Hạt tophi ở người bệnh gout khi nào cần xử trí?

Không chỉ gây mất thẩm mỹ, hạt tophi còn có nguy cơ loét, nhiễm trùng, phá hủy khớp và làm giảm đáng kể chất lượng cuộc sống. Vì vậy, người bệnh cần nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và biết khi nào cần đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.

1. Nguy cơ nhiễm khuẩn do biến chứng vỡ hạt tophi trong bệnh gout

Nam bệnh nhân 34 tuổi nhập viện vì ho, sốt, khó thở, quá trình thăm khám, bác sĩ phát hiện nguyên nhân xuất phát từ các hạt tophi do bệnh gout mạn tính.

Nam bệnh nhân 34 tuổi đến Bệnh viện Phổi 74 (Phú Thọ) với các triệu chứng ho, sốt, khó thở và đau tức ngực kéo dài khoảng một tuần. Ban đầu, các bác sĩ nghĩ nhiều đến viêm phổi mắc phải cộng đồng. Tuy nhiên, thăm khám toàn diện cho thấy người bệnh mắc gout mạn tính nhiều năm với nhiều hạt tophi lớn ở các khớp. Một số hạt đã loét, chảy mủ, rò dịch có mùi hôi. Bệnh nhân cũng có biểu hiện hội chứng Cushing do tự sử dụng corticoid kéo dài.

Người bệnh mắc gout mạn tính nhiều năm với nhiều hạt tophi lớn.

Kết quả chụp X-quang, CT ngực và các xét nghiệm ghi nhận tình trạng viêm nặng. Cấy máu và cấy dịch từ hạt tophi đều phát hiện vi khuẩn tụ cầu vàng nhạy cảm methicillin (MSSA), qua đó xác định người bệnh bị nhiễm khuẩn huyết. Ban đầu các tổn thương ở phổi và trung thất dễ gợi ý viêm phổi hoặc khối u. Tuy nhiên, kết quả vi sinh cho thấy đây là các ổ nhiễm khuẩn thứ phát do vi khuẩn từ hạt tophi loét xâm nhập vào máu rồi lan đến nhiều cơ quan.

2. Dấu hiệu nhận biết hạt tophi

Hạt tophi là những khối lắng đọng tinh thể monosodium urat hình thành dưới da do nồng độ axit uric trong máu tăng cao kéo dài. Đây là dấu hiệu đặc trưng của gout mạn tính, thường xuất hiện sau nhiều năm mắc bệnh nhưng không được kiểm soát hiệu quả.

Thông thường, hạt tophi phát triển quanh các khớp như ngón chân, ngón tay, bàn tay, khuỷu tay, cổ chân, đầu gối hoặc ở vành tai. Ban đầu, các hạt có kích thước nhỏ, nhưng theo thời gian có thể phát triển lớn dần, gây biến dạng khớp và hạn chế vận động.

Theo nhiều nghiên cứu, hạt tophi thường xuất hiện sau khoảng 10 năm kể từ cơn gout cấp đầu tiên. Tuy nhiên, ở người cao tuổi hoặc bệnh nhân có nồng độ axit uric rất cao, biến chứng này có thể xuất hiện sớm hơn. Hạt tophi thường biểu hiện dưới dạng các khối cứng nổi dưới da. Người bệnh có thể dễ dàng sờ thấy hoặc quan sát bằng mắt thường. Kích thước hạt rất đa dạng, từ vài milimét đến vài centimet. Một số trường hợp có nhiều hạt xuất hiện đồng thời ở nhiều vị trí trên cơ thể.

Bên trong hạt tophi có thể chứa dịch lỏng, dịch sệt hoặc các tinh thể urat màu trắng ngà giống bột phấn hoặc bã đậu. Khi lớp da bên ngoài mỏng, người bệnh có thể nhìn thấy màu trắng nhạt của các tinh thể này.

Ở giai đoạn đầu, hạt tophi thường không gây đau. Tuy nhiên, khi kích thước tăng lên hoặc xảy ra phản ứng viêm, vùng da quanh hạt sẽ đỏ, nóng, căng và đau. Người bệnh có thể cảm thấy khó chịu, hạn chế vận động tại khớp bị ảnh hưởng. Trong một số trường hợp, hạt tophi tự vỡ, chảy ra chất màu trắng hoặc dịch vàng kéo dài. Các vết loét này rất khó lành, dễ bội nhiễm và có thể tiến triển thành nhiễm trùng mạn tính nếu không được điều trị đúng cách.

3. Biến chứng nguy hiểm của hạt tophi

Nếu không được kiểm soát tốt, hạt tophi có thể gây nhiều hậu quả nghiêm trọng. Các tinh thể urat tích tụ lâu ngày có thể ăn mòn xương dưới sụn, phá hủy sụn khớp và làm biến dạng khớp. Người bệnh dần mất khả năng vận động, giảm chức năng cầm nắm hoặc đi lại.

Bên cạnh đó, hạt tophi cũng có thể là nguyên nhân khởi phát các đợt gout cấp với những cơn đau dữ dội. Người bệnh thường xuất hiện các biểu hiện như:

Khớp sưng đỏ, nóng và đau dữ dội.
Cơn đau tăng nhanh chỉ sau vài giờ khởi phát.
Khó cử động khớp, thậm chí không thể vận động.
Sau khi cơn đau giảm, khớp vẫn còn cứng và hạn chế vận động trong nhiều ngày.
Ở những trường hợp nặng, hạt tophi loét kéo dài còn làm tăng nguy cơ nhiễm trùng mạn tính, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và kéo dài thời gian điều trị.

4. Khi nào hạt tophi cần được xử trí?

Không phải mọi hạt tophi đều cần can thiệp ngoại khoa. Tuy nhiên, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

Hạt tophi phát triển nhanh về kích thước.
Hạt gây đau nhiều, cản trở vận động hoặc sinh hoạt.
Da vùng hạt đỏ, sưng nóng hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
Hạt bị loét hoặc tự vỡ, chảy dịch trắng, dịch vàng kéo dài.
Xuất hiện sốt hoặc nghi ngờ nhiễm trùng toàn thân.

Đặc biệt, người bệnh tuyệt đối không nên tự dùng kim hoặc các vật sắc nhọn chọc vỡ hạt tophi tại nhà. Việc xử trí không đúng cách có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng mô mềm, nhiễm trùng máu, thậm chí hoại tử.

Trong trường hợp hạt tophi bị vỡ, cần rửa sạch vết thương bằng nước muối sinh lý, che phủ bằng gạc sạch và nhanh chóng đến cơ sở y tế để được xử trí.