'Hạt nhân' đưa pháp luật về bản làng

Đội ngũ "thủ lĩnh tinh thần" và mắt xích chiến lược từ cơ sở

Vùng đồng bào DTTS&MN có đặc thù địa lý chia cắt, mật độ dân cư thưa thớt, trình độ dân trí không đồng đều và tồn tại nhiều rào cản về ngôn ngữ, tập quán. Trong bối cảnh đó, nếu chỉ dựa vào bộ máy hành chính công truyền thống với các văn bản quy phạm pháp luật mang tính kỹ thuật khô khan, hiệu quả truyền thông chính sách thường bị hạn chế đáng kể, thậm chí phát sinh nguy cơ lãng phí nguồn lực đầu tư của Nhà nước.

Già làng, trưởng bản và người có uy tín là kênh gần dân nhất để chính sách đi vào đời sống, không chỉ dừng ở khâu tuyên truyền. Ảnh Phạm Tiệp

Thực tế, già làng, trưởng bản, người có uy tín và các chức sắc, chức việc tôn giáo không đơn thuần là những cá nhân tiêu biểu trong cộng đồng, mà chính là “thủ lĩnh tinh thần”, là trụ cột nối liền hệ thống pháp luật hiện đại với đời sống tự quản của bản làng. Lực lượng này nắm giữ vị thế đặc biệt nhờ vốn sống, tri thức bản địa, sự am hiểu sâu sắc tâm lý cộng đồng và sự tín nhiệm tuyệt đối từ bà con.

Khi các quy định pháp luật được chính già làng, trưởng bản giải thích bằng ngôn ngữ dân tộc và lồng ghép khéo léo vào hương ước, quy ước của thôn bản, tính thuyết phục và khả năng tự giác tuân thủ của người dân tăng lên vượt trội.

Từ định hướng chiến lược đến thực tiễn triển khai tại địa phương

Quyết định số 233/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Đề án "Phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với đối tượng, địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035" đã xác định rõ vai trò chiến lược của lực lượng nòng cốt này. Đề án này đặt ra yêu cầu các địa phương phải chủ động huy động sự tham gia sâu rộng của bí thư chi bộ, trưởng thôn bản, già làng, người có uy tín, người hoạt động không chuyên trách và các tổ chức tôn giáo vào công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật.

Từ định hướng của TW, thực tiễn triển khai tại các địa phương đã chứng minh giá trị quản trị của mô hình này. Điển hình tại Nghệ An, chỉ một ngày sau khi tỉnh ban hành Kế hoạch 520 (ngày 18/6/2026), xã Mường Quàng đã cụ thể hóa bằng Kế hoạch 153 để triển khai mô hình “Bản làng văn hóa, an ninh, bình yên, phát triển”. Mô hình này phát huy tối đa vai trò của các già làng, trưởng bản, trưởng dòng họ trong việc nắm bắt tình hình từ sớm, từ xa.

Già làng, trưởng bản và người có uy tín là chìa khóa nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ngay từ địa bàn cơ sở. Ảnh Nguyễn Hưng

Cùng với đó, UBND xã Nhôn Mai (tỉnh Nghệ An) tổ chức Lễ ra mắt mô hình “An ninh vững vàng - Bản làng bình yên” trong vùng đồng bào dân tộc Mông trên địa bàn xã vào ngày 19/5/2026 tại Nhà văn hóa bản Huồi Cọ, qua đó, phát huy tối đa vai trò tự quản của cộng đồng, vận động các bản cam kết phối hợp cùng chính quyền và lực lượng chức năng xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc, giữ vững ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội nơi vùng cao biên giới. Đây là hoạt động nhằm triển khai hiệu quả các kế hoạch của UBND xã về xây dựng mô hình bảo đảm an ninh trật tự trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội ở khu vực biên giới.

Lãnh đạo tỉnh Nghệ An đã khẳng định trong “Hội nghị gặp mặt người có uy tín tiêu biểu trong đồng bào dân tộc thiểu số năm 2026” ngày 12/08/2026 với sự tham dự của 65 người có uy tín tiêu biểu đại diện cho 983 người có uy tín trên toàn tỉnh ,lãnh đạo tỉnh Nghệ An đã khẳng định: đội ngũ người có uy tín, già làng, trưởng bản là cầu nối giữa cấp ủy, chính quyền với nhân dân, là lực lượng nòng cốt trong tuyên truyền, vận động đồng bào và là điểm tựa tin cậy trong cộng đồng. Đội ngũ này đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn an ninh trật tự, hòa giải mâu thuẫn, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo tồn bản sắc văn hóa. UBND tỉnh Nghệ An giao Sở Dân tộc và Tôn giáo chủ trì rà soát, đôn đốc thực hiện các chương trình, chính sách dân tộc; đồng thời triển khai nhiệm vụ theo Nghị định số 307/2026/NĐ-CP ngày 04/08/2026 của Chính phủ về lựa chọn, công nhận và thực hiện chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, nhằm tạo điều kiện tốt nhất để đội ngũ này phát huy vai trò ở cơ sở.

Có thể khẳng định, việc đặt già làng, trưởng bản và người có uy tín vào vị trí trung tâm không chỉ giúp chính sách đi vào cuộc sống một cách tự nhiên, bền vững, mà còn là chìa khóa nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ngay từ địa bàn cơ sở./.