Hiến tạng ở trẻ em - vấn đề cần suy nghĩ

Đặc biệt với các nhóm bệnh như: bệnh cơ tim mất bù, bệnh teo mật bẩm sinh dẫn đến xơ gan mất bù, một số bệnh máu, ung thư.. mặc dù đã điều trị tích cực bằng các phương pháp nội khoa những không đáp ứng, những bệnh nhi này có thể được cứu sống nếu các cháu được ghép tạng từ người cho chết não (ghép tim, ghép thận, ghép gan) hoặc ghép tủy (vơi các bệnh máu, ung thư, suy giảm miễn dịch) nếu được hiến từ những người sống (có thể là từ trẻ khỏe mạnh phù hợp hiến nếu bố mẹ ông bà... không phù hợp). 

Và cũng không ít lần chúng tôi phải ngậm ngùi thông báo không có khả năng làm gì nếu trẻ không được ghép tạng/ghép tủy xương nếu không tìm được nguồn hiến và gia đình các cháu phải đau đớn cùng với chúng tôi chọn phương án "ngừng điều trị". 

Vì thế chúng tôi luôn mong muốn Việt Nam có luật hiến tạng đối với trẻ em. 

PGS.TS.BS Tạ Anh Tuấn thăm khám cho trẻ em điều trị tại Khoa Hồi sức tích cực nhi. Ảnh: BSCC

Hiện nay Việt Nam vẫn chưa có những số liệu chính xác về dịch tễ và nhu cầu ghép tạng ở những nhóm bệnh này, kể cả ngay cả các nước tiên tiến trong khu vực Châu Á. Tuy nhiên dựa vào những nghiên cứu đã được công bố quốc tế về nhu cầu ghép tim như là một ví dụ để các bạn tham khảo và hình dung được phần nào ghép tim của trẻ em Việt Nam:

Tỷ lệ mắc bệnh cơ tim: Tại Trung Quốc, năm 2019 ước tính có 4.493 trẻ 0–14 tuổi mắc bệnh cơ tim, tỷ lệ hiện mắc 2,00/100.000 và khoảng 434 trường hợp tử vong [1]. 

Tại Hàn Quốc, nghiên cứu 17 trung tâm ghi nhận 277 trẻ mắc bệnh cơ tim nguyên phát, với tần suất ca mới trung bình 0,28/100.000 trẻ <15 tuổi/năm; bệnh cơ tim giãn chiếm 66,4% [2]. 

Tại Thái Lan, nghiên cứu tại 6 bệnh viện đại học ghi nhận 209 trẻ mắc bệnh cơ tim/viêm cơ tim, trong đó bệnh cơ tim giãn chiếm 45% [3].

Nhu cầu ghép tim: Tại Trung Quốc, bệnh cơ tim không do thiếu máu cục bộ chiếm 77,0% chỉ định ghép tim nhi năm 2024; cùng năm có 148 ca ghép tim ở người <18 tuổi [4,5]. 

Tại Hàn Quốc, 139 trẻ được ghép tim tại ba trung tâm lớn trong giai đoạn 2002–2022 [6]; một nghiên cứu khác ghi nhận tỷ lệ tử vong khi chờ ghép là 26%, và bệnh cơ tim chiếm 66,7% bệnh nền của các trẻ tử vong khi chờ [7]. 

Tại Thái Lan, tổng số ghép tim (mọi lứa tuổi) trong giai đoạn 2012–2017 khoảng 12- 24 ca/năm; Tại Ramathibodi Hospital, 1 trong 5 ca ghép tim thực hiện năm 2017-2018 là bệnh nhi [8].

Về nguồn hiến: Trên toàn cầu năm 2024, trong 2.372 người hiến tạng <18 tuổi, 1.848 (78%) là người hiến sau chết não (donation after brain death - DBD) và 524 (22%) là người hiến sau khi tử vong do ngừng tuần hoàn (donation after circulatory death - DCD) [9].

Từ nguồn dữ liệu tham khảo của các nước Châu Á xung quan chúng ta, có thể nhu cầu ghép tim của Việt Nam cũng không thấp hơn? Và cấp thiết ra sao?. 

Đặc biệt khi nền y học của chúng ta ngày nay đã phát triển vượt bậc, kỹ thuật ghép tạng đã được thực hiện thường quy ở các bệnh viện lớn. 

Ngay tại đơn vị tôi làm việc hàng năm tôi đã chứng kiến hàng chục ca suy tim giai đoạn cuối có chỉ định ghép tim, nhưng đành bất lực vì không có nguồn tạng hiến, có những lúc có những gia đình có trẻ chết não gặp gỡ chúng tôi đề nghị hiến tạng, nhưng chúng tôi cũng không thể làm được bất lực vì chưa có luật để thực hiện, trong khi đó không thể sử dụng tim của người lớn để ghép tim cho trẻ em do vấn đề không phù hợp về kích cỡ mặc dù tìm được nguồn hiến (đây chỉ là một ví dụ về ghép tim). 

Trước nhu cầu thực tế về ghép tạng ở trẻ em, chúng tôi luôn mong mỏi Việt Nam có luật hoá, quy định về  hiến tạng ở trẻ em (hiến tạng ở trẻ chết não, hiến tạng ở trẻ sống) làm sao để phù hợp với nhu cầu thực tiễn cuộc sống vừa đảm bảo tính nhân văn, nhưng cũng phải đặt trọng tâm vào việc đảm bảo được quyền lợi và quyền trẻ em. 

Để vấn đề này được người dân ủng hộ thì vấn đề truyền thông cũng vô cùng quan trọng, chúng ta cần minh bạch chính sách và giám sát để có được sự ủng hộ của xã hội. Từ đó bác sĩ chúng tôi có thể yên tâm làm việc đúng theo pháp luật và có được thêm nhiều trẻ em có cơ hội được sống. Bên cạnh đó chúng ta cũng cần có những nghiên cứu dịch tễ điều tra về tỷ lệ mắc, nhu cầu ghép tạng của trẻ em để xây dựng được kế hoạch phù hợp với nguồn lực, bên cạnh đó cũng tham khảo các nước đã có kinh nghiệm về vấn đề ghép tạng trẻ em trong việc theo dõi sức khỏe để hạn chế tối đa những vấn đề bất lợi sức khỏe cho trẻ hiến tạng (nếu luật thông qua).