Hành trình đưa các anh hùng liệt sĩ trở về - Bài 2: Tình đồng đội sắt son và mệnh lệnh từ trái tim

Vượt qua những khắc nghiệt của thời tiết, các chiến sĩ đội K74 đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại khu B, công viên Lê Thị Riêng, ngày 1/10.

“Trận chiến" đặc biệt giữa lòng đô thị

Khác với những đợt tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ nơi khe suối, rừng sâu hay trên những mảnh đất khô cháy nơi xứ người, nhiệm vụ của Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh (Đội K74) diễn ra ngay giữa trung tâm một đô thị sôi động và sầm uất bậc nhất cả nước. Yêu cầu đặt ra vô cùng khắt khe đối với Đội K74 là vừa phải cất bốc đúng kỹ thuật chuyên môn, khoa học với sự cẩn trọng tuyệt đối, vừa phải đảm bảo vệ sinh môi trường, an toàn giao thông và mỹ quan đô thị.

Dưới cái nắng như đổ lửa hay những cơn mưa rào đổ xuống bất chợt của mùa hè phương Nam, các cán bộ, chiến sĩ Đội K74 vẫn kiên trì bóc tách từng lớp đất, gạn lọc từng di vật dù nhỏ nhất từ những vốc đất mang lên từ hố khai quật. Tại hiện trường, khi chạm đến tầng nghi chứa hài cốt, mọi công việc chuyển sang thủ công bằng bàn tay với sự cẩn trọng, tỉ mỉ của những người chiến sĩ để không bỏ sót bất kỳ một mẩu xương hay kỷ vật nhỏ bé nào của những người đã ngã xuống. Những miếng khăn rằn mục nát, mảnh tăng võng ngả màu, hộp tiếp đạn hoen gỉ, hay đôi dép cao su mòn vẹt... lộ ra sau những nhát bay, chổi quét khiến những người lính trẻ trực tiếp làm nhiệm vụ không khỏi xúc động, bởi đằng sau mỗi di vật ấy là một câu chuyện tuổi trẻ, một cuộc đời đã dâng hiến trọn vẹn cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Tất cả hài cốt và di vật sau khi cất bốc, định danh tại hiện trường đều được đưa về khu vực lấy mẫu để thực hiện công tác số hóa và lấy mẫu ADN phục vụ xác định danh tính. Sau tất cả, các hài cốt liệt sĩ được vệ sinh, bảo quản và đưa về quàn tại Nhà tưởng niệm với những nghi thức trang trọng nhất. Rút kinh nghiệm sâu sắc từ đợt lấy mẫu thử nghiệm tại Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố trước đó, toàn bộ quy trình từ bảo quản, gán mã định danh, chụp ảnh hiện trạng đến nhập dữ liệu vào phần mềm chuyên dụng đều được tối ưu hóa chuẩn xác, ngăn ngừa tuyệt đối nguy cơ lây nhiễm chéo hoặc thất lạc thông tin.

Trung tá Lê Ngọc Hà, Đội trưởng Đội K74, người đã có 30 năm nhập ngũ và gần một phần tư thế kỷ gắn bó với công tác chính sách và tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ trên nhiều chiến trường cho biết, các chiến sĩ đội K74 đã xung phong tham gia làm nhiệm vụ quy tập hài cốt liệt sĩ, dù nhiều người chưa từng một lần tiếp xúc với hài cốt. Vượt qua những bỡ ngỡ ban đầu, bằng tinh thần và ý chí luôn sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao, những người lính trẻ ấy đã làm chủ được mọi thao tác tại hiện trường với kết quả tốt nhất.

Đến nay, không cần sự hướng dẫn, chỉ đạo của những “cựu binh”, các chiến sĩ đội K74 đều có thể nhìn sắc thái, màu đất để đoán định được tầng địa chất có thể có di cốt, di vật để tiến hành chuyên sâu với bay, chổi cọ, đảm bảo không nhầm lẫn, không bỏ sót mọi di cốt, di vật. Các cán bộ, chiến sĩ Đội K74 trang nghiêm trong bộ quân phục với đầy đủ găng tay, khẩu trang bất chấp trời đang nắng hay đổ mưa cần mẫn, tỉ mỉ dưới hố khai quật để đãi đất tìm đồng đội là những hình ảnh bất kể ai một lần chứng kiến cũng không khỏi xúc động.

Dấu mốc đánh dấu hài cốt liệt sĩ được tìm thấy tại khu vực khai quật, ngày 1/10.

Trung tá Lê Ngọc Hà cho biết, phương châm hành động của đơn vị là "mưa nhỏ coi như không mưa, mưa lớn coi như mưa nhỏ". Khi phát hiện hài cốt, Đội lập tức chăng bạt, thắp đèn làm xuyên trưa, xuyên đêm; nếu mưa trút xuống thì huy động máy bơm công suất lớn bơm nước liên tục, quyết không để nước ngập làm hư hại khu vực di cốt. Dù là ngày nghỉ hay giờ nghỉ, khi phát hiện hoặc nghi ngờ có hài cốt, toàn đội lập tức tổ chức lực lượng đào bới, làm xuyên đêm, không kể ngày nghỉ để đưa các bác, các chú lên nhanh nhất có thể.

Trực tiếp kiểm tra hiện trường và động viên lực lượng làm nhiệm vụ, Ủy viên Bộ Chính trị, Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng khẳng định, thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm là nhiệm vụ hết sức thiêng liêng, cao cả, thể hiện sâu sắc đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc. Công việc này phải được tiến hành tận tâm, bằng kinh nghiệm, trách nhiệm và cả trái tim của người lính.

Kết nối tình đồng đội xuyên thế hệ

Hành trình lặng lẽ dưới lòng đất Lê Thị Riêng không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn đơn thuần của những chiến sĩ Bộ Tư lệnh Thành phố mà là sự tiếp nối ngọn lửa nghĩa tình đồng đội sâu nặng qua nhiều thế hệ. Hình ảnh cựu chiến binh, bác sĩ Trần Văn Bản (82 tuổi) bền bỉ sát cánh cùng các chiến sĩ trẻ Đội K74 chính là biểu tượng sinh động cho sợi chỉ đỏ nối liền quá khứ với hiện tại.

Dù đã ở độ tuổi "xưa nay hiếm", bác sĩ Bản vẫn tự nguyện đăng ký làm tình nguyện viên, mang kinh nghiệm của một bác sĩ ngành y cùng hơn 40 năm lặn lội đi tìm đồng đội đóng góp cho đợt quy tập. Tại phòng phân loại và xử lý di cốt, người cựu chiến binh mái tóc bạc phơ tỉ mỉ hướng dẫn chiến sĩ trẻ cách nhận diện từng mảnh xương nhỏ, cách ghi chép và sắp xếp hài cốt đúng vị trí.

Sự tận tâm, tinh thần cống hiến của thế hệ đi trước như bác sĩ Bản đã trở thành tấm gương, mạch nguồn cho những nỗ lực, phấn đấu của cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng. Cùng với những kinh nghiệm được trao truyền ngay bên hố khai quật của những người như Đội trưởng Lê Ngọc Hà, những người lính trẻ Đội K74 đã trưởng thành từng ngày.

Họ đã biết phân biệt từng loại xương cốt, lựa chọn thế đứng khi khai quật để không đứng lên phần hài cốt của “các bác, các chú”, phân biệt đâu là sỏi cát đâu là phần cốt đã một phần “hóa thổ” để làm tròn nhiệm vụ của mình với sự chân thành và tri ân sâu sắc với thế hệ cha anh.

Chia sẻ cảm xúc đã trải qua của những ngày cùng đồng đội nỗ lực bên hố khai quật, chiến sĩ trẻ Vũ Đức Tâm, một trong 37 thành viên Đội K74 cho biết, mỗi lần tìm thấy hài cốt, trong anh lại trào dâng suy nghĩ về giá trị vô giá của hòa bình. Hạnh phúc hôm nay được đánh đổi bằng máu xương của bao thế hệ đi trước. Nhờ công việc này, những người trẻ như anh càng thấm thía hơn bài học lịch sử và công ơn của cha ông. Sự kiên nhẫn, tỉ mỉ cùng những kinh nghiệm học hỏi từ chỉ huy và đồng đội sẽ là hành trang quý giá để anh tiếp tục cống hiến cho xã hội, dù sau này không còn khoác trên mình màu áo lính.

Hài cốt các liệt sĩ được phát hiện, quy tập tại công viên Lê Thị Riêng sẽ được Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Lễ truy điệu, an táng trang trọng vào khoảng thời gian đầu tháng 10.

Trực tiếp chứng kiến sự trưởng thành và nỗ lực phấn đấu của những người lính trẻ Đội K74, bác sĩ, cựu chiến binh Trần Văn Bản xúc động chia sẻ, trong suốt thời gian tham gia công việc tại Công viên Lê Thị Riêng, điều những cựu chiến binh như ông không bao giờ quên là hình ảnh cán bộ, chiến sĩ Đội K74 nỗ lực, tích cực trong mỗi nhiệm vụ của mình bằng trách nhiệm và cái tâm của người lính với đồng đội.

“Hành động, việc làm và thái độ của họ trong công việc đã thể hiện chân lý dù trong chiến tranh hay ở thời bình, bản chất của người lính Cụ Hồ không bao giờ thay đổi. Lúc nào cũng đẹp, hết mình với nhân dân, với Tổ quốc và công việc của mình và đặc biệt là ở đây, với những liệt sĩ đã hy sinh cho đất nước", cựu chiến binh Lê Văn Bản nói.

Sự hy sinh thầm lặng của Đội K74 cũng lan tỏa mạnh mẽ đến thế hệ trẻ. Đại úy Quân nhân chuyên nghiệp Nguyễn Lê Tuyết Nhi (Bệnh viện Quân y 7B) và Trung úy Nguyễn Thị Thu Thủy (Bảo tàng Cục Chính trị Quân khu 7) khi đến chứng kiến hiện trường khai quật, quy tập các anh hùng liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng đã không giấu được sự nghẹn ngào. Ánh mắt xúc động của những nữ quân nhân trẻ chính là lời hứa chân thành nhất về sự nối tiếp truyền thống, sống sao cho xứng đáng với máu xương của cha anh.

Nói về nhiệm vụ của những chiến sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng, Trung tướng Lê Xuân Thế, Tư lệnh Quân khu 7 nhấn mạnh, đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, trách nhiệm thiêng liêng của thế hệ hôm nay. Dù còn nhiều khó khăn, vất vả, chúng ta tuyệt đối không được phép dừng bước khi vẫn còn những liệt sĩ chưa được tìm thấy, chưa được gọi đúng tên mình.

Những giọt mồ hôi rơi xuống lòng hào giữa Công viên Lê Thị Riêng, những bàn tay sạn vết đất đen của những người lính Đội K74 và ánh mắt đau đáu của thân nhân các anh hùng liệt sĩ là minh chứng cho một chân lý giản dị giữa đời thường, đó là dù thời gian có thể làm mờ đi dấu vết địa hình nhưng không bao giờ xóa nhòa được đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam. Nỗ lực đưa các anh hùng liệt sĩ từ lòng đất Công viên Lê Thị Riêng trở về không dừng lại ở việc tìm thấy hài cốt mà còn nối tiếp bằng một hành trình gian nan, xác định danh tính, trả lại tên tuổi cho từng người con đã ngã xuống vì sự bình yên của đất nước.