Hầu hết các hạt vi nhựa trong không khí đến từ lốp xe

Nhiều nghiên cứu tại châu Âu và Bắc Mỹ ghi nhận các hạt mài mòn từ lốp xe là nguồn chính tạo ra vi nhựa trong không khí đô thị. Trong một nghiên cứu tại Đức, khoảng 65% hạt nhựa thu được trong mẫu không khí được xác định có nguồn gốc từ lốp ô tô và xe tải.

Bụi từ lốp và phanh hình thành như thế nào?

Khác với khí thải từ động cơ, bụi từ lốp và phanh xuất hiện ngay trong quá trình xe vận hành. Khi người lái đạp phanh, ma sát giữa đĩa và má phanh tạo ra nhiệt, đồng thời làm bong ra các mảnh vật liệu rất nhỏ, bao gồm kim loại và các hợp chất khác. Một phần các hạt này bay vào không khí, phần còn lại lắng xuống mặt đường.

Nghiên cứu cho thấy hầu hết các hạt vi nhựa trong không khí tại đô thị đến từ lốp xe. Ảnh: Pexels

Với lốp xe, quá trình mài mòn diễn ra liên tục khi bánh xe tiếp xúc với mặt đường. Dưới tác động của lực và biến dạng lặp lại, bề mặt lốp hình thành các vết nứt rất nhỏ. Theo thời gian, các vết nứt này lan rộng, làm tách ra những hạt vật chất li ti và phát tán ra môi trường. Phần lớn các hạt có kích thước nhỏ, có thể tồn tại trong không khí.

Tốc độ mài mòn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như trọng lượng xe, cách lái và điều kiện mặt đường. Xe càng nặng hoặc thường xuyên tăng tốc, phanh gấp thì lượng hạt phát sinh càng nhiều. Điều này cũng giải thích vì sao các khu vực có mật độ giao thông cao thường ghi nhận nồng độ bụi lớn hơn.

Các phép đo tại Canada cho thấy các hợp chất liên quan đến lốp xe xuất hiện ở nhiều môi trường khác nhau, từ đường dân cư đến cao tốc. Nồng độ thường cao hơn ở những khu vực có nhiều phương tiện qua lại.

Tác động sức khỏe và hướng kiểm soát

Các hạt bụi mịn từ lốp và phanh có thể đi vào cơ thể qua đường hô hấp. Những hạt nhỏ hơn có khả năng xâm nhập sâu vào phổi. Một số nghiên cứu cho thấy việc tiếp xúc lâu dài với bụi mịn có liên quan đến các vấn đề về hô hấp và tim mạch. Tuy nhiên, với riêng nhóm hạt từ lốp xe, giới khoa học vẫn đang tiếp tục đánh giá đầy đủ mức độ ảnh hưởng.

Hiện tại, các hãng xe cũng đang điều chỉnh thiết kế phanh và vật liệu lốp nhằm giảm mức độ mài mòn trong quá trình sử dụng.

Cần lưu ý rằng việc chuyển sang xe điện không đồng nghĩa sẽ loại bỏ hoàn toàn nguồn phát thải này. Một số mẫu xe điện có trọng lượng lớn hơn, có thể làm tăng mài mòn lốp trong một số điều kiện. Tuy nhiên, hệ thống phanh tái sinh trên xe cũng giúp giảm đáng kể bụi phát sinh từ phanh.

Để giảm thiểu các hạt bụi mịn, người dùng được khuyến cáo nên hạn chế tăng tốc và phanh gấp, đồng thời duy trì áp suất lốp đúng định mức.