Hé lộ bí mật bảo quản kỳ diệu của xác ướp Trung Quốc 800 năm tuổi

Xác ướp có niên đại khoảng 800 năm, được phát hiện tại Trường Châu (Giang Tô, Trung Quốc). Ảnh: Đại học Fudan

Theo Global Times, xác ướp được khai quật năm 2018 tại Trường Châu, tỉnh Giang Tô, miền Đông Trung Quốc, là hài cốt của một người đàn ông khoảng 52 tuổi, dài 153,3 cm, nặng 12,2 kg. Da, tóc và móng tay của xác ướp được bảo tồn đặc biệt tốt.

Giống nhiều xác ướp tại Trung Quốc và Hàn Quốc, các khớp vẫn linh hoạt, da mềm và có độ đàn hồi, điều hiếm thấy với hài cốt chôn cất lâu đời.

Trong điều kiện tự nhiên ẩm ướt ở hạ lưu sông Dương Tử, việc bảo tồn hài cốt và DNA cổ đại thường gặp nhiều khó khăn do quá trình phân hủy mạnh theo thời gian.

Vì vậy, các nhà khảo cổ đã bất ngờ khi phát hiện não và nội tạng của thi thể vẫn còn nguyên vẹn, đồng thời phát ra mùi hương đậm và kéo dài, một đặc điểm gần như chưa từng được ghi nhận.

Để giải mã hiện tượng này, nhóm nghiên cứu do Đại học Fudan dẫn đầu đã tiến hành một nghiên cứu đa ngành, kết hợp chụp CT toàn thân, giải phẫu hệ thống, giải trình tự DNA cổ, phân tích đồng vị và các xét nghiệm hóa học đối với vật liệu ướp xác.

Theo ông Wang Bangyan, nhà nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Fudan, thủy ngân và chu sa đã được đưa trực tiếp vào khoang ruột của thi thể thông qua thụt tháo. Cách làm này cho thấy sự tồn tại của một kỹ thuật ướp xác đặc thù, được phát triển và hoàn thiện trong khu vực Đông Á.

Nghiên cứu cho thấy việc ướp xác không chỉ phổ biến ở Ai Cập cổ đại. Người Trung Quốc xưa cũng thành thạo trong việc sử dụng thủy ngân, chu sa và các loại gia vị quý, nhiều trong số đó được đưa vào Trung Quốc thông qua Con đường Tơ lụa trên biển, nhằm bảo quản thi thể và giữ mùi thơm.

Tại Trung Quốc, ướp xác nhân tạo chủ yếu diễn ra trong hai giai đoạn: từ thời Chiến Quốc (475 TCN-221 TCN) đến Tây Hán (206 TCN-25 CN), và trong các triều đại Tống (960-1279) và Minh (1368-1644).

So với phương pháp ướp xác ở Ai Cập và châu Âu, vốn đã được nghiên cứu sâu rộng, kỹ thuật bảo quản thi thể ở Đông Á vẫn còn nhiều khoảng trống khoa học.

Điểm đặc biệt của xác ướp Trường Châu là thủy ngân được đưa trực tiếp vào đường ruột, thay vì xử lý bên ngoài hoặc lấp đầy khoang trống như ở châu Âu thời trung cổ. Chu sa cũng được đặt ở cuối ruột, khác biệt rõ rệt so với cách bôi lên bề mặt cơ thể của các nền văn minh khác.

Khi phục hồi độ ẩm cho nội tạng xác ướp, các nhà khoa học thu được mẫu chất lỏng trong suốt, không màu nhưng có mùi hương nồng và bền. Phân tích hóa học cho thấy sự hiện diện với nồng độ cao của long diên hương, cùng một lượng nhỏ nhũ hương và trầm hương – những vật liệu quý hiếm, từng được coi là biểu tượng của địa vị và sự giàu có.

Theo ông Wen Shaoqing, Phó giáo sư tại Viện Khảo cổ học Khoa học thuộc Đại học Fudan, dù công thức ướp xác chính xác vẫn chưa thể tái dựng hoàn toàn, phát hiện này đã góp phần hé mở bức màn về kỹ thuật ướp xác cổ đại của Trung Quốc, cả về mặt kỹ thuật lẫn ý nghĩa biểu tượng.

Nghiên cứu đa yếu tố đối với xác ướp Trường Châu còn cho phép các nhà khoa học tái dựng nguồn gốc tổ tiên, tình trạng sức khỏe, bệnh tật và lịch sử cuộc đời của người quá cố.

Điều này phản ánh một tập tục mai táng tinh vi, trong đó thủy ngân và sunfua thủy ngân được đưa cẩn trọng vào hệ tiêu hóa để phục vụ mục đích bảo quản lâu dài.

Không chỉ mang ý nghĩa khoa học, phát hiện còn đem lại góc nhìn sâu sắc về xã hội Nam Tống. Các địa chủ giàu có tại Trường Châu thời kỳ này nhiều khả năng đủ điều kiện chi trả cho việc ướp xác bằng gia vị quý, qua đó phản ánh sự thịnh vượng của thương mại gia vị và đời sống vật chất – tinh thần của tầng lớp thượng lưu đương thời.

N.THANH