Hậu quả pháp lý của hành vi rửa tiền qua bất động sản

Khi bất động sản bị lợi dụng để hợp thức hóa tiền phạm pháp

Theo thông tin được Công an thành phố Hà Nội công bố, lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy đã bóc gỡ đường dây mua bán trái phép chất ma túy từ Campuchia, qua tỉnh Hưng Yên về Hà Nội tiêu thụ. Cơ quan chức năng làm rõ 11 đầu mối mua bán, thu giữ hơn 39kg ma túy các loại, một khẩu súng và 10 viên đạn.

Các đối tượng trong đường dây mua bán ma tuý xuyên quốc gia vừa bị cơ quan Công an bắt giữ. Ảnh: Công an thành phố Hà Nội

Trong số những người liên quan, cơ quan điều tra xác định Nguyễn Thị Bích Thùy có hành vi giúp sức rửa tiền thông qua việc sử dụng tiền có nguồn gốc từ hoạt động mua bán ma túy để mua bán vàng, nhà đất nhằm chuyển hóa lợi nhuận bất hợp pháp thành tài sản khác.

Theo cơ quan Công an, 97 đối tượng đã bị khởi tố, xử lý hình sự về 5 tội danh, trong đó có tội “Rửa tiền” theo Điều 324, Bộ luật Hình sự hiện hành. Vụ án hiện vẫn đang được tiếp tục điều tra, mở rộng.

Đối tượng cầm đầu đường dây mua bán ma tuý và tang vật vụ án. Ảnh: Công an thành phố Hà Nội

Luật sư Phạm Ngọc Thanh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết, điểm đáng chú ý của vụ án này là hoạt động rửa tiền không nhất thiết phải được thực hiện thông qua những giao dịch tài chính phức tạp ở nước ngoài. Ngay cả những giao dịch mua bán tài sản phổ biến trong đời sống, nếu được sử dụng có chủ đích để che giấu nguồn gốc tiền phạm pháp, cũng có thể trở thành hành vi cấu thành tội phạm.

Trên thực tế, bất động sản có giá trị lớn, khả năng chuyển nhượng và thường gắn với nhiều thủ tục pháp lý nên có thể bị tội phạm lợi dụng để chuyển hóa tài sản bất hợp pháp. Một số biểu hiện có thể gặp gồm: Sử dụng người thân đứng tên mua nhà đất; dùng tiền phạm pháp thanh toán giao dịch, tạo lập các giao dịch mua bán không có mục đích kinh tế thực chất hoặc chuyển nhượng qua nhiều chủ thể nhằm che giấu người sở hữu thực sự.

Luật sư Phạm Ngọc Thanh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết: "Người đứng tên hộ người khác khi mua nhà đất, hoặc tham gia môi giới giao dịch mà không trực tiếp buôn bán ma túy thì vẫn có thể bị xử lý về tội “Rửa tiền” nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm”. Ảnh: Thái An

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ, không phải cứ mua bán bất động sản bằng tiền mặt, nhờ người thân đứng tên hay giao dịch nhiều lần là mặc nhiên phạm tội “Rửa tiền”. Việc xác định trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào nguồn gốc tài sản, nhận thức, ý chí và hành vi cụ thể của từng người.

Tội “Rửa tiền” có thể bị phạt tù đến 15 năm

Điều 324 Bộ luật Hình sự quy định, người thực hiện một trong các hành vi như tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào giao dịch tài chính, ngân hàng hoặc giao dịch khác nhằm che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của tiền, tài sản do mình phạm tội mà có hoặc biết hay có cơ sở để biết là do người khác phạm tội mà có; sử dụng tiền, tài sản phạm tội mà có vào hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động khác; che giấu thông tin về nguồn gốc, bản chất, vị trí, quá trình di chuyển hoặc quyền sở hữu tài sản bất hợp pháp... có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Rửa tiền”.

Chuyên gia pháp lý cho biết, pháp luật không đòi hỏi người thực hiện hành vi rửa tiền nhất thiết phải là người trực tiếp phạm tội tạo ra khoản tiền bất hợp pháp. Người biết hoặc có cơ sở để biết tài sản do người khác phạm tội mà có nhưng vẫn tham gia giao dịch nhằm che giấu nguồn gốc bất hợp pháp cũng có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.

Đối với hành vi cấu thành tội “Rửa tiền” thuộc trường hợp cơ bản sẽ bị phạt tù từ 1 - 5 năm. Mức phạt tù cao nhất lên đến 15 năm nếu tài sản phạm tội trị giá từ 500 triệu đồng trở lên, thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng trở lên hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an toàn hệ thống tài chính, tiền tệ quốc gia. Người chuẩn bị phạm tội “Rửa tiền” cũng có thể bị phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Đáng lưu ý, theo khoản 6 Điều 324 Bộ luật Hình sự hiện hành, pháp nhân thương mại cũng có thể phải chịu trách nhiệm hình sự về tội “Rửa tiền”. Mức phạt tiền đối với pháp nhân có thể từ 1 - 20 tỷ đồng tùy trường hợp; ngoài ra còn có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn theo điều kiện luật định.

Như vậy, rửa tiền không phải là hành vi vi phạm đơn thuần trong hoạt động giao dịch dân sự, kinh doanh mà là tội phạm có tính chất đặc biệt nguy hiểm, có thể kéo theo những hậu quả pháp lý rất nghiêm khắc.

Người đứng tên hộ, môi giới bất động sản có thể bị liên đới trách nhiệm?

Một vấn đề được nhiều người quan tâm là nếu một người chỉ đứng tên hộ người khác khi mua nhà đất, hoặc tham gia môi giới giao dịch mà không trực tiếp buôn bán ma túy thì có thể bị xử lý về tội “Rửa tiền” hay không?

Trả lời câu hỏi trên, luật sư Phạm Ngọc Thanh cho rằng, các chủ thể trên có bị xử lý trách nhiệm hình sự hay không còn phụ thuộc vào việc chứng minh các yếu tố cấu thành tội phạm. Theo Điều 17 Bộ luật Hình sự, đồng phạm là trường hợp có từ hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Người đồng phạm có thể giữ vai trò tổ chức, thực hành, xúi giục hoặc giúp sức.

Do đó, người thân, bạn bè hoặc người quen nếu biết rõ tiền dùng để mua bất động sản có nguồn gốc từ hoạt động phạm tội nhưng vẫn cố ý đứng tên hộ, tổ chức giao dịch, chuyển dịch tài sản hoặc thực hiện các công việc khác nhằm che giấu nguồn gốc bất hợp pháp thì có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội “Rửa tiền”.

Tương tự, người môi giới, người làm dịch vụ hoặc cá nhân tham gia giao dịch cũng không đương nhiên được miễn trách nhiệm hình sự chỉ vì họ không phải chủ sở hữu thực sự của bất động sản. Nếu có đủ căn cứ chứng minh họ biết hoặc có cơ sở để biết tài sản có nguồn gốc phạm tội mà vẫn cố ý tham gia vào giao dịch nhằm che giấu nguồn gốc bất hợp pháp thì có thể bị xử lý theo Điều 324 Bộ luật Hình sự.

Ngược lại, người đứng tên hộ hoặc người môi giới không biết và không có căn cứ để biết nguồn tiền là tài sản phạm pháp, không có ý chí giúp sức che giấu nguồn gốc tài sản thì không thể chỉ dựa vào việc có tên trong hợp đồng hoặc hồ sơ giao dịch để quy kết họ phạm tội “Rửa tiền”. Việc đánh giá phải dựa trên chứng cứ về dòng tiền, quan hệ giữa các bên, nội dung trao đổi, mục đích giao dịch, sự bất thường của hoạt động chuyển nhượng và những tình tiết liên quan khác.

Ngoài tội “Rửa tiền”, trong trường hợp không hứa hẹn trước nhưng biết rõ tài sản do người khác phạm tội mà có mà vẫn chứa chấp, tiêu thụ, người thực hiện còn có thể bị xem xét về tội “Chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có” theo Điều 323 Bộ luật Hình sự, nếu đủ yếu tố cấu thành.

“Thị trường bất động sản có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế, nhưng cũng có thể trở thành mục tiêu bị tội phạm lợi dụng để hợp thức hóa nguồn tiền bất chính. Khi dòng tiền phạm pháp được đưa vào các giao dịch nhà đất, hậu quả không chỉ dừng lại ở việc che giấu tài sản mà còn tiềm ẩn nguy cơ làm méo mó thị trường, gây khó khăn cho công tác quản lý và phòng, chống tội phạm”, luật sư Phạm Ngọc Thanh nhấn mạnh.