HIỆN THỰC HÓA MÔ HÌNH CHỦ NGHĨA XÃ HỘI TỪ CƠ SỞ - Bài 4: Kiểm chứng kết quả, đo lường sự hài lòng và nhân rộng mô hình tương lai

Không chạy theo thành tích: Lượng hóa chất lượng sống bằng dữ liệu thực

Trong lịch sử quản lý công, bài học cay đắng từ các phong trào “chạy theo danh hiệu”, “nợ tiêu chí”, hay báo cáo hình thức đã để lại những hệ lụy không nhỏ đối với niềm tin xã hội. Nhận thức rõ nguy cơ đó, ngay từ khi khởi thảo Đề án thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”, các cơ quan chỉ đạo Trung ương và địa phương đã thống nhất một quan điểm chỉ đạo khắt khe: Nói không với bệnh thành tích, lấy dữ liệu thực tế và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo duy nhất.

Đề án của TP Hà Nội ban hành Bộ 54 tiêu chí, TP Hải Phòng ban hành Đề án 11 mô hình trọng tâm, tỉnh Lào Cai ban hành 50 - 74 tiêu chí chi tiết. Điểm khác biệt căn bản là toàn bộ các chỉ tiêu này được theo dõi, cập nhật tự động trên Hệ thống cơ sở dữ liệu quản trị xã hội cấp xã:

• Không chấp nhận “nợ tiêu chí”: Xã/phường chỉ được công nhận đạt chuẩn xã hội chủ nghĩa khi 100% tiêu chí thành phần đạt điểm tối đa và không có tiêu chí nào bị “điểm liệt” (như để xảy ra ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, mất an ninh trật tự hoặc có cán bộ chủ chốt bị kỷ luật).

• Kiểm chứng độc lập: Việc khảo sát mức độ hài lòng của Nhân dân không do chính quyền xã tự làm, mà giao cho Mặt trận Tổ quốc và các đơn vị tư vấn độc lập (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Viện Xây dựng Đảng…) tiến hành điều tra xã hội học ngẫu nhiên.

TS Nguyễn Văn Phương, Trường Đại học Luật Hà Nội khẳng định: “Lượng hóa chất lượng sống bằng tiêu chí cụ thể chính là “màng lọc” tự nhiên ngăn chặn chủ nghĩa hình thức. Sự dối trá trong báo cáo sẽ bị hạ gục ngay lập tức trước những dữ liệu thực tế từ nụ cười hài lòng hay sự phản ánh của người dân”.

Chỉ số Hạnh phúc (HPI) - Thước đo tối cao của mô hình phát triển

4 giai đoạn phát triển mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”

Hiện nay, các nhà khoa học và lãnh đạo các địa phương đã thống nhất phác thảo lộ trình 4 giai đoạn phát triển mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” từ nay đến năm 2045.

Giai đoạn 1 (2026 - 2030) - Khảo nghiệm lý luận, thí điểm và chuẩn hóa nền móng. Tập trung nghiên cứu lý luận, hoàn thiện bộ tiêu chí định lượng; thí điểm tại các đô thị và nông thôn trọng điểm (Hà Nội, Hải Phòng, Lào Cai, TP Hồ Chí Minh); tổng kết thực tiễn để sơ kết vào Đại hội XV của Đảng.

Giai đoạn 2 (2030 - 2035) - Hoàn thiện thể chế, mở rộng và nhân rộng địa bàn. Chuyển từ thí điểm sang nhân rộng mô hình trên địa bàn toàn quốc; chuẩn hóa quy trình quản trị chính quyền số cấp xã; tiệm cận các chuẩn mực sống hiện đại.

Giai đoạn 3 (2035 - 2040) - Tích hợp tổng thể chiến lược phát triển quốc gia. Đưa tiêu chí xã, phường XHCN thành chỉ tiêu bắt buộc trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm của quốc gia; gắn kết chặt chẽ với chuyển đổi xanh, kinh tế số và xã hội số.

Giai đoạn 4 (2040 - 2045) - Định hình hoàn chỉnh cấu phần chủ nghĩa xã hội Việt Nam. Xã, phường xã hội chủ nghĩa trở thành cấu phần hữu cơ phổ quát của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đây cũng là thời điểm Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao, hoàn thành thắng lợi thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Chủ nghĩa xã hội mà Nhân dân Việt Nam hướng tới xây dựng là một xã hội: “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện”. Lần đầu tiên trong lịch sử thiết kế thể chế cấp cơ sở, Chỉ số Hạnh phúc của Nhân dân (HPI - Happy Planet Index/Human Happiness Index) đã được chính thức đưa vào hệ thống chỉ tiêu pháp lệnh để đánh giá năng lực lãnh đạo của Đảng bộ xã, phường.

Mô hình sẽ hiện thực hóa triệt để phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Chuyển từ tư duy “chính quyền lấy ý kiến Nhân dân” sang “đồng kiến tạo cùng Nhân dân”. Người dân không chỉ thụ hưởng thành quả mà trực tiếp làm chủ thể tham gia thiết kế, vận hành, giám sát và đánh giá chính quyền cơ sở thông qua các nền tảng dân chủ số. Từ đó, các chỉ số phát triển bền vững và hạnh phúc sẽ đi vào thực chất.

Chỉ số Hạnh phúc ở cấp xã không phải là một khái niệm cảm tính, trừu tượng mà được cấu thành từ 5 nhóm chỉ báo sinh động:

• Sự an tâm về kinh tế: Thu nhập thực tế, công việc ổn định, không lo gánh nặng chi phí y tế, giáo dục đột biến.

• Sự an toàn về môi trường: Môi trường sống xanh, sạch, đẹp, không ô nhiễm tiếng ồn hay rác thải.

• Sự hài lòng về dịch vụ công: Cán bộ thân thiện, thủ tục nhanh gọn, không nhũng nhiễu.

• Sự an ninh, hòa thuận: Tình làng nghĩa xóm gắn kết, tổ dân phố an toàn, không có ma túy, trộm cắp.

• Khả năng tự hào và cống hiến: Người dân thấy mình được tôn trọng, được đóng góp trí tuệ cho sự phát triển của quê hương.

Trong đời sống xã hội, tuy còn rất nhiều vấn đề khó khăn, bức xúc, nhưng cơ chế vận hành đang ngày càng chuyên nghiệp, quy trình bài bản, nỗ lực từng bước để tháo gỡ và giải quyết là tất cả hướng đến quyền lợi cho Nhân dân, bảo đảm ngày càng tốt hơn về chất lượng cuộc sống và sự hài lòng của Nhân dân.

Cùng với việc kiến tạo “công bộc của dân”, luôn đi kèm với việc rèn luyện, bảo đảm quyền lợi và phát triển toàn diện đội ngũ cán bộ, công chức trong hệ thống chính trị có đủ phẩm chất, năng lực, uy tín và ngang tầm nhiệm vụ. Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa sẽ gắn kết với việc hình thành hình mẫu công dân số, công dân có năng lực tự quản, nếp sống văn minh, nghĩa tình, nhân văn, hài lòng với điều kiện sống, thích ứng tốt với kỷ nguyên số và phát triển xanh.

Định hình không gian tương lai cho kỷ nguyên vươn mình

Quán triệt gợi mở chiến lược của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trung ương chỉ đạo triển khai thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” ở quy mô hạn chế (như xã Thư Lâm, Phúc Thịnh tại Hà Nội; xã Trấn Yên, phường Lào Cai tại Lào Cai; các mô hình điểm tại Hải Phòng, TP HCM).

Ảnh minh họa.

Thực tiễn lịch sử Việt Nam từng chứng kiến những bước đột phá bắt đầu từ thí điểm ở cơ sở (như khoán sản phẩm ở nông thôn Hải Phòng làm tiền đề ra đời Chỉ thị 100-CT/TW). Do đó, quá trình cải tạo và xây dựng xã hội mới luôn đòi hỏi thái độ cẩn trọng, tôn trọng quy luật khách quan, đi từ “điểm” đến “diện”, làm thử để đúc rút kinh nghiệm trước khi phổ quát hóa. Đây được xem là cơ chế “thử nghiệm chính sách có kiểm soát”. Thử nghiệm trên quy mô nhỏ để thu thập dữ liệu thực tế, kịp thời điều chỉnh các bất cập. Khi mô hình chứng minh được tính hiệu quả thực chất, sẽ tạo sức lan tỏa tự nhiên như “vết dầu loang”, chuyển tiếp qua các giai đoạn phát triển.

Thiết kế mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không chỉ là hệ quả tự nhiên của tăng trưởng kinh tế, mà đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện và có cơ sở lý luận, thực tiễn vững chắc. Yêu cầu phát triển kinh tế gắn với tiến bộ và công bằng xã hội, khơi thông nguồn lực, nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân đã trở thành định hướng xuyên suốt, gắn chặt với tiền đồ tương lai của Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa, thể hiện cam kết chính trị trong việc lấy con người làm trung tâm của phát triển.

Lời kết: Khát vọng xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc không phải là điều gì xa xôi. Khát vọng ấy đang được bắt đầu từ chính những “viên gạch” cơ sở: Từ một ngõ xóm sạch đẹp, một bộ phận “Một cửa” không phiền hà, một mái trường rộn rã tiếng cười trẻ thơ, một trạm y tế tận tụy chăm sóc người già và những nụ cười an yên của Nhân dân. Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam, việc hiện thực hóa mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” chính là lời cam kết đanh thép nhất để hiện thực hóa chủ nghĩa xã hội Việt Nam: Mọi chủ trương của Đảng, mọi chính sách của Nhà nước đều bắt nguồn từ Nhân dân, vì Nhân dân và mang lại hạnh phúc thực chất cho Nhân dân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc!

GS. TS Phùng Hữu Phú, nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội, nguyên Chủ tịch HĐND TP Hà Nội (2001 - 2006): Mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” là mô hình hiện thực

GS. TS Phùng Hữu Phú.

“Việc lấy chỉ số hạnh phúc và mức độ hài lòng của Nhân dân làm thước đo cao nhất là một bước tiến trên hành trình thực hiện mục tiêu cao cả của chủ nghĩa xã hội: tất cả do con người, vì con người, cho con người; đánh dấu bước chuyển căn bản từ tư duy “quản lý hành chính” sang “kiến tạo, phục vụ”... Mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không phải là mô hình lý thuyết hay là khẩu hiệu tuyên truyền, mà là mô hình hiện thực, là phương thức từng bước chuyển hóa... từ nâng cao đời sống vật chất, tinh thần đến môi trường trong sạch, xã hội an toàn, trường học hạnh phúc, dịch vụ công minh bạch trên nền tảng số. Tôi kỳ vọng lớn vào tầm nhìn khoa học, phương thức bài bản: Mỗi xã, phường đạt chuẩn là một “viên gạch hồng” vững chắc, tạo động lực đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển phồn vinh, hạnh phúc”.