Hành trình tri ân các anh hùng liệt sĩ ở Công viên Lê Thị Riêng

Ở đó, không chỉ có mồ hôi, nước mắt và nén hương thơm trầm mặc, mà còn có những câu chuyện tình nghĩa sắt son, những lời thề chiến trường và mối duyên nợ thiêng liêng kéo dài gần 6 thập kỷ.

Chiến sĩ Nguyễn Khắc Lữ (bên phải) cùng đồng đội cẩn trọng thực hiện nghi thức phủ lá Quốc kỳ lên từng phần hài cốt liệt sĩ.

Sự trở về từ lòng đất mẹ và cuốn sổ định mệnh

Không khí tại khu vực Tượng đài cố Tổng Bí thư Trần Phú, Khu quàn hài cốt các liệt sĩ hy sinh trong Chiến dịch Mậu Thân 1968 mới được khai quật cùng nhiều khu vực bên trong Công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TP Hồ Chí Minh) mấy tháng qua luôn trang trọng và linh thiêng, đón nhiều đoàn đại biểu cán bộ và nhân dân đến tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ.

Không cần một lời kêu gọi hay thông báo rầm rộ, nhưng nhiều đoàn người cứ lặng lẽ tìm về, từ các cán bộ trong hệ thống chính trị thành phố, các chiến sĩ lực lượng vũ trang đến những cựu chiến binh tóc bạc phơ hay những bạn trẻ, các em học sinh mang theo nén tâm hương của lòng biết ơn và niềm xúc động đối với các anh hùng liệt sĩ trong Khu tưởng niệm.

Đứng rất lâu trước khu vực đang được quy tập, em Nguyễn My (SN 2004, ngụ phường Thủ Đức) thành kính thắp hương và chia sẻ: “Em thấy trên báo nói các bác, các chú đã được tìm thấy sau hàng chục năm nằm dưới lòng đất, nên em muốn đến thắp nhang cho các bác, các chú. Em mong gửi gắm một chút lòng thành, sự biết ơn sâu sắc của thế hệ trẻ hôm nay đối với những người đã ngã xuống vì nền hòa bình của Tổ quốc”.

Cùng chung dòng cảm xúc ấy, chị Nguyễn Trịnh Phương Thanh (SN 1982, ngụ tại phường Phú Định, TP Hồ Chí Minh) lặng lẽ hướng về phía khu vực khảo sát. Hằng ngày, chị Thanh tất bật với cuộc sống mưu sinh tại một tiệm nail nhỏ và chạy thêm xe công nghệ. Thế nhưng, chị đã quyết định gác lại toàn bộ công việc, tự tay chuẩn bị những lễ vật giản dị nhưng trang trọng đến viếng các anh hùng liệt sĩ. Chị Thanh không giấu được sự xúc động: “Bình thường xem qua báo đài, mỗi khi thấy thông tin tìm được hài cốt các anh hùng liệt sĩ ở nơi biên cương hay chiến trường xa, tôi đều trào dâng niềm cảm xúc nghẹn ngào nhưng không có điều kiện để đến. Lần này, các chú, các bác đã nằm lại ngay tại mảnh đất nơi tôi sinh ra và lớn lên, tôi thấy mình nhất định có trách nhiệm phải đến để tri ân. Tôi cầu nguyện cho các chú, các bác sớm được xác định danh tính. Mong rằng các cơ quan chức năng sẽ có thêm nhiều thông tin, điều kiện để cuộc tìm kiếm được trọn vẹn, không bỏ sót một ai”.

Bà Nguyễn Thị Lệ cùng thân nhân tại Công viên Lê Thị Riêng.

Dưới làn khói hương tại Công viên Lê Thị Riêng, hình ảnh những người dân kính cẩn nghiêng mình trước anh linh các anh hùng liệt sĩ với tất cả tấm lòng chân thành, sự biết ơn vô hạn đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc là một minh chứng sống động về truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.

Chiến dịch quy tập hài cốt liệt sĩ dưới sự nỗ lực không ngừng nghỉ của các cán bộ, chiến sĩ Đội K74 (Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh) cùng các lực lượng phối hợp ngày ngày kiên trì, tỉ mỉ bóc tách từng lớp đất, cẩn trọng cất bốc từng mảnh xương cốt, di vật còn sót lại, mang theo cả triệu niềm hy vọng về những cuộc “trở về” đoàn viên sau hơn nửa thế kỷ chờ đợi.

Trong số hàng trăm bộ hài cốt được quy tập, khoảnh khắc phát hiện một quyển sổ nhỏ đã úa màu thời gian sau nhiều năm dưới lớp đất sâu, nhưng còn hằn rõ dòng chữ quyết định của Ban Chỉ huy Tiểu đoàn thuộc đơn vị 962 mang tên đồng chí Huỳnh Văn Quên, đã làm vỡ òa hy vọng sau gần 60 năm đằng đẵng ngóng trông của một gia đình ở xã Vàm Cỏ, tỉnh Tây Ninh. Câu chuyện đã làm lay động hàng triệu trái tim…

Lần ngược ký ức về ngày 2/3/1968, người chiến sĩ trẻ Huỳnh Văn Quên đã anh dũng hy sinh tại trận địa cầu Chữ Y khốc liệt. Ký ức về anh chỉ còn đọng lại trong nỗi đau mỏi mòn chờ con của người mẹ già và tấm ảnh đã bị mối mọt. Thế nhưng, “phép màu” đã xuất hiện khi di vật được tìm thấy.

Khi biết được thông tin trên báo chí về di vật mang tên người anh trai cả, ông Huỳnh Văn Mười và ông Huỳnh Văn Nhỏ nghẹn ngào: “Thấy đúng quá rồi, mừng quá trời ơi! Gia đình tui mừng không ăn không ngủ được luôn... Anh tui đã xa nhà gần 60 năm nay, đến lúc phải về rồi!”.

Đặc biệt, phía sau sự hy sinh của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên còn là một câu chuyện tình lay động hàng triệu trái tim. Trước giờ ra trận, chiến sĩ Huỳnh Văn Quên để lại một lời hứa hôn dang dở: hòa bình anh sẽ về cưới cô gái cùng quê làm vợ. Thế rồi, chiến tranh đã cướp đi vĩnh viễn ước mơ hạnh phúc lứa đôi của người lính trẻ, nhưng người phụ nữ ấy - bà Nguyễn Thị Lệ vẫn giữ trọn lời thề với người yêu. Bà ở vậy không lấy chồng, xin một đứa con nuôi để nương tựa, bền bỉ đợi chờ...

Sáng 13/7/2026, giữa làn gió sớm len qua những tán cây công viên, hình ảnh bà Nguyễn Thị Lệ gầy guộc trong chiếc áo bà ba màu tím, đầu đội nón tai bèo, cổ quàng khăn rằn, lặng lẽ nương tựa vào người thân tiến từng bước run run đến trước những chiếc quách phủ Quốc kỳ đã khiến bất kỳ ai chứng kiến cũng phải rơi lệ. Sắc tím ấy không chỉ là màu áo, mà là màu của sự thủy chung, màu của tuổi thanh xuân trọn vẹn dành cho người mình thương yêu.

Lời thề chiến trường, mảnh ghép ký ức và những nốt trầm tri ân

Những ngày tác nghiệp ở hiện trường, tôi bắt gặp hình ảnh khá đặc biệt tại khu vực quy tập, một cụ ông 82 tuổi với cặp kính dày, cần mẫn làm công việc “tình nguyện viên” phụ giúp, cùng các chiến sĩ đào tìm, phân loại từng mẩu xương, từng kỷ vật. Đó là Bác sĩ Trần Văn Bản (ngụ TP Hồ Chí Minh), nguyên cán bộ Quân y Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 268, Phân khu 1 Sài Gòn - Gia Định.

Nhớ lại những ngày chiến đấu sinh tử ở vùng “Tam giác sắt” (Củ Chi - Bến Cát - Trảng Bàng), ông Bản bồi hồi kể về những đêm trước giờ nổ súng. Dưới chiến hào, những chàng trai mười tám đôi mươi dặn nhau mộc mạc: “Thằng nào còn sống thì nhớ mang xác tao về cho mẹ nhé!”.

Lời dặn ấy đã trở thành “món nợ gan ruột” đè nặng lên vai người bác sĩ trẻ. Trở về quê nhà Hải Phòng năm 1975, ông bàng hoàng khi thấy di ảnh của chính mình trên bàn thờ. Đau đớn hơn, khi nhìn vào ánh mắt ngóng trông của người mẹ những đồng đội đã ngã xuống, ông không kìm được nước mắt xót xa...

Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Từ năm 1979, ông Bản bắt đầu hành trình đi tìm đồng đội. Suốt hơn 40 năm, vị bác sĩ già đã lưu giữ gần 50 cuốn sổ tay, hơn 240 sơ đồ và trực tiếp đưa 134 hài cốt liệt sĩ trở về đất mẹ. Giờ đây, ở tuổi 82, ông vẫn cần mẫn làm “người dẫn đường” cho thế hệ trẻ nối tiếp hành trình tri ân các liệt sĩ. Ông Bản xúc động: “Ngày ra trận, các anh đều là thanh niên trai tráng. Nay trở về, hình hài chỉ là nắm xương nhỏ... Mỗi lần thấy các cháu bưng lên một khay nhỏ, tim tôi lại nhói đau”.

Những ngày tháng qua, mỗi bộ hài cốt liệt sĩ được cất bốc đưa lên đều được cán bộ, chiến sĩ Đội K74 đón nhận bằng tất cả sự tôn kính. Tại Nhà quàn hài cốt, những người lính trẻ như Nguyễn Khắc Lữ (SN 1998) cùng đồng đội cẩn trọng nâng niu, thực hiện nghi thức phủ lá Quốc kỳ tươi thắm lên từng phần hài cốt. “Từ những ngày đầu đến nay đã có hàng trăm bộ hài cốt liệt sĩ được phủ cờ, nhưng cảm xúc trong tôi vẫn nguyên vẹn. Đó là mệnh lệnh từ trái tim”, chiến sĩ Nguyễn Khắc Lữ xúc động chia sẻ.

Trực tiếp tham gia công tác tìm kiếm, chiến sĩ Vũ Đức Tâm (Đội K74) bày tỏ: “Tôi cảm thấy rất may mắn và vinh dự khi được góp sức vào công cuộc 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, đưa các cụ, các bác về với vòng tay của nhân dân và gia đình”.

Trung tá Lê Ngọc Hà, Đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh (K74) cho biết, những tình cảm, sự động viên của nhân dân chính là động lực để cán bộ, chiến sĩ vượt qua mọi thời tiết khắc nghiệt, tranh thủ từng giờ mở rộng phạm vi tìm kiếm, bởi đó không chỉ là tình cảm và trách nhiệm mà còn là mệnh lệnh từ trái tim.

Song song với công tác khai quật, Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh và Công an thành phố đã phối hợp tổ chức chương trình phục dựng di ảnh liệt sĩ. Ngày 13/8, khi bức ảnh chân dung của liệt sĩ Phan Văn Ngọc và liệt sĩ Phan Văn Châu được trao về cho gia đình Mẹ Việt Nam Anh hùng Huỳnh Thị Tui, những giọt nước mắt vỡ òa chất chứa cả một quãng dài của nhớ thương, chờ đợi và tự hào.

Trong không khí trang nghiêm, xúc động, ông Phan Văn Tư (SN 1945, ngụ đường Hà Huy Giáp, phường An Phú Đông, TP Hồ Chí Minh), thay mặt gia đình đón nhận di ảnh chân dung của hai người anh trai liệt sĩ… Nhìn thật lâu vào chân dung hai người anh đã hy sinh, ông Phan Văn Tư không thể kìm được nước mắt.

Hay trong không gian tọa đàm - cầu truyền hình “Tìm lại tên Anh” tại điểm cầu Công viên Lê Thị Riêng, khoảnh khắc di ảnh liệt sĩ Huỳnh Văn Quên cùng nhiều di vật của liệt sĩ được trao tận tay gia đình và người vợ của liệt sĩ - bà Nguyễn Thị Lệ sau hàng chục năm chỉ thờ tấm Bằng Tổ quốc ghi công… tất cả những người theo dõi đã không cầm được nước mắt.

Đặc biệt, quyết định công nhận bà Nguyễn Thị Lệ là vợ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên và được hưởng các chính sách của Đảng, Nhà nước, đã nhận được sự đồng tình sâu sắc của đông đảo người dân, làm ấm lòng người ở lại sau gần 60 năm chờ đợi mỏi mòn…

Dưới làn khói hương trầm nghi ngút, từng phần hài cốt hay di vật được tìm thấy ở Công viên Lê Thị Riêng đang nối dài hy vọng cho hàng ngàn gia đình liệt sĩ tìm được người thân đã hy sinh vì Tổ quốc.