Giáo dục bắt buộc: Dự thảo mới đề xuất những gì?

Giáo dục bắt buộc: Rà soát theo nơi cư trú thực tế

Dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm triển khai Nghị định số 353/2026/NĐ-CP ngày 11/9/2026 của Chính phủ về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ; đồng thời cụ thể hóa các yêu cầu về điều kiện bảo đảm, quản lý dữ liệu, kiểm tra, công nhận và duy trì kết quả.

Một điểm đáng chú ý là đối tượng rà soát gồm người trong độ tuổi giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ đang cư trú thực tế trên địa bàn cấp xã, không phân biệt nơi đăng ký hộ khẩu thường trú hoặc nơi đăng ký hộ tịch gốc.

Cách tiếp cận này giúp địa phương xác định đúng đối tượng, nắm bắt tình trạng học tập và xây dựng phương án huy động phù hợp. Việc rà soát còn phục vụ theo dõi quá trình tham gia học tập, kết quả hoàn thành chương trình và nhu cầu hỗ trợ của từng nhóm đối tượng, góp phần hạn chế bỏ sót trẻ em trong độ tuổi giáo dục bắt buộc, người chưa biết chữ và người có nguy cơ tái mù chữ.

Đối với giáo dục bắt buộc, dự thảo quy định các điều kiện bảo đảm về đội ngũ, mạng lưới trường lớp, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và kinh phí thực hiện.

Quản lý bằng dữ liệu số, tăng khả năng kiểm chứng

Dự thảo quy định việc quản lý dữ liệu, hệ thống thông tin và mã định danh phục vụ công tác giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ. Theo đó, mỗi cá nhân được quản lý bằng một mã định danh duy nhất trong hệ thống dữ liệu, phục vụ theo dõi quá trình học tập, kết quả hoàn thành chương trình và tình trạng đạt chuẩn.

Dữ liệu được cập nhật, quản lý và khai thác trên môi trường số, làm căn cứ thống kê, báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện và phục vụ kiểm tra, công nhận đạt chuẩn.

Việc ứng dụng dữ liệu số hướng tới giảm phụ thuộc vào tổng hợp hồ sơ thủ công, hạn chế trùng lặp, sai lệch số liệu và nâng cao khả năng đối chiếu, kiểm chứng. Hoạt động kết nối, chia sẻ dữ liệu phải tuân thủ quy định pháp luật, bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Đề xuất điều kiện bảo đảm giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ

Đối với giáo dục bắt buộc cấp tiểu học và trung học cơ sở, dự thảo đề cập các điều kiện về đội ngũ, mạng lưới trường lớp, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và kinh phí thực hiện.

Cơ sở giáo dục phải bảo đảm đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên theo vị trí việc làm và quy định hiện hành. Địa phương phân công người theo dõi công tác giáo dục bắt buộc; mạng lưới trường lớp cần được bố trí phù hợp để người học tiếp cận thuận lợi, an toàn, đồng thời đáp ứng nhu cầu giáo dục hòa nhập đối với người khuyết tật có khả năng học tập.

Các điều kiện về phòng học, thiết bị dạy học tối thiểu, sân chơi, bãi tập, nước sạch, công trình vệ sinh và tổ chức dạy học được xác định gắn với quy định hiện hành của Bộ GD&ĐT. Kinh phí thực hiện được bố trí trong dự toán ngân sách nhà nước hằng năm theo phân cấp, cùng các nguồn tài trợ, viện trợ và nguồn hợp pháp khác.

Đối với công tác xóa mù chữ, dự thảo quy định điều kiện đối với người tham gia dạy học về phẩm chất đạo đức, sức khỏe, trình độ đào tạo và bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ.

Tại các xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã biên giới, đặc khu, hải đảo, trường hợp không bố trí được người đáp ứng yêu cầu về trình độ đào tạo thì có thể bố trí người tốt nghiệp trung học cơ sở trở lên nếu đáp ứng các điều kiện khác theo dự thảo.

Dự thảo cũng đề xuất ưu tiên huy động người biết tiếng dân tộc thiểu số, am hiểu văn hóa, phong tục, tập quán địa phương, người có uy tín trong cộng đồng và cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang đóng quân trên địa bàn tham gia dạy học xóa mù chữ.

Thời gian, địa điểm học được bố trí linh hoạt theo điều kiện lao động, sản xuất, sinh hoạt, ngôn ngữ, văn hóa và khả năng tham gia của người học. Việc sử dụng tài liệu song ngữ, học liệu số phù hợp được khuyến khích.

Quy trình kiểm tra, công nhận gắn với việc duy trì kết quả

Theo dự thảo, nội dung kiểm tra công nhận đạt chuẩn gồm kiểm tra hồ sơ đề nghị công nhận, kiểm tra dữ liệu trên hệ thống thông tin và kiểm tra thực tế theo quy định tại Nghị định số 353/2026/NĐ-CP.

Quy trình được quy định đối với cả cấp xã và cấp tỉnh, gắn với trách nhiệm tự kiểm tra, đánh giá, lập hồ sơ, tổ chức kiểm tra và quyết định công nhận theo thẩm quyền.

Đáng chú ý, dự thảo nêu trường hợp xã không duy trì được mức độ đạt chuẩn giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ thì việc kiểm tra công nhận khôi phục lại được thực hiện như kiểm tra công nhận lần đầu.

Đối với cấp tỉnh, nếu tỉnh hai năm liền không duy trì được kết quả đạt chuẩn theo mức độ về giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ, việc kiểm tra công nhận khôi phục lại cũng được thực hiện như kiểm tra công nhận lần đầu.

Các đề xuất này hướng tới việc đánh giá kết quả dựa trên hồ sơ, dữ liệu và thực tế, đồng thời gắn trách nhiệm của địa phương với việc duy trì chuẩn sau khi được công nhận.

Dự thảo Thông tư hiện đang được Bộ GD&ĐT lấy ý kiến góp ý. Các nội dung nêu trên là đề xuất trong dự thảo, chưa phải quy định đã có hiệu lực thi hành.