Hết thời vung tiền mua bản quyền World Cup bằng mọi giá

Cristiano Ronaldo trong buổi họp báo trước trận Bồ Đào Nha gặp CH Ireland ở lượt năm bảng F vòng loại World Cup 2026 khu vực châu Âu ngày 12/11/2025. Ảnh: Alamy.

Vào ngày 6/5, truyền thông Trung Quốc rúng động trước thông tin: chỉ còn chưa đầy 2 tháng trước ngày khai mạc World Cup 2026, Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) vẫn chưa thể chốt hợp đồng với FIFA.

Viễn cảnh quốc gia tỷ dân “tắt sóng” giải đấu - điều chưa từng xảy ra kể từ năm 1978 - suýt nữa thành hiện thực. Với nhiều thế hệ người Trung Quốc, World Cup trên CCTV không đơn thuần là thể thao - đó là ký ức gia đình, là hình ảnh cả nhà quây quần trước màn hình như trong sitcom kinh điển “Gia đình tôi yêu” những năm 1990.

Dù đến ngày 15/5 hai bên đã đạt được thỏa thuận độc quyền với mức giá đồn đoán khoảng 60 triệu USD (giảm sâu so với kỳ vọng ban đầu của FIFA), cuộc khủng hoảng này đã phơi bày những rạn nứt sâu sắc trong mối quan hệ giữa nhà đài và cơ quan bóng đá quyền lực nhất thế giới.

Cái giá "trên trời" của FIFA

Sở dĩ có sự giằng co này là do FIFA tự tin hét giá 250-300 triệu USD khi giải đấu tăng từ 64 lên 104 trận, xem Trung Quốc là thị trường béo bở ngang hàng Bắc Mỹ. Tuy nhiên, CCTV lại nhìn thấy một thực tế phũ phàng khác: toàn bộ trận đấu tại Mỹ, Canada và Mexico sẽ diễn ra vào khung giờ từ nửa đêm đến trưa hôm sau theo giờ Bắc Kinh.

FIFA thấy số trận tăng từ 64 lên 104. Còn CCTV chỉ thấy số trận giờ vàng giảm từ 31 trận xuống bằng không.

Là đài truyền hình công phát sóng miễn phí, CCTV chỉ có thể thu hồi vốn qua quảng cáo. Điều này không phải lựa chọn - luật Trung Quốc quy định bắt buộc CCTV phải mua bản quyền và phát miễn phí, không được bán lại độc quyền cho nền tảng trả phí để bù chi phí.

Khán giả theo dõi World Cup 2018, được phát sóng bởi CCTV, Thẩm Dương, tỉnh Liêu Ninh, tháng 6/2018. Ảnh: VCG.

Chẳng doanh nghiệp nào chịu chi tiền tỷ cho những trận đấu lúc 3h sáng. Thêm vào đó, việc nâng số đội lên 48 khiến vòng bảng ngập tràn những cặp đấu kém sức hút. Khán giả và nhà đài bắt đầu thực tế hơn: tại sao phải trả số tiền khổng lồ cho một giải đấu không có đội tuyển nhà, cũng chẳng có những màn đối đầu đỉnh cao vào giờ đẹp?

"Bóng đá ao làng" lên ngôi

Sự thờ ơ với World Cup còn đến từ một làn sóng mới: sự trỗi dậy của các giải bóng đá phong trào nội địa.

Từ “Giải Ngoại hạng làng” (Village Super League) tại Quý Châu ngập tràn sắc màu trang phục dân tộc bản địa, cho đến giải “Tô Siêu” tại Giang Tô - nơi tài tử Hà Nhuận Đông từng khiến khán đài bùng nổ khi hóa thân thành Tây Sở Bá Vương - Hạng Vũ ngay trên sân cỏ, những sân chơi “ao làng” không ngôi sao quốc tế này lại đang trở thành hiện tượng văn hóa nhờ chạm đúng vào lòng tự hào bản sắc dân tộc.

Đó là thứ xúc cảm nguyên bản kết nối di sản lịch sử với cộng đồng mà đội tuyển quốc gia Trung Quốc sa sút nhiều thập kỷ qua hoàn toàn bất lực trong việc mang lại.

Những trận đấu đầy tính cống hiến, khán đài chật kín chỗ và bầu không khí lễ hội tại địa phương đôi khi còn có sức hút trực tiếp hơn hẳn việc thức đêm xem các ngôi sao quốc tế thi đấu qua màn hình tivi. Thể thao lúc này đã trở về đúng bản chất: sở thích cá nhân và sự gắn kết cảm xúc thuần túy.

Dấu hiệu này thực ra đã lộ rõ từ Olympic Paris 2024, khi khán giả Trung Quốc theo dõi sự kiện gần như hoàn toàn qua lăng kính “vận động viên nhà thi đấu thế nào” thay vì quan tâm đến bức tranh thể thao toàn cầu.

Xuyên suốt xu hướng này cho thấy thế hệ mới không còn nhìn các giải thể thao lớn qua lăng kính “toàn cầu hóa” để tìm kiếm sự công nhận bên ngoài như thời Olympic Bắc Kinh 2008. Mặt khác, bóng đá truyền thống đang mất dần vị thế độc tôn trước sự xâu xé quỹ thời gian từ thể thao điện tử (eSports), phim ngắn (short drama) và các nền tảng video ngắn như TikTok.

Giới trẻ có quá nhiều lựa chọn hấp dẫn hơn là việc thức đêm xem những trận bóng xa lạ. Điều này không có nghĩa Trung Quốc đang “quay lưng với thế giới”. Các nền tảng streaming vẫn mở rộng mạnh, nhiều môn thể thao quốc tế mới như leo núi hay bơi lội tiếp tục thu hút khán giả trẻ - chỉ là bóng đá không còn mặc định đứng đầu danh sách.

FIFA cần hiểu rằng họ không thể mãi quá phụ thuộc vào ánh hào quang cũ. Nếu muốn giữ chân thị trường tỷ dân, họ phải học cách NBA (Giải bóng rổ nhà nghề Mỹ) từng làm những năm 1990: đầu tư bền vững, tôn trọng đối tác bản địa, thay vì chỉ xem đây là một “mỏ vàng” để khai thác ngắn hạn.

World Cup từng là món ăn tinh thần bất khả xâm phạm của người dân Trung Quốc, nhưng giờ đây, vị thế “mặc định phải có” đó đã chính thức lùi vào quá khứ khi cái mác giải đấu lớn không còn đủ sức thao túng tâm lý người xem.