Hé lộ mạng lưới hoạt động bí mật của Israel bao quanh Iran

Mạng lưới khắp Trung Đông

Khói bốc lên sau cuộc không kích của lực lượng Mỹ - Israel xuống thủ đô Tehran, Iran ngày 1/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Đây là một phần của mạng lưới các địa điểm bí mật trên khắp Trung Đông nhằm hỗ trợ các hoạt động chống Iran.

Hai nguồn tin cho biết lực lượng này hoạt động tại một số địa điểm ở miền Nam Azerbaijan, giáp biên giới phía Bắc của Iran và ở điểm gần nhất chỉ cách thành phố Tabriz của Iran khoảng 97 km. Israel đã tấn công thành phố này trong thời gian chiến tranh.

Hai nguồn tin khác cho biết các đơn vị biệt kích cũng được triển khai tới khu vực này và tiến hành các nhiệm vụ thu thập tình báo cũng như vận hành thiết bị bay không người lái, tạo cho Israel vị trí thuận lợi để theo dõi miền Bắc Iran trong thời gian chiến tranh.

Azerbaijan là một trong số nhiều vị trí quân sự mà Israel duy trì trên khắp Trung Đông, giúp quân đội nước này mở rộng phạm vi hoạt động ở mức chưa từng có. Điều đó cho thấy vai trò của các nước láng giềng Iran (một số cho phép, một số có thể không biết) trong việc hỗ trợ các hoạt động nhằm vào Iran và bị cuốn vào cuộc xung đột.

Các nguồn tin tiết lộ rằng những địa điểm tại Azerbaijan nằm trong số nhiều căn cứ và vị trí quân sự bí mật ở nhiều khu vực khác, gồm Iraq, UAE và Somaliland. Ban đầu theo kế hoạch, các lực lượng này đóng vai trò đội cứu hộ trong trường hợp khẩn cấp nhưng sau đó được mở rộng thành các vị trí quân sự và thu thập thông tin tình báo.

Toàn bộ các đợt triển khai này đã đặt lực lượng Israel dọc theo vành đai phía Nam, phía Tây và phía Bắc của Iran trong thời gian chiến tranh, mở rộng tầm hoạt động của quân đội Israel thêm hàng trăm km vào sâu trong lãnh thổ Iran. Các vị trí tiền phương này giúp Israel duy trì nhiều đợt tấn công liên tiếp nhằm vào Iran.

Chiến dịch tại Azerbaijan có sự tham gia của vài chục binh sĩ, gồm thành viên lực lượng tác chiến đặc biệt của Israel, đơn vị chiến đấu và cứu hộ đường không tinh nhuệ cùng nhân viên Mossad.

Người phát ngôn Đại sứ quán Azerbaijan tại Mỹ nói trong một tuyên bố: “Chúng tôi kiên quyết bác bỏ những tuyên bố vô căn cứ liên quan đến việc lãnh thổ Azerbaijan bị sử dụng cho các hoạt động chống nước thứ ba”.

Trong khi đó, vùng Somaliland ở Sừng châu Phi đã cung cấp cho Israel thêm một vị trí quân sự, cho phép máy bay Israel có điểm dừng chân trong các chuyến bay tầm xa tới Iran. Tháng 12/2025, Israel trở thành quốc gia đầu tiên chính thức công nhận Somaliland, trong khi UAE duy trì hiện diện thương mại và quân sự quy mô lớn tại thành phố cảng Berbera.

Quân đội Israel cũng duy trì hai cơ sở bí mật tại Iraq trong một phần thời gian diễn ra chiến tranh với Iran, đóng vai trò căn cứ tiền phương phục vụ hậu cần và các nhiệm vụ tìm kiếm cứu nạn khi cần thiết. Hai địa điểm này trước đó đã được Wall Street Journal và New York Times tiết lộ. Trong một tuyên bố, quân đội Iraq khẳng định tính đến đầu tháng 3, không có căn cứ hoặc lực lượng trái phép nào trên lãnh thổ nước này.

Theo trang Axios, Israel cũng âm thầm triển khai một khẩu đội phòng không Vòm Sắt cùng lực lượng vận hành tới UAE trong thời gian chiến tranh với Iran. Ngoài ra, còn có các hệ thống phòng thủ khác. CNN trước đó đưa tin Thủ tướng Benjamin Netanyahu, Giám đốc Mossad và Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel đã tới UAE trong thời gian chiến tranh. Thông tin này đã bị UAE bác bỏ mạnh mẽ.

Azerbaijan - đối tác chiến lược của Israel

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phát biểu họp báo tại Jerusalem. Ảnh: THX/TTXVN

Sự hiện diện quân sự tại Azerbaijan giúp Israel có thêm một căn cứ để tiến hành các nhiệm vụ cứu hộ đường không trong trường hợp phi công bị bắn rơi, đồng thời tạo ra các vị trí để theo dõi Iran.

Israel từ lâu đã coi Azerbaijan là đối tác chiến lược trong cuộc đối đầu với Iran và các bước chuẩn bị đã bắt đầu từ nhiều tuần trước những đợt tấn công mở màn của cuộc chiến.

Vào giữa tháng 1, khi Iran giải quyết các cuộc biểu tình trong nước, Israel đã chuẩn bị chiến dịch bí mật dọc biên giới Azerbaijan - Iran. Các nguồn tin mô tả đây là hoạt động ban đầu nhằm tạo nền tảng cho các bước tiếp theo bằng cách lắp đặt thiết bị nghe lén và thiết bị tình báo trong khu vực.

Israel dự định thực hiện chiến dịch này dưới vỏ bọc của các đợt tấn công mở màn cuộc chiến vào giữa tháng 1. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã hủy các cuộc tấn công vào phút chót.

Israel vẫn tiếp tục hành động một mình. Không quân Israel đã sử dụng máy bay tàng hình và lực lượng đặc nhiệm để lắp đặt các thiết bị này vì giới lãnh đạo chính trị Israel tin rằng các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran chắc chắn sẽ thất bại. Địa điểm thu thập tình báo này trở thành một phương tiện khác giúp Israel thu thập thông tin về các cơ sở và hoạt động quân sự của Iran, đồng thời có thể cung cấp cảnh báo sớm về các vụ phóng tên lửa.

Chưa đầy hai tuần sau, Ngoại trưởng Israel Gideon Saar đã tới Baku và gặp Tổng thống Azerbaijan cùng các quan chức cấp cao khác. Tháng 5/2025, Azerbaijan cũng bí mật tổ chức các cuộc đàm phán trực tiếp hiếm hoi giữa Israel và Syria.

Một trong những chiến dịch quan trọng được triển khai từ Azerbaijan là vụ sát hại ông Rahman Moghaddam ngày 4/3. Người này là lãnh đạo bộ phận tình báo của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Một ngày sau đó, các thiết bị bay không người lái đã tấn công một sân bay tại vùng Nakhchivan của Azerbaijan, làm hư hại nhà ga và khiến nhiều người bị thương. Tổng thống Ilham Aliyev cáo buộc Iran đứng sau vụ việc. Iran phủ nhận thực hiện cuộc tấn công.

Ngày 6/3, Cơ quan An ninh Nhà nước Azerbaijan thông báo đã triệt phá một âm mưu của IRGC nhằm tấn công cơ sở hạ tầng trọng yếu cũng như các mục tiêu Israel. Vài tuần sau, Israel công khai thừa nhận đây là chiến dịch phối hợp giữa Mossad, quân đội Israel và cơ quan an ninh Shin Bet.

Israel và Azerbaijan duy trì quan hệ chặt chẽ về thương mại và quân sự. Azerbaijan cung cấp cho Israel một phần lớn nhu cầu dầu mỏ. Đổi lại, Israel bán cho Azerbaijan các loại vũ khí hiện đại. Azerbaijan cũng là quốc gia nước ngoài đầu tiên mua hệ thống phòng không Vòm Sắt của Israel vào năm 2016.

Trước khi cuộc chiến với Iran nổ ra, chuyên gia về Iran Gershon Kogan thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Begin-Sadat viết: “Chiến lược của Israel tại Azerbaijan vẫn duy trì mức độ kín đáo, dựa trên chuyển giao vũ khí, hợp tác tình báo và sự phụ thuộc công nghệ lâu dài trong lĩnh vực an ninh”.

Theo nhà phân tích cấp cao Joshua Kucera tại tổ chức Crisis Group, mối quan hệ này cũng giúp Azerbaijan tiếp cận một nguồn lực ngoại giao quan trọng. Ông Kucera nhận định: “Azerbaijan ngày càng tìm cách khẳng định vị thế cường quốc khu vực và đôi khi đóng vai trò cầu nối giữa Israel với các quốc gia Arab và các nước khác”.