thiện giúp giảm nghèo bền vững.

Thời gian tới, BĐBP tỉnh Sơn La tiếp tục duy trì mô hình “Lớp học xóa mù chữ”. Mỗi con chữ được gieo xuống hôm nay không chỉ thay đổi số phận của một con người, mà còn bồi đắp văn hóa, lối sống lành mạnh, đưa “học tập suốt đời” trở thành thói quen, nhu cầu và động lực phát triển của cả một cộng đồng.

Qua đó, góp phần phát triển kinh tế - xã hội khu vực biên giới, củng cố nền tảng Quốc phòng – An ninh. Đồng thời, xây dựng thế trận lòng dân ngày càng vững chắc, cùng toàn Đảng, toàn dân và toàn quân thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

“Bảo vệ biên giới không chỉ bằng ý chí, nghị lực và trách nhiệm của người chiến sĩ, mà còn bằng việc xây dựng một thế trận lòng dân vững chắc. Trong đó nâng cao dân trí, chăm lo đời sống và khơi dậy tinh thần học tập trong nhân dân là một nhiệm vụ có ý nghĩa lâu dài. Đặc biệt, cần phát huy vai trò của những cá nhân uy tín như trưởng bản, già làng, cán bộ đoàn thể, giáo viên và những gia đình có tinh thần hiếu học”, Thiếu tá Lò Văn Thoại nhấn mạnh.