HĐND cấp xã ban hành nghị quyết về chất vấn và trả lời chất vấn Bài cuối: 'Khóa' trách nhiệm bằng những mốc thời gian cụ thể

Chuẩn bị kỹ quyết định thành công

Đại biểu HĐND phường Nam Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh tái chất vấn tại kỳ họp thường lệ giữa năm 2026. Ảnh: Bình Nguyên

Một phiên chất vấn và trả lời chất vấn hiệu quả phải được chuẩn bị từ nhiều tuần trước với một quy trình chặt chẽ, khoa học và bám sát thực tiễn. Văn phòng HĐND và UBND phường Nam Hồng Lĩnh đã tham mưu lấy ý kiến đề xuất nhóm vấn đề, người bị chất vấn từ các Ban, Tổ đại biểu và đại biểu HĐND; đồng thời, tổng hợp ý kiến cử tri, kết quả giám sát, khảo sát và những vấn đề nổi lên trong thực tiễn để báo cáo Thường trực HĐND xem xét, trình HĐND lựa chọn. Sau khi HĐND quyết định nhóm vấn đề và người bị chất vấn, Văn phòng tiếp tục tham mưu Thường trực HĐND đề nghị người bị chất vấn báo cáo bằng văn bản, gửi đại biểu HĐND trước phiên chất vấn theo quy định. Cách làm này giúp cả người trả lời và đại biểu chuẩn bị kỹ hồ sơ, số liệu, bảo đảm phiên chất vấn đi đúng trọng tâm, thực chất và hiệu quả.

Điểm mới là HĐND không lựa chọn nội dung theo tính thời sự nhất thời mà ưu tiên những vấn đề cử tri quan tâm, những nội dung đã qua giám sát nhưng chuyển biến chậm hoặc phát sinh bất cập trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Từ gần 10 nhóm vấn đề được đề xuất, Thường trực HĐND đã cân nhắc mức độ bức xúc, tính cấp thiết và trách nhiệm quản lý để trình HĐND lựa chọn 2 nhóm vấn đề chất vấn tại kỳ họp, tập trung vào các lĩnh vực kinh tế - ngân sách và văn hóa - xã hội với nhiều nội dung gắn sát thực tiễn quản lý địa phương.

Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Nguyễn Hữu Khiếu thông tin: chúng tôi lựa chọn các vấn đề cử tri phản ánh nhiều, đã được giám sát nhưng còn chậm khắc phục hoặc liên quan trực tiếp đến hiệu quả quản lý nhà nước sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Khi đã đưa ra nghị trường thì phải theo đến cùng. Từ sự chuẩn bị kỹ lưỡng đó, phiên chất vấn và trả lời chất vấn tập trung vào hai nhóm vấn đề lớn thuộc lĩnh vực kinh tế - ngân sách và văn hóa - xã hội. 3 Ủy viên UBND trực tiếp trả lời chất vấn, làm rõ thực trạng, nguyên nhân, trách nhiệm, đồng thời xác định biện pháp và thời hạn khắc phục theo quy định của Luật.

Cách làm này cho thấy HĐND phường Nam Hồng Lĩnh đã xác định hoạt động chất vấn là một quy trình giám sát xuyên suốt, từ lựa chọn đúng vấn đề, chuẩn bị kỹ nội dung, tổ chức chất vấn đến ban hành nghị quyết và theo dõi việc thực hiện sau chất vấn. Đây cũng là tinh thần đổi mới của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025 cùng Nghị quyết số 114/2025/UBTVQH15: nâng cao chất lượng chất vấn bằng sự chuẩn bị kỹ lưỡng, trách nhiệm giải trình rõ ràng và cơ chế giám sát việc thực hiện đến cùng.

Rõ thời hạn khắc phục, trách nhiệm giải quyết

Điểm đáng chú ý của kỳ họp HĐND phường Nam Hồng Lĩnh còn ở việc toàn bộ nội dung đã được "khóa" bằng một nghị quyết ngay sau kỳ họp. Nghị quyết cụ thể hóa các nội dung chất vấn thành nhiệm vụ, trách nhiệm và thời hạn thực hiện; đồng thời, yêu cầu UBND phường và các cơ quan chuyên môn nghiêm túc thực hiện các cam kết, khắc phục những tồn tại đã được chỉ ra qua giám sát, chất vấn và ý kiến cử tri.

Nghị quyết không chỉ nêu yêu cầu mà còn giao rõ nhiệm vụ, giải pháp gắn với cơ quan chủ trì và lộ trình thực hiện. Trong đó, tập trung xử lý những tồn tại trong quản lý kinh tế - ngân sách, đất đai, trật tự đô thị, môi trường; đồng thời, hoàn thiện các quy định về xây dựng nếp sống văn hóa, văn minh đô thị và hương ước, quy ước tổ dân phố phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Không chỉ giao rõ trách nhiệm, nghị quyết còn thiết lập cơ chế giám sát sau kỳ họp. UBND phường phải báo cáo kết quả thực hiện; Thường trực HĐND, các Ban HĐND, Tổ đại biểu và đại biểu HĐND tiếp tục theo dõi, giám sát, bảo đảm mỗi cam kết đều được kiểm chứng bằng kết quả cụ thể.

Theo Phó Chủ tịch HĐND phường Đặng Thị Lý, điểm cốt lõi của quy trình mới là chuyển trọng tâm từ "sức nóng tại nghị trường" sang "trách nhiệm sau nghị trường". Điều quan trọng không phải là trả lời chất vấn hay đến đâu, mà là những nội dung đã cam kết có được thực hiện đúng tiến độ hay không. Nghị quyết về chất vấn là căn cứ để HĐND tiếp tục giám sát, tái giám sát, thậm chí tái chất vấn nếu việc thực hiện chưa đạt yêu cầu.

Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động của HĐND cấp xã, cách làm của HĐND phường Nam Hồng Lĩnh cho thấy việc ban hành nghị quyết về chất vấn là sự vận dụng đúng và linh hoạt các quy định của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025, Nghị quyết số 114/2025/UBTVQH15. Khi mỗi phiên chất vấn đều được tiếp nối bằng một nghị quyết với trách nhiệm, lộ trình và cơ chế giám sát rõ ràng, hoạt động của cơ quan dân cử thực sự tạo động lực thúc đẩy bộ máy hành chính thực hiện đến cùng những cam kết trước cử tri và Nhân dân. Đây cũng là kinh nghiệm có thể nghiên cứu, nhân rộng trong quá trình nâng cao chất lượng hoạt động HĐND cấp xã sau sắp xếp đơn vị hành chính.