Hành trình gìn giữ bản sắc văn hóa làng quê Việt

Vở chèo “Bắc Lệ đền thiêng” khắc họa hành trình người dân nỗ lực gìn giữ bản sắc, bảo vệ mạch nguồn văn hóa

Tín ngưỡng thờ Mẫu bước lên sân khấu

Vở chèo Bắc Lệ đền thiêng tái hiện cuộc đấu tranh bền bỉ của người dân vùng Bắc Sơn trong hành trình bảo vệ đền Bắc Lệ – không gian thờ tự linh thiêng gắn với Thánh Mẫu Thượng Ngàn.

Tác phẩm đặt câu chuyện vào bối cảnh lịch sử đầy biến động, khi quê hương bị xâm lấn, tín ngưỡng truyền thống đứng trước nguy cơ bị xóa bỏ. Nổi bật trong vở diễn là tinh thần đoàn kết và lòng quả cảm của người dân. Họ sẵn sàng hi sinh để bảo vệ không gian thiêng – nơi lưu giữ kí ức văn hóa, niềm tin tâm linh của bao thế hệ.

Vì thế, cuộc đấu tranh trong Bắc Lệ đền thiêng không chỉ là để bảo vệ công trình tâm linh, mà còn là hành trình tự bảo vệ bản sắc, giữ lấy mạch sống văn hóa của làng quê Việt.

Không lựa chọn lối kể giàu kịch tính hay xung đột quyết liệt theo kiểu sân khấu hiện đại, Bắc Lệ đền thiêng đi theo hướng tự sự dung dị, giàu cảm xúc. Từ đời sống thường nhật của người dân, vở diễn khắc họa sức mạnh tinh thần, sự bền bỉ và lòng kiên định của một cộng đồng gắn bó với tín ngưỡng thờ Mẫu, với hát văn và những giá trị tâm linh đã ăn sâu vào đời sống.

Điểm nhấn của vở chính là sự kết hợp hài hòa giữa chèo truyền thống và hát văn – loại hình gắn liền mật thiết với tín ngưỡng thờ Mẫu.

Những làn điệu hát văn được đưa vào vở diễn trở thành chất liệu cảm xúc chủ đạo, tạo nên không khí linh thiêng, trầm lắng cho toàn bộ câu chuyện. Qua đó, sân khấu chèo được mở rộng biên độ biểu đạt, tiệm cận hơn với đời sống tâm linh của người Việt.

Hình tượng Thánh Mẫu Thượng Ngàn trong Bắc Lệ đền thiêng cũng được xây dựng theo cách đặc biệt. Mẫu không xuất hiện với hình hài cụ thể, không mang dáng dấp của quyền lực siêu nhiên áp đặt, mà hiện hữu xuyên suốt trong nhịp chầu văn, trong tiếng trống, trong sự gắn kết cộng đồng và trong mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên.

Từ đó, Mẫu trở thành biểu tượng tinh thần, là tiếng vọng của núi rừng, là linh hồn sinh thái nâng đỡ đời sống con người.

Bên cạnh đó, các nhân vật như Bà Đền, Thị Nhường hay hình ảnh đứa trẻ yêu tiếng hát quê hương được xây dựng giàu tính biểu tượng. Họ là hiện thân của văn hóa truyền thống, của tinh thần gìn giữ và tiếp nối di sản. Qua từng số phận, vở diễn gợi mở mối liên hệ giữa các thế hệ trong hành trình bảo vệ và truyền lưu giá trị văn hóa.

Lan tỏa giá trị văn hóa trong dịp chào mừng Đại hội XIV của Đảng

Hướng tới chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, vở diễn Bắc Lệ đền thiêng được Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam biểu diễn, như một món quà nghệ thuật giàu ý nghĩa dành tặng công chúng.

Tác phẩm khai thác chiều sâu giá trị tinh thần, gửi gắm thông điệp về niềm tin, sự gắn kết cộng đồng và trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, để văn hóa bền bỉ trước những biến động lịch sử.

Chia sẻ về vở diễn, Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam, NSND Lê Tuấn Cường cho rằng, vượt lên khuôn khổ của một tác phẩm sân khấu đơn thuần, Bắc Lệ đền thiêng mang dáng dấp của một bản hùng ca văn hóa, nơi tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc và chiều sâu tín ngưỡng hòa quyện trong ngôn ngữ nghệ thuật sân khấu truyền thống.

Qua đó, tác phẩm góp phần bồi đắp trong công chúng tình yêu quê hương, đất nước và sự trân trọng đối với những giá trị văn hóa đã được hun đúc, gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Theo NSND Lê Tuấn Cường, trong suốt tiến trình lịch sử, văn hóa truyền thống luôn song hành cùng dân tộc, trở thành nền tảng tinh thần quan trọng trong mọi giai đoạn phát triển. Dù phải đối mặt với chiến tranh hay những thách thức của thời đại mới, người Việt Nam vẫn kiên trì gìn giữ lời ca, tiếng hát, phong tục và tín ngưỡng – những yếu tố làm nên hồn cốt và bản sắc riêng biệt. Chính sự bền bỉ ấy tạo nên sức đề kháng văn hóa, giúp dân tộc không bị hòa tan trước các tác động ngoại lai.

Lấy cảm hứng từ tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt – di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của Việt Nam, Bắc Lệ đền thiêng gợi mở suy ngẫm về sức mạnh của cộng đồng và lòng dân. Đó là nền tảng bền vững để văn hóa tiếp tục được bảo tồn, phát huy, đồng hành cùng sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Đông đảo khán giả đến xem

Một tín hiệu đáng mừng là đêm diễn Bắc Lệ đền thiêng đã thu hút đông đảo khán giả, trong đó có nhiều bạn trẻ.

Bên cạnh những khán giả đã quen thuộc với nghệ thuật chèo, không ít người lần đầu bước vào rạp với tâm thế tò mò, để rồi bất ngờ trước sức hấp dẫn của sân khấu truyền thống được dàn dựng công phu, chỉn chu và giàu cảm xúc.

Chia sẻ sau buổi diễn, bạn Nguyễn Thanh Nam (25 tuổi, Hà Nội) cho biết: “Dù lần đầu xem chèo, nhưng em không cảm thấy xa lạ hay khó tiếp cận. Ngược lại, vở diễn tạo ấn tượng bởi cách xây dựng lớp lang mạch lạc, ngôn ngữ sân khấu rõ ràng, cùng những cảnh diễn tái hiện sinh động bối cảnh lịch sử, đời sống tinh thần của người dân Bắc Sơn trong hành trình gìn giữ giá trị văn hóa Việt.

Bắc Lệ đền thiêng không chỉ giúp khán giả trẻ hiểu thêm về nghệ thuật chèo, mà còn mở ra một cách tiếp cận gần gũi, giàu cảm xúc đối với tín ngưỡng thờ Mẫu - di sản văn hóa đặc sắc của người Việt”.

THANH MAI