Hantavirus: Hồi chuông cảnh báo về một thế giới chưa sẵn sàng

Sau nhiều ngày bị cách ly trên biển, các hành khách trên tàu Hondius đã được phép rời tàu hôm 11/5 và trở về nước. Trong số 17 công dân Mỹ xuống tàu, một người đã có kết quả dương tính với hantavirus, trong khi một trường hợp khác được cho là đã xuất hiện triệu chứng nghi nhiễm.

Một phụ nữ Pháp hồi hương về Paris hôm 10/5 cũng đã có kết quả dương tính với virus Andes, chủng hantavirus duy nhất được xác nhận có khả năng lây từ người sang người.

Tính đến nay, ổ dịch đã ghi nhận ít nhất 9 ca xác nhận tại nhiều quốc gia khác nhau, bao gồm cả Nam Phi, Thụy Sĩ, Hà Lan, Anh. Ba người đã tử vong.

Tin tốt là căn bệnh đáng sợ này gần như chắc chắn sẽ chỉ giới hạn trong số những người đi du thuyền hoặc những người tiếp xúc gần với họ. Tuy nhiên, sự việc này chính là là lời nhắc nhở mạnh mẽ về sự cần thiết của hợp tác toàn cầu và việc tất cả các chính phủ phải đầu tư vào việc phòng ngừa, theo dõi và điều trị các bệnh truyền nhiễm.

Căn bệnh hiếm nhưng cực kỳ nguy hiểm

Hantavirus vốn là nhóm virus hiếm gặp nhưng có khả năng gây bệnh nghiêm trọng. Ở thể nặng nhất, bệnh thường khởi phát bằng các triệu chứng giống cúm như sốt, rét run, đau cơ, đau bụng. Tuy nhiên, tình trạng có thể chuyển biến rất nhanh khi virus tấn công hệ mạch máu, khiến dịch tràn vào phổi.

Trong nhiều trường hợp, bệnh nhân nhiễm hantavirus có thể tử vong chỉ sau 24 - 48 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng nặng

Người bệnh có thể rơi vào suy hô hấp cấp, cảm giác như “chết đuối từ bên trong” khi cố gắng thở. Hệ tim mạch cũng bị tổn thương nghiêm trọng và một số trường hợp phải sử dụng hệ thống tim - phổi nhân tạo để duy trì sự sống.

Điều đáng lo ngại là hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine phòng bệnh. Trong nhiều trường hợp, bệnh nhân có thể tử vong chỉ sau 24 - 48 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng nặng.

Phần lớn các chủng hantavirus lây sang người qua việc hít phải bụi chứa nước tiểu hoặc phân của loài gặm nhấm nhiễm bệnh. Virus cũng có thể lây khi con người chạm vào vật nhiễm bẩn rồi đưa tay lên miệng hoặc bị chuột cắn.

Chủng hantavirus phát hiện trên tàu Hondius là Andes - biến thể hiếm có khả năng lây truyền giữa người với người

Dù vậy, chủng phát hiện trên tàu Hondius là Andes - biến thể hiếm có khả năng lây truyền giữa người với người, dù thường chỉ xảy ra khi tiếp xúc gần trong thời gian dài. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhấn mạnh “đây không phải Covid” và khuyến cáo các quốc gia không áp đặt hạn chế đi lại, song cần tăng cường theo dõi ca nghi nhiễm và cách ly người bệnh.

Bí ẩn nguồn lây

Cho đến nay, giới điều tra vẫn chưa xác định được chính xác nguồn lây trên tàu Hondius.

Hai trong số các nạn nhân tử vong là một cặp vợ chồng người Hà Lan từng đi qua khu vực Nam Mỹ - nơi chủng Andes lưu hành phổ biến. Một giả thuyết cho rằng họ có thể đã nhiễm virus trong chuyến đi trước khi lên tàu. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng chưa loại trừ khả năng virus lây lan giữa các hành khách hoặc nhiều người cùng tiếp xúc với nguồn bệnh trên tàu.

Thời gian ủ bệnh dài đồng nghĩa với việc các ca nhiễm mới vẫn có thể tiếp tục xuất hiện trong thời gian tới khi hành khách đã trở về nhiều quốc gia khác nhau. Ảnh: Getty Images

Một vấn đề khác khiến việc kiểm soát dịch trở nên khó khăn là thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ một tuần tới tám tuần. Điều đó đồng nghĩa với việc các ca nhiễm mới vẫn có thể tiếp tục xuất hiện trong thời gian tới khi hành khách đã trở về nhiều quốc gia khác nhau.

WHO hiện đang phối hợp với các nước liên quan để truy vết, theo dõi người tiếp xúc và điều tra nguồn lây.

“Vòng luẩn quẩn” quen thuộc trong y tế toàn cầu

Dù WHO và các nước đã nhanh chóng phản ứng, vụ việc vẫn đặt ra câu hỏi về mức độ sẵn sàng của thế giới trước các mối đe dọa y tế mới nổi hậu đại dịch Covid-19.

Nguồn ngân sách dành cho nghiên cứu các bệnh truyền nhiễm hiếm gặp những năm gần đây đã bị thu hẹp khi các chính phủ ưu tiên các vấn đề kinh tế và an ninh khác

Hiện nay, thế giới vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine được phê duyệt rộng rãi để phòng ngừa hantavirus, dù bệnh được biết đến đã lâu và đã có nhiều chương trình nghiên cứu được triển khai trong nhiều năm qua.

Nguyên nhân được cho là do tình trạng thiếu tài trợ và sự gián đoạn của nhiều chương trình khoa học sau khi mối đe dọa từ Covid-19 suy giảm.

Tại Mỹ và nhiều nước phương Tây, nguồn ngân sách dành cho nghiên cứu các bệnh truyền nhiễm hiếm gặp đã bị thu hẹp khi các chính phủ ưu tiên các vấn đề kinh tế và an ninh khác. Một số dự án phát triển vaccine và thuốc kháng virus đối với hantavirus từng được khởi động trong giai đoạn hậu Covid-19 đã bị đình trệ do thiếu kinh phí thử nghiệm lâm sàng hoặc không thu hút được đầu tư từ khu vực tư nhân.

Thế giới có thể rơi vào thế bị động trước những mầm bệnh nguy hiểm có khả năng gây khủng hoảng trong tương lai. Ảnh: Getty Images

Giới chuyên gia cho rằng đây là “vòng luẩn quẩn” quen thuộc trong y tế toàn cầu: các chương trình nghiên cứu thường chỉ được thúc đẩy mạnh khi dịch bệnh bùng phát, nhưng nhanh chóng bị cắt giảm khi nguy cơ lắng xuống. Điều đó khiến thế giới tiếp tục rơi vào thế bị động trước những mầm bệnh nguy hiểm có khả năng gây khủng hoảng trong tương lai.

Hồi chuông cảnh báo với y tế toàn cầu

Ổ dịch hantavirus trên du thuyền Hondius có thể chưa đủ để tạo ra một cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu, nhưng đã đủ để gióng lên hồi chuông cảnh báo về tầm quan trọng của hợp tác quốc tế, năng lực giám sát dịch tễ và đầu tư cho y tế công cộng.

Tính chất xuyên biên giới của ổ dịch cho thấy tầm quan trọng của hợp tác quốc tế trong giám sát và ứng phó bệnh truyền nhiễm. Trong bối cảnh giao thương và du lịch toàn cầu phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch, một ổ dịch nhỏ cũng có thể nhanh chóng lan sang nhiều châu lục chỉ trong vài ngày.

Vụ việc vẫn đặt ra câu hỏi lớn về mức độ sẵn sàng của thế giới trước các mối đe dọa y tế mới nổi

Sau Covid-19, nhân loại từng cam kết sẽ không để bị động trước các đại dịch mới. Tuy nhiên, ổ dịch hantavirus hiện nay cho thấy khoảng cách giữa cam kết và năng lực chuẩn bị thực tế vẫn còn rất lớn.

Vụ việc trên tàu Hondius vì thế được xem như lời nhắc nhở rằng thế giới có thể may mắn trong lần này, nhưng chưa chắc sẽ tiếp tục may mắn trước những mầm bệnh nguy hiểm hơn trong tương lai.