Hành trình sống sót 9 ngày trong đường hầm lũ của hai người đàn ông Nepal

Người sống sót Kabir Maharjan được các thành viên đội tìm kiếm và cứu hộ khiêng đi sau khi họ giải cứu được hai người còn sống bị mắc kẹt bên trong một đường hầm tại Dự án thủy điện Trishuli-3A sau trận lũ lụt và sạt lở đất tàn phá sông Bhotekoshi ở Rasuwa, Nepal, ngày 4/9. Ảnh: Reuters.

Trong bóng tối hoàn toàn, Kabir Maharjan lúc tỉnh lúc mê, nằm trong một vũng nước bùn và gần như không còn biết thời gian trôi qua thế nào. Ông đã mắc kẹt suốt 9 ngày trong một đường hầm nằm dưới đống đổ nát của thảm họa lũ lụt tồi tệ nhất Nepal trong nhiều thập niên.

Khi cuối cùng được giải cứu và tỉnh lại trong bệnh viện, Maharjan thậm chí không nhận ra vợ mình. Trong trạng thái hoang mang, ông hỏi tại sao bà không đưa mình đến một chiếc giường sớm hơn.

Maharjan là một trong hàng trăm công nhân ngành thủy điện bị chôn vùi sau khi một sông băng sụp đổ phía trên thung lũng Trishuli ngày 26/8, tạo ra một bức tường bùn và nước khổng lồ. Thảm họa khiến hơn 1.300 người thiệt mạng và hàng nghìn người mất tích tại Nepal và khu vực Tây Tạng lân cận.

Maharjan và quản đốc cơ khí Sanjay Sah sống sót trong một khoang có không khí, theo nghị sĩ Shri Ram Neupane, một kỹ sư đường hầm kỳ cựu tham gia dẫn dắt chiến dịch giải cứu.

Hành trình sống sót gần như không thể tin nổi của hai người đã tiếp thêm hy vọng cho các đội tìm kiếm đang làm việc tại những địa điểm dọc thung lũng bị tàn phá. Tính hôm đầu tuần, khoảng 121 công nhân vẫn được cho là mắc kẹt trong các đường hầm và có thể còn sống.

Reuters đã tái dựng toàn bộ câu chuyện về hành trình sống sót của hai công nhân cũng như cuộc chạy đua giải cứu họ thông qua các cuộc phỏng vấn độc quyền với 12 người, trong đó có thân nhân, kỹ sư, quan chức chính phủ và lực lượng cứu hộ trực tiếp tham gia chiến dịch. Hãng cũng xem xét các tài liệu tại hiện trường, bản đồ và những cuộc trao đổi nội bộ giữa các nhóm cứu hộ.

Buổi sáng

Lúc 7h30 sáng ngày xảy ra thảm họa, tức 8h45 phút giờ VN, Maharjan gọi điện cho vợ trước khi bắt đầu ca làm tại dự án thủy điện Upper Trishuli 3A.

“Tôi phải vào trong đường hầm”, ông nói với vợ. “Ở trong đó sẽ không có sóng điện thoại”.

Khoảng 60 phút sau, một sông băng trên núi Langtang Lirung, cách đó khoảng 40 km về phía thượng nguồn, sụp xuống, gây ra một vụ sạt lở mạnh đến mức tạo thành bức tường nước cuốn phăng các ngôi làng và nhấn chìm mạng lưới gồm 12 dự án thủy điện với gần 900 công nhân bên trong.

Những người sống sót được giải cứu khỏi dự án điện của Nepal. Ảnh: Reuters.

Tại thủ đô Kathmandu, các quan chức ngành điện đang theo dõi nguồn cung của những dự án này trên màn hình. Rồi các tín hiệu bắt đầu biến mất – hết trạm này đến trạm khác, lần lượt biến mất khỏi bảng điều khiển như những quân domino đổ xuống.

Suraj Dahal, kỹ sư thuộc Cơ quan Điện lực Nepal và là người phụ trách một phần chiến dịch giải cứu, cho biết ban đầu ông không quá lo lắng vì “lũ lụt là chuyện bình thường” ở Nepal.

Nhưng chẳng bao lâu sau, họ nhận ra tình hình hoàn toàn khác.

Dấu vết nước lũ vẫn còn hằn dọc bờ sông Bhote Koshi, được nhìn thấy từ trực thăng, sau trận lũ quét và sạt lở đất kinh hoàng ở huyện Rasuwa, Nepal, ngày 3/9. Ảnh: Reuters.

Do quản lý trạm 3A đang ở nước ngoài, các quan chức phải mất thêm 2 phút mới liên lạc được với khoảng 40 công nhân được cho là đang ở bên trong. Khi đó, ít nhất 2 dự án thủy điện ở thượng nguồn đã bị lũ tấn công.

Đến 9 giờ 15 phút sáng, tức chỉ 2 phút sau khi Hira Shova Maharjan, vợ của Maharjan, gọi cho chồng nhưng không thể liên lạc, các quan chức đưa ra mệnh lệnh cuối cùng cho trạm 3A: “Sơ tán!”

Sah, người đang làm việc trong phòng điều khiển của nhà máy điện, chạy từ tầng này sang tầng khác để trực tiếp cảnh báo từng đồng nghiệp, ông kể lại với lực lượng cứu hộ sau này.

Bên ngoài các đường hầm, những công nhân sơ tán cố chạy khỏi dòng nước lũ nhưng không đủ nhanh. Các quan chức sau đó xác định được hình ảnh cho thấy khoảng 30 công nhân bị một con sóng cao gấp nhiều lần cơ thể cuốn đi.

Theo Dahal, lực lượng cứu hộ sau đó phát hiện một thang thoát hiểm. Nếu biết đến lối thoát này, có thể tới hai phần ba số công nhân bên trong đã được cứu.

Nhưng “họ không biết phải đi đâu”, ông nói.

Trong 4 lối tiếp cận đường hầm, bản vẽ kỹ thuật mà Reuters xem cho thấy một lối dẫn hơn 180 m tới nhà máy điện ngầm. Tuy nhiên, lực lượng cứu hộ cho rằng đường hầm này đã bị ngập hoàn toàn, gần như không còn hy vọng tìm thấy người sống sót.

Neupane chuyển sự chú ý sang một đường hầm dẫn cáp ngắn hơn, dốc lên phía trên và ít chịu tác động trực tiếp từ dòng nước. Chính tại đây, Maharjan và Sah đã tìm được nơi trú ẩn, chỉ cách lối ra khoảng 160 m – “ở góc, ở tận cùng đường hầm”, như Maharjan sau này mô tả với vợ.

Hira Shova Maharjan, 45 tuổi, vợ của Kabir Maharjan, người sống sót được kéo ra sau khi bị mắc kẹt chín ngày trong đường hầm nhà máy thủy điện sau trận lũ quét và sạt lở đất, đã trả lời phỏng vấn của Reuters tại một quán cà phê gần bệnh viện quân đội nơi chồng bà đang điều trị, ở Kathmandu, Nepal, ngày 6/9. Ảnh: Reuters.

Sợ hãi điều tồi tệ nhất

Trong 9 ngày tiếp theo, túi khí từng giúp hai người sống sót lại trở thành nhà tù của họ.

Sah cho biết ông liên tục đọc những lời cầu nguyện của người Hindu để giữ vững tinh thần. Còn Maharjan uống từng ngụm chính thứ nước bùn nơi ông nằm ngủ để duy trì sự sống, theo lời vợ ông.

Khi Hira Shova lần đầu nghe tin về trận lũ, bà cho rằng nhà máy điện vẫn an toàn.

Bà liên tục gọi cho chồng, đồng nghiệp của ông và bất kỳ ai có thể biết chuyện gì đang xảy ra. Nhưng không ai trả lời.

Sau đó, khi các quan chức cho bà xem những bức ảnh về nơi từng là lối vào công trường – giờ chỉ còn lại một bờ sông trơ trụi – bà tự nhủ: “Không thể nào anh ấy còn sống”.

“Trong sâu thẳm, một cảm giác tuyệt vọng khủng khiếp bắt đầu bao trùm tôi”, bà nhớ lại.

Nhưng trước hai cậu con trai 15 và 10 tuổi, bà vẫn cố tỏ ra mạnh mẽ.

Một binh sĩ thuộc quân đội Nepal bước ra khỏi một tòa nhà bị hư hại gần lối vào đường hầm tại nhà máy thủy điện Upper Trishuli 3A sau trận lũ quét và sạt lở đất kinh hoàng, ở Rasuwa, Nepal, ngày 3/9. Ảnh: Reuters.

Cuộc chạy đua với thời gian

Các quan chức tin rằng những túi khí còn sót lại rải rác trong đống đổ nát có thể giúp một số công nhân sống sót.

Theo Dharam Raj Uprety, người đứng đầu Cơ quan Giảm nhẹ và Quản lý Rủi ro Thiên tai Quốc gia Nepal, hơn 7.500 ngôi nhà đã bị phá hủy trên khắp thung lũng. Điều đó buộc lực lượng cứu hộ phải đưa ra những quyết định khắc nghiệt về việc nên đào ở đâu trước.

Tuy nhiên, dự án 3A nằm gần đầu danh sách ưu tiên vì các quan chức hy vọng cấu trúc nhiều tầng gồm hệ thống turbine và các tầng thông gió có thể tạo ra những khoang không khí giúp công nhân sống sót.

Nghị sĩ kiêm kỹ sư Sagar Dhakal cùng Neupane tới hiện trường bằng trực thăng quân đội một ngày sau thảm họa. Họ nhận ra máy móc hạng nặng chưa thể lập tức được đưa vào vì lớp đất đá đổ nát đã ngậm quá nhiều nước.

“Bất cứ thứ gì bạn đặt xuống khu vực đó đều sẽ chìm nghỉm”, Prakash Pokhrel, một nhà địa chất thuộc cơ quan quản lý thiên tai Nepal, nói.

Các đội cứu hộ trước tiên phải dựng một nền móng đủ ổn định trước khi có thể bắt đầu đào.

Hoạt động đào bới nghiêm túc chỉ bắt đầu vào ngày thứ ba sau thảm họa. Cả 4 đường hầm đều bị chặn kín bởi bùn, đá, gỗ và các mảnh vỡ, một phần nằm dưới lớp vật liệu sạt lở dày 15-30 m.

Lực lượng cứu hộ chuyển sang khoan, nổ có kiểm soát và sử dụng máy móc hạng nặng để từng bước mở đường.

Bước đột phá xuất hiện khi một lỗ khoan đường kính 5 inch được khoan từ phía trên cuối cùng xác định chính xác hướng của đường hầm. Nhờ đó, các đội cứu hộ có được một điểm cố định để đào về phía mục tiêu.

Mưa khiến mọi thứ càng khó khăn. Trong nhiều đêm, những trận mưa lớn lại khiến hố đào ngập đầy nước và bùn đất mới, xóa sạch hàng giờ lao động chỉ trong vài phút.

Phải mất gần 6 ngày, lực lượng cứu hộ mới tiếp cận được lối vào đường hầm bị chôn vùi, Amshu Kiran Shahi, thành viên hội đồng quản trị Cơ quan Điện lực Nepal, cho biết.

Khi họ gọi vào bên trong để tìm kiếm người sống sót, không có ai trả lời.

Các thành viên đội cứu hộ đang nỗ lực tiến vào đường hầm tại Nhà máy thủy điện Upper Trishuli 3A để tìm kiếm người sống sót và thu hồi thi thể ở Rasuwa, Nepal, ngày 3/9. Ảnh: Reuters.

Bước đột phá

Đêm trước khi hai người sống sót được tìm thấy, lực lượng cứu hộ gặp phải một bức tường bùn và đất đá đặc quánh mà máy móc không thể xuyên qua.

Đội của Dhakal phải ứng biến. Họ tận dụng một kênh tự nhiên nằm khoảng 15 m phía trên đường hầm và dùng vòi phun nước áp lực cao để đẩy nước qua đó. Trong các thử nghiệm, phương pháp này có thể làm sạch 4-5 m đường hầm chỉ trong vài phút.

Nhưng rồi mưa lại trút xuống, gây ra một vụ sạt lở cục bộ khiến một số nhân viên cứu hộ cũng bị mắc kẹt trong thời gian ngắn.

Chiến dịch phải tạm dừng nhiều giờ trước khi những người đồng đội thuyết phục họ quay trở lại. Các đội cứu hộ gia cố lối đi bằng những tấm kim loại và dây thép dùng cho rọ đá.

Đến 4 giờ sáng ngày thứ 10, Dahal nhận được cuộc gọi từ một người vận hành máy móc hạng nặng: lực lượng cứu hộ nghe thấy thứ gì đó.

Một tiếng động. Có thể là một người sống sót. Cũng có thể chỉ là tiếng vọng từ chính tiếng gọi của lực lượng cứu hộ vọng vào bóng tối.

Tại hiện trường, Ganga Baral, người chỉ huy đội cứu hộ, cho biết họ bắt đầu nghe thấy những âm thanh khi khoan sâu vào đường hầm.

Hết lần này đến lần khác, họ tắt động cơ máy để lắng nghe.

“Chúng tôi gọi: ‘Các anh ở đâu? Có ở đó không?’”, Baral kể lại. “Đôi khi chúng tôi có cảm giác như có một người còn sống đang cố gắng liên lạc với mình”.

Họ vẫn không thể nghe rõ lời nói, nhưng ước tính nguồn âm thanh chỉ cách khoảng 15-20 m.

Rồi trong luồng sáng của đèn, họ nhìn thấy một bàn tay. Khoảng 5-10 m đường hầm đầy bùn vẫn ngăn cách họ với người sống sót.

Đến 7 giờ sáng, các binh sĩ phá được một lỗ nhỏ xuyên vào bên trong.

Một giọng nói vọng ra với duy nhất một từ: “hunuhuncha”, có thể hiểu gần nghĩa là “chúng tôi ở đây”.

Sanjay Sah được các thành viên đội tìm kiếm và cứu hộ khiêng đi sau khi là một trong hai người được cứu sống khỏi một đường hầm tại Dự án thủy điện Trishuli-3A, nơi hai người khác bị mắc kẹt sau trận lũ lụt và sạt lở đất tàn khốc xảy ra trên sông Bhotekoshi ở Rasuwa, Nepal, ngày 4/9. Ảnh: Reuters.

Trở lại với ánh sáng

Khi lực lượng cứu hộ cuối cùng đưa được hai người ra khỏi đường hầm, cả Maharjan và Sah đều không thể tự đứng.

Sah, khuôn mặt phủ đầy bùn đất, phải được một nhân viên cứu hộ cõng ra ngoài. Ông vẫn cố giơ một tay về phía máy quay.

Maharjan bị thương nặng hơn và được đưa ra bằng cáng.

“Mẹ ơi, bố về rồi!”, hai cậu con trai hét lên khi nghe tin.

Dhakal, người điều hành chiến dịch từ bên ngoài nhưng chưa bao giờ trực tiếp đi vào đường hầm, đã bật khóc khi hai người được đưa ra.

“Tôi không thể kìm được nước mắt”, ông nói.

Ngày hôm sau, công nhân người Trung Quốc Lu Haitao được tìm thấy trong đường hầm của một nhà máy khác, thuộc dự án thủy điện Upper Trishuli-1.

Tại bệnh viện, các bác sĩ phải phẫu thuật vết thương sâu ở chân Maharjan do đã bị nhiễm trùng, theo lời vợ ông.

Khi Hira Shova bước vào phòng bệnh, Maharjan không nhận ra bà.

“Tôi đang ở đâu?”, ông hỏi.

Nhưng với Hira Shova, điều quan trọng nhất là chồng bà đã trở về và còn sống.

“Anh ấy được ban cho một cuộc đời thứ hai”.