Hiểm họa nhiễm bệnh dại từ chó thả rông, không rọ mõm

Cán bộ thú y xã Tân Minh thực hiện tiêm phòng vắc xin phòng Dại cho đàn cho nuôi tại hộ gia đình.

Hiểm họa từ “chó thả rông không rọ mõm”

Dạo một vòng qua các khu vực công viên, tuyến đường đô thị cho đến từng ngõ xóm nông thôn, không khó để bắt gặp hình ảnh những chú chó đủ chủng loại tự do chạy nhảy, không đeo rọ mõm và thiếu vắng người dắt. Khi được nhắc nhở, phản ứng chung của đa số chủ nuôi vẫn là nụ cười xua tay quen thuộc: "Chó nhà tôi hiền lắm, nuôi mấy năm nay chưa cắn ai bao giờ!".

Chính cái sự "hiền" trong suy nghĩ ấy lại là mối bất an lớn của những người xung quanh. Dẫn con nhỏ đi dạo chiều, chị Phạm Thị Thanh (tổ 6, phường Tam Điệp) dáo dác nhìn trước ngó sau khi thấy hai con chó béc-giê thả rông gần đó. "Chẳng biết đằng nào mà lần! Đã xem bao nhiêu vụ chó nhà nuôi lâu năm vẫn bất ngờ lao ra cắn xé người đến nguy nhập viện rồi. Chưa kể chó thả rông còn gây mất an toàn giao thông, phóng uế bừa bãi làm mất vệ sinh không gian chung. Rất mong chính quyền phạt thật nặng, bắt buộc nhốt giữ đàng hoàng chứ không thể cứ trông chờ vào sự tự giác của chủ nuôi được", chị Thanh bức xúc nói.

Chó thả rông không rọ mõm ở các điểm công cộng, gây bức xúc cho người dân.

Sự lo lắng của chị Thanh hoàn toàn có cơ sở, tại Phòng tiêm chủng Tâm An Tam Điệp (phường Tam Điệp), bà Nguyễn Thị Thân đang ngồi chờ tiêm phòng dại chia sẻ: Mấy ngày trước, đi ngang qua nhà hàng xóm, tôi bất ngờ bị con chó trong nhà lao ra cắn vào đùi. Lúc tôi bị cắn, chủ nhà cứ phân trần “bình thường nó hiền lắm”. Ban đầu tôi định không đi tiêm, nhưng nghe y tế cảnh báo bệnh dại nguy hiểm, lại thêm chân sưng đau nên lo lắng đi tiêm vắc-xin ngay...

Chó thả rông chưa được quản lý triệt để, trong khi "chìa khóa" bảo vệ bằng vắc-xin lại đầy những khoảng trống. Sự lơ là trong khâu tiêm phòng cho vật nuôi đang tiếp tục đẩy nguy cơ dịch bệnh lên cao.

Theo thông tin từ Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh, trong đợt tiêm phòng định kỳ đợt 1, năm 2026, tỷ lệ tiêm phòng vắc-xin dại trên địa bàn tỉnh được 144.305 con, đạt 78,8% tổng đàn diện tiêm. Ông Trần Bá Đức, Trưởng phòng Thú y, Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh cho biết thêm: Mặc dù, kết quả đợt 1 đạt 78,8% thể hiện sự cố gắng lớn của ngành và các địa phương, nhưng con số này vẫn chưa chạm ngưỡng an toàn tối thiểu 80% để tạo miễn dịch cộng đồng vững chắc. Qua kiểm tra thực tế, công tác phòng, chống bệnh dại ở cấp cơ sở vẫn còn không ít điểm nghẽn.

Thứ nhất, việc quản lý, thống kê tổng đàn chó, mèo ở nhiều xã, phường chưa chặt chẽ, số liệu báo cáo chưa phản ánh đúng thực tế. Thứ hai, tình trạng chó thả rông, không đeo rọ mõm vẫn diễn ra phổ biến. Nhiều nơi chính quyền cơ sở chưa ban hành quy định cụ thể về việc bắt giữ chó thả rông, chưa thành lập các đội chuyên trách bắt chó thả rông và động vật có dấu hiệu mắc bệnh dại theo chỉ đạo của UBND tỉnh.

Đáng lo ngại nhất là qua đợt tiêm phòng tập trung đầu năm, toàn tỉnh vẫn còn 18 địa phương thuộc nhóm nguy cơ cao do thiếu dữ liệu tiêm phòng hoặc tỷ lệ tiêm đạt quá thấp (Nam Minh, Giao Thủy, Nam Định, Giao Hòa, Giao Ninh, Duy Hà, Tiên Sơn, Bình Lục, Bình Mỹ, Bình An, Nam Xang, Phát Diệm, Gia Viễn, Nho Quan, Gia Hưng, Hoa Lư, Phú Long, Gia Tường). Nếu các địa phương này không quyết liệt rà soát, tổ chức tiêm bổ sung và xử lý nghiêm vi phạm, nguy cơ phát sinh ổ dịch dại trên đàn vật nuôi rồi lây sang người là hoàn toàn có thể xảy ra.

Thông tin của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ đầu năm 2026 đến nay, bệnh dại tiếp tục diễn biến phức tạp trên phạm vi cả nước, đặc biệt đã có 30 trường hợp tử vong do bệnh dại tại 17 tỉnh, thành phố.

Chủ động tạo “màng chắn” bảo vệ sức khỏe cho cộng đồng

Theo ghi nhận của ngành Y tế, trường hợp tử vong do bệnh dại cuối cùng trên địa bàn tỉnh Ninh Bình xảy ra vào năm 2015. Từ đó đến nay, toàn tỉnh đã nỗ lực duy trì 11 năm liên tiếp không ghi nhận thêm ca tử vong nào. Đây là kết quả rất đáng ghi nhận, phản ánh sự chủ động trong công tác phòng, chống dịch và ý thức bảo vệ sức khỏe của cộng đồng.

Tuy nhiên, 11 năm không ghi nhận ca tử vong không có nghĩa là bệnh dại đã được loại trừ hoàn toàn. Bệnh dại vẫn là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, khi đã xuất hiện triệu chứng lâm sàng thì gần như 100% người bệnh tử vong. Nguy cơ dịch bệnh vẫn còn hiện hữu do vi-rút dại có thể lưu hành trong quần thể chó, mèo và một số động vật có vú khác, trong đó có động vật hoang dã như dơi, cầy, chồn, cáo... Đặc biệt, tình trạng chó, mèo thả rông, không được tiêm phòng đầy đủ vẫn còn xảy ra ở cả khu vực nông thôn và đô thị, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh và lây truyền bệnh dại sang người.

Thực tế đáng quan ngại là chỉ tính từ đầu năm 2026 đến nay, toàn tỉnh đã ghi nhận 10.973 lượt người phải cấp tập đi tiêm vắc-xin phòng dại (tăng 24% so với cùng kỳ năm 2025) và 1.384 lượt người phải tiêm huyết thanh kháng dại (tăng 38,5%).

Phân tích về thực trạng này, Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Mai Thanh, Trưởng khoa Phòng chống bệnh truyền nhiễm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Ninh Bình cho biết: "Con số gần 11.000 lượt người phải đi tiêm phòng phản ánh rõ nét hai mặt của một vấn đề. Mặt tích cực cho thấy nhận thức của người dân đã có sự chuyển biến rõ rệt. Người dân không còn chủ quan chờ đợi theo dõi chó cắn, cũng không tự chữa bằng các phương pháp dân gian, đắp lá nam thiếu cơ sở khoa học như trước, mà đã chủ động đến ngay cơ sở y tế để tiêm phòng dự phòng. Con số tiêm phòng lớn này chính là “màng chắn” quan trọng giúp Ninh Bình giữ vững thành quả 11 năm không có người tử vong vì bệnh dại. Tuy nhiên, mặt trái con số này lại cảnh báo tình trạng người dân bị động vật (chủ yếu là chó, mèo) cào, cắn vẫn xảy ra quá nhiều. Nó cho thấy nguồn vi-rút dại và nguy cơ phơi nhiễm trong quần thể vật nuôi ngoài cộng đồng vẫn đang hiện hữu rất lớn, đặt ra áp lực lên hệ thống y tế dự phòng và gây tốn kém chi phí không nhỏ cho người dân.

Bác sĩ Nguyễn Mai Thanh cũng lưu ý thêm về những sai lầm phổ biến cần tránh khi bị động vật cào, cắn: "Nhiều người vẫn có tâm lý chờ theo dõi con chó vài ngày xem có chết không mới đi tiêm, hoặc tự ý đắp lá, dùng thuốc nam. Đây là những quan niệm vô cùng nguy hiểm. Ngay khi bị chó, mèo cắn, việc đầu tiên là phải rửa kỹ vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước chảy liên tục 15 phút, sát khuẩn rồi đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ tư vấn, chỉ định tiêm vắc-xin và huyết thanh kịp thời. Bên cạnh đó, cần phối hợp theo dõi con vật đã gây phơi nhiễm. Nếu là chó, mèo có thể quản lý và theo dõi được, cần thông báo cho cơ quan thú y/chính quyền địa phương và thực hiện theo hướng dẫn của cán bộ chuyên môn về việc theo dõi con vật trong thời gian quy định. Không tự ý bán, giết mổ, thả hoặc làm mất dấu con vật, vì điều này có thể gây khó khăn cho việc đánh giá nguy cơ.

Đặc biệt, người dân cần nhớ những điều không nên làm: Không đắp lá, không dùng thuốc nam và không áp dụng các phương pháp dân gian chưa được chứng minh hiệu quả. Không băng kín hoặc tự khâu vết thương nếu chưa được nhân viên y tế xử trí. Không chờ con vật chết mới đi tiêm phòng. Không tự ý bỏ hoặc trì hoãn lịch tiêm vắc xin chỉ vì con vật vẫn đang khỏe mạnh hoặc vì nghĩ rằng đó là chó, mèo nhà.

Siết chặt quản lý đàn vật nuôi- Bài toán quản lý từ gốc

Trao đổi về công tác kiểm soát nguồn lây, đại diện Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh cho biết đơn vị vẫn thường xuyên phối hợp giám sát, điều tra khi có ca bệnh nghi ngờ. Điển hình như trường hợp mẫu chó nghi mắc dại tại phường Vị Khê vừa qua đã được lấy mẫu xét nghiệm kịp thời và cho kết quả âm tính.

Tuy nhiên, đại diện cơ quan Thú y thẳng thắn thừa nhận: cơ quan Thú y chỉ thực hiện công tác chuyên môn như cung ứng vắc-xin, hướng dẫn kỹ thuật tiêm và xét nghiệm. Gốc rễ của vấn đề nằm ở khâu quản lý đàn chó của chính quyền cấp xã, phường. Việc thống kê chính xác tổng đàn, bắt buộc chủ nuôi khai báo và lập đội chuyên trách bắt chó thả rông theo chỉ đạo của UBND tỉnh vẫn còn nhiều vướng mắc ở cơ sở do thiếu nhân lực, kinh phí và tâm lý nể mang tình làng nghĩa xóm.

Theo quy định pháp luật hiện hành, hành vi không tiêm phòng vắc-xin dại cho vật nuôi hoặc thả rông chó không đeo rọ mõm nơi công cộng đều có thể bị xử phạt hành chính từ 1.000.000 đến 2.000.000 đồng. Tuy nhiên, việc áp dụng chế tài này tại nhiều địa phương gần như vẫn đang bị "bỏ trống", khiến quy định chưa đủ sức răn đe.

Kiểm soát bệnh dại không thể chỉ dừng lại ở việc "chữa trị phần ngọn" tức là chờ người bị cắn rồi mới cấp tập đi tiêm vắc-xin. Nhằm giữ vững thành quả 11 năm không có ca tử vong và hướng tới mục tiêu khống chế hoàn toàn bệnh dại, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Ninh Bình xác định công tác phòng, chống phải được thực hiện thường xuyên, liên tục và đồng bộ thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành Y tế, ngành Nông nghiệp và Môi trường và chính quyền địa phương theo cơ chế "Một sức khỏe" (One Health).

Trong thời gian tới, CDC tỉnh sẽ tập trung thực hiện các nhóm giải pháp trọng tâm. Bao gồm: Tăng cường giám sát và bảo đảm điều trị dự phòng kịp thời. Theo dõi chặt chẽ tình hình bệnh dại trên người và các trường hợp bị động vật cào, cắn, đặc biệt chú trọng các ca phơi nhiễm nguy cơ cao. Bảo đảm người dân được tư vấn, đánh giá nguy cơ, tiếp cận vắc-xin và huyết thanh kháng dại kịp thời, đúng chỉ định; đồng thời theo dõi sát việc tuân thủ lịch tiêm, hạn chế tối đa tình trạng bỏ dở hoặc trì hoãn điều trị dự phòng.

Tiếp tục duy trì truyền thông thường xuyên, đặc biệt là các hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống bệnh dại (28/9/2026), tập trung mạnh vào các địa bàn nguy cơ cao và những nhóm đối tượng thường xuyên tiếp xúc với chó, mèo.

Phân loại nguy cơ cụ thể đến từng xã, phường dựa trên các chỉ số: tỷ lệ tiêm phòng cho đàn chó/mèo, số người bị cắn, tình hình bệnh dại trên động vật và chất lượng dữ liệu giám sát. Trên cơ sở đó, ưu tiên nguồn lực, công tác giám sát và truyền thông cho những điểm nóng thực sự, tránh triển khai dàn trải, kém hiệu quả.

An toàn của cộng đồng không thể đặt vào sự may rủi hay lời hứa "chó nhà hiền lắm". Chỉ khi chính quyền cơ sở kiên quyết siết chặt quản lý đàn vật nuôi, người dân nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và ngành Y tế thực hiện giám sát chủ động, "khoảng trống" nguy hiểm trước bệnh dại mới chính thức được lấp đầy.