Hào khí Xương Giang vang vọng qua sáu thế kỷ

Khu di tích Chiến thắng Xương Giang chính là biểu tượng sức mạnh, tinh thần và ý chí quyết thắng của dân tộc Việt Nam

Chiến thắng này đã chấm dứt hai thập kỷ đô hộ tàn bạo, mở ra kỷ nguyên độc lập cho Đại Việt và trở thành một trong những mốc son quyết định của lịch sử dân tộc.

Dấu tích thành cổ giữa lòng đô thị

Sau khi lên ngôi năm 1428, nhà vua tổ chức khao quân và tuyên đọc Bình Ngô đại cáo. Trong niềm vui chung của đất nước, vùng Kinh Bắc cũng mở hội lớn mừng chiến thắng. Từ đó, lễ hội Xương Giang được tổ chức hằng năm vào mùng 5 - 7 tháng Giêng để tưởng nhớ công lao nghĩa sĩ và nhắc lại hào khí chiến trận.

Thành Xương Giang vốn là thành lũy quân Minh sau khi xâm lược nước ta, xây năm 1407 nằm ở xã Đông Nham, tổng Thọ Xương nay thuộc phường Bắc Giang (tỉnh Bắc Ninh).

Thành Xương Giang khi đó trở thành thành lũy kiên cố của giặc Minh, án ngữ trên con đường dịch trạm từ Quảng Tây (Trung Quốc) nối với Đông Quan (tức Hà Nội ngày nay).

Công trình nằm trên gò đồi thấp, xung quanh có sông nhỏ và ruộng trũng tự nhiên, tạo thế phòng thủ thuận lợi. Thành hình chữ nhật rộng khoảng 27 ha, bên trong phân thành dinh thự, doanh trại, kho lương, kho đạn.

Dù trải qua nhiều biến thiên lịch sử, dấu tích vật chất còn lại không nhiều, nhưng vị trí và cấu trúc thành vẫn được xác nhận qua sử liệu và khảo cổ học.

Thành Xương Giang được xem là trung tâm của chiến trận và có ý nghĩa quyết định trong Chiến dịch Chi Lăng - Xương Giang khi năm 1427, Lê Lợi chỉ huy nghĩa quân Lam Sơn công thành, phá tan quân Minh do Liễu Thăng cầm đầu.

Để ăn mừng chiến thắng quân Minh, năm 1428, sau khi lên ngôi, vua Lê Lợi đã mở hội khao quân, tuyên đọc “Đại cáo Bình Ngô”.

Trong bối cảnh niềm vui chung đó, ở Kinh Bắc, thành Xương Giang cũng được hưởng lộc và tổ chức lễ hội lớn để cáo tế trời đất ban phúc lộc cho nhân dân.

Từ đó về sau, nhân dân vùng Xương Giang đều tổ chức lễ hội mừng chiến thắng Xương Giang vào dịp đầu Xuân từ mùng 5 đến mùng 7 tháng Giêng để khơi dậy niềm tự hào về chiến công này.

Đây cũng là dịp các làng quanh thành Xương Giang tổ chức hội làng truyền thống. Dần dần, lễ hội mừng chiến thắng Xương Giang trở thành một lễ hội lớn, thu hút sự tham gia đông đảo của nhân dân cả vùng quanh thành Xương Giang và du khách thập phương.

Hằng năm, Nhân dân vùng Xương Giang tổ chức lễ hội mừng chiến thắng Xương Giang vào dịp đầu Xuân từ mùng 5 đến mùng 7 tháng Giêng

Biểu tượng sức mạnh, tinh thần và ý chí quyết thắng của dân tộc Việt Nam

Khu di tích Chiến thắng Xương Giang chính là biểu tượng sức mạnh, tinh thần và ý chí quyết thắng của dân tộc Việt Nam, đồng thời nhắc nhở con cháu đời sau khắc ghi công ơn Thái tổ Cao Hoàng đế Lê Lợi cùng các bậc hiền tài, nghĩa sĩ đã chiến đấu anh dũng để bảo vệ giang sơn.

Với ý nghĩa lịch sử đó, năm 2009, Bộ VHTTDL đã quyết định xếp hạng di tích lịch sử chiến thắng Xương Giang là di tích cấp quốc gia. Tại đây có 14 điểm di tích là: Cửa Đông Bắc, cửa Đông, cửa Bắc, cửa Tây Nam, cửa Nam, khu trung tâm, dấu vết thành, đoạn sông Xương Giang chảy qua thành; địa điểm khai quật khảo cổ học số 2, 3, giếng Phủ, đền Thành và 2 điểm ngoài khu bảo vệ là: Cửa Đông Nam, cửa Tây.

Để tưởng nhớ các anh hùng dân tộc và giáo dục truyền thống yêu nước của quê hương, năm 2012, UBND tỉnh Bắc Giang (cũ) đã quyết định cho xây dựng ngôi đền Xương Giang mới trên nền dấu tích thành cổ Xương Giang xưa.

Đền Xương Giang ngày nay nằm trên vị trí trung tâm của thành cổ Xương Giang xưa do nhà Minh xây dựng năm 1407. Ngôi đền được xây dựng trong 5 năm trên diện tích khuôn viên 10 ha, tổng kinh phí đầu tư trên 230 tỷ đồng (từ nguồn ngân sách Trung ương, ngân sách tỉnh và nguồn xã hội hóa).

Đầu năm 2017, công trình được hoàn thành đúng dịp kỷ niệm 590 năm chiến thắng Xương Giang. Trung tâm quần thể di tích là công trình Đền Xương Giang có diện tích 1,3 ha.

Điểm đặc biệt của ngôi đền là hệ thống hoành phi câu đối đều được viết bằng chữ quốc ngữ để tiện cho khách tham quan theo dõi, tấm bảng tự Đền Xương Giang được sơn son, thếp vàng nổi bật trên nền đỏ rực rỡ.

Trong chính điện hiện lưu giữ viên gạch thế kỷ XV đưa về từ Lam Kinh - kinh đô đầu tiên của triều Lê. Đất long mạch Lam Kinh được rải dưới nền đền; nước giếng ngọc đổ vào hai giếng mắt rồng; chân hương từ đền Lam Kinh đặt thờ vua Lê Lợi. Những di vật này mang ý nghĩa tâm linh như sự chứng giám của tiền nhân với vùng đất chiến công.

Đây là công trình văn hóa có ý nghĩa chính trị, lịch sử mang đậm tính nhân văn, là nơi để thế hệ hôm nay và mãi mai sau thể hiện sự tôn kính, ghi nhớ công ơn các bậc tiền nhân đã có công giữ nước.

Với ý nghĩa, giá trị lịch sử tiêu biểu, năm 2019, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định xếp hạng Địa điểm Chiến thắng Xương Giang là Di tích Quốc gia đặc biệt. Năm 2020, UBND tỉnh Bắc Giang (cũ) quyết định công nhận Địa điểm Chiến thắng Xương Giang là điểm du lịch.

Năm 2023, Bộ trưởng Bộ VHTTDL ban hành Quyết định số 3443 về việc đưa Lễ hội truyền thống Xương Giang vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Lễ hội 599 năm sẽ diễn ra trong ba ngày

Lễ hội kỷ niệm 599 năm chiến thắng Xương Giang (1427 - 2026) sẽ được tổ chức tại Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Xương Giang trong ba ngày 21 - 23.2 (mùng 5 - 7 tháng Giêng năm Bính Ngọ).

Lễ khai hội chính thức diễn ra tại đền Xương Giang. Trong khuôn khổ lễ hội, người dân và du khách sẽ tham gia: lễ rước kiệu truyền thống, nghi thức dâng hương tưởng niệm nghĩa quân Lam Sơn, trò chơi dân gian, hát quan họ và diễn xướng văn hóa Kinh Bắc, không gian ẩm thực và sản phẩm OCOP địa phương.

KHÁNH LINH