Hiến tạng cứu người: Trọn di nguyện nhưng cần tường minh pháp lý
Ngày 15-10, khi được cán bộ y tế tư vấn về tình trạng chết não không thể hồi phục sau tai nạn giao thông của cô giáo Phạm Thị Anh T. (22 tuổi), cha mẹ cô đã nén đau thương, tình nguyện ký đơn đề nghị hiến mô, bộ phận cơ thể của con mình.
Hành động này đã mang lại cơ hội hồi sinh cho 4 cuộc đời. Trước đó, vào đầu tháng 10-2026, tại Bệnh viện E, gia đình một nam bệnh nhân bị chết não đã quyết định hiến tạng để hoàn thành tâm nguyện của anh lúc sinh thời, đã giúp hồi sinh cho 6 người bệnh trên cả nước.
Trong bối cảnh nhiều câu chuyện hiến - nhận mô tạng diễn ra làm lay động lòng người, dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) do Chính phủ trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại kỳ họp thứ 2 càng được xã hội quan tâm.
Trong đó, dư luận đặc biệt lưu ý các nội dung: mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội được ghép cho người bệnh; người dưới 18 tuổi vẫn có thể đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác; bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm…
TS Phạm Thị Thúy, giảng viên Học viện Chính trị khu vực II, cho rằng, khi đăng ký hiến tạng, chúng ta sẽ vơi đi nỗi sợ hãi trước quy luật sinh - lão - bệnh - tử và sống có trách nhiệm hơn với chính cơ thể mình. Ta giữ sức khỏe để sự trao đi sau này được trọn vẹn nhất.
Ở Việt Nam và thế giới, nhu cầu nhận mô tạng hiến hiện rất cao nhưng nguồn mô tạng hiến lại ít ỏi do còn vướng nhiều rào cản, nhất là rào cản văn hóa.
Việc hiến tặng vẫn khó thực thi ngay cả với trường hợp người chết, chết não đã đăng ký hiến mô tạng lúc sinh thời, chỉ vì gia đình không đồng thuận ở phút cuối. Trong đớn đau, khi bác sĩ báo tiên lượng xấu, gia đình thường quên nguyện vọng cao đẹp ấy của người thân, hoặc đơn giản là không nỡ để họ trải qua thêm một ca phẫu thuật.
Hoặc có những người vợ, người mẹ sau nghĩa cử hiến tạng chồng, con mình lại phải chịu điều tiếng, bị đồn đại là bán tạng, đến mức rơi vào khủng hoảng tâm lý nặng nề.
TS Phạm Thị Thúy chia sẻ thêm: “Bên cạnh hoàn thiện hành lang pháp lý và phát triển khoa học công nghệ, xã hội cần đẩy lùi những định kiến, nhất là quan niệm chết phải nguyên vẹn. Cho đi là còn mãi. Hiến mô tạng không chỉ đơn thuần là một quyết định y khoa mà là một sự tái sinh màu nhiệm, một di sản nhân văn cao đẹp”.
Theo luật sư Lê Ngọc Luân, Giám đốc Công ty luật Gold Key, khung pháp lý hiện hành điều chỉnh vấn đề này bao gồm Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (số 75/2006/QH11) và Thông tư 48/2024/TT-BYT quy định về đăng ký ghép và nguyên tắc điều phối lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ở người hiến sau khi chết.
Luật năm 2006 công nhận quyền hiến của cá nhân trưởng thành, nhưng vướng mắc nằm ở các quy định về thực hiện nguyện vọng đã đăng ký khi người đó qua đời.
Cách diễn đạt được cho là chưa rõ ràng về việc tôn trọng “nguyện vọng của người hiến hoặc gia đình người hiến” trong Thông tư 48/2024 đặt ra câu hỏi về việc ưu tiên ý chí nào khi hai bên không đồng thuận.
Việc gia đình ngăn cản có thể khiến nguyện vọng hiến tặng của người đã mất không được thực hiện. Bất đồng giữa nguyện vọng đã đăng ký hợp pháp của người hiến và ý kiến người thân cần được xem xét trên cơ sở quy định pháp luật rõ ràng về điều kiện, trình tự và trách nhiệm của các bên.
Luật sư Lê Ngọc Luân phân tích: Đối diện với ranh giới sinh tử của người thân và nỗi đau mất mát quá lớn, bất kỳ ai cũng có thể bối rối, yếu lòng. Nhưng xét cả về lý lẫn tình, một người trưởng thành, có đầy đủ nhận thức, có quyền quyết định việc hiến tặng mô, bộ phận cơ thể của mình sau khi qua đời.
Tôn trọng di nguyện ấy không chỉ là tôn trọng quyền nhân thân, mà còn là trân trọng nghĩa tình mà người đã mất muốn gửi lại cho cuộc đời. Bởi tình thương dành cho người đã khuất không nằm ở việc giữ lại một thể xác không còn sự sống, mà ở chỗ giúp họ hoàn thành tâm nguyện, trao đi “món quà” cuối cùng trước khi giã từ nhân thế. Đây là một việc làm ý nghĩa cao đẹp, giàu tính nhân văn.