Hiệp định CEPA Việt Nam – UAE: Từ ưu đãi thuế quan đến khát vọng chinh phục thị trường Trung Đông

CEPA mở rộng không gian thương mại và đầu tư

Theo ông Nguyễn Thanh Diệp, Đại sứ Việt Nam tại UAE, Hiệp định CEPA tạo ra khuôn khổ thuận lợi và ổn định hơn cho thương mại hai chiều, đồng thời mở thêm dư địa hợp tác kinh tế giữa hai nước.

Hiệp định có hiệu lực từ ngày 3/2/2026. Theo cam kết, UAE sẽ xóa bỏ thuế quan theo lộ trình đối với 99% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, trong đó gần 95% số dòng thuế đã được mở cửa. Đây là điều kiện quan trọng giúp hàng hóa Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường UAE.

Tuy nhiên, ý nghĩa của CEPA không chỉ nằm ở việc cắt giảm thuế quan. Hiệp định còn tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hoạt động kinh doanh, tiếp cận các đối tác nhập khẩu, hệ thống phân phối và các tập đoàn lớn tại UAE.

Đặc biệt, UAE có vị trí chiến lược trong mạng lưới thương mại quốc tế, sở hữu hệ thống cảng biển, logistics, tài chính và phân phối phát triển. Vì vậy, doanh nghiệp Việt Nam có thể tận dụng UAE không chỉ như một thị trường tiêu thụ mà còn như một trung tâm trung chuyển, kết nối hàng hóa sang khu vực Vùng Vịnh, Trung Đông và châu Phi.

Một điểm đáng chú ý khác là CEPA tạo động lực thúc đẩy quan hệ kinh tế song phương chuyển từ thương mại đơn thuần sang đầu tư và hợp tác sâu rộng hơn. Phạm vi hiệp định bao quát nhiều lĩnh vực như dịch vụ, đầu tư, hải quan, sở hữu trí tuệ, thương mại số và các nội dung tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh.

Đây là cơ sở để hai bên tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực có tiềm năng như năng lượng, logistics, tài chính, hạ tầng số, công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI). Qua đó, quan hệ kinh tế Việt Nam – UAE có thêm điều kiện phát triển theo hướng đa dạng, thực chất và bền vững hơn.

Thách thức lớn nhất: Biến "ưu đãi trên giấy" thành thị phần thực tế

Dù cơ hội từ CEPA rất lớn, quá trình triển khai trên thực tế vẫn đặt ra không ít thách thức đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Theo Đại sứ Nguyễn Thanh Diệp, trước hết, mức độ hiểu biết và khả năng tận dụng hiệp định của doanh nghiệp hiện chưa đồng đều. Một số doanh nghiệp chưa nắm đầy đủ các cam kết, quy tắc xuất xứ cũng như điều kiện cụ thể để được hưởng ưu đãi thuế quan. Điều này có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ lợi ích mà hiệp định mang lại.

Bên cạnh đó, thị trường UAE có những yêu cầu tương đối cao về chất lượng hàng hóa, an toàn thực phẩm, chứng nhận Halal, ghi nhãn, bao bì và các tiêu chuẩn kỹ thuật khác. Đối với nhiều nhóm hàng xuất khẩu, việc đáp ứng đầy đủ những điều kiện này không chỉ là yêu cầu để thông quan mà còn quyết định khả năng tiếp cận các hệ thống phân phối và duy trì sự hiện diện lâu dài trên thị trường.

Một thách thức khác là xây dựng thị trường và hệ thống phân phối. UAE là thị trường có tính cạnh tranh cao, với sự hiện diện của hàng hóa đến từ nhiều quốc gia. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam không thể chỉ dựa vào lợi thế giá cả hay ưu đãi thuế quan mà cần đầu tư bài bản vào thương hiệu, chất lượng sản phẩm, mạng lưới đối tác và phương thức tiếp cận người tiêu dùng.

Ngoài ra, chi phí logistics và những biến động địa chính trị tại khu vực Trung Đông cũng tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu. Bất ổn khu vực có thể ảnh hưởng đến vận tải đường biển, hàng không, bảo hiểm, thời gian giao hàng và chi phí logistics. Những yếu tố này làm gia tăng chi phí kinh doanh, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Từ thực tiễn đó, Đại sứ Nguyễn Thanh Diệp cho rằng, thách thức lớn nhất hiện nay không đơn thuần là tận dụng được mức thuế ưu đãi, mà là làm thế nào để biến những ưu đãi trên giấy thành kim ngạch xuất khẩu và thị phần thực tế.

Chuyển từ xuất khẩu theo cơ hội sang xây dựng thị trường dài hạn

Để khai thác hiệu quả CEPA, theo Đại sứ Nguyễn Thanh Diệp, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó trọng tâm là đưa thông tin hiệp định đến từng doanh nghiệp theo hướng cụ thể, dễ hiểu và dễ áp dụng.

Doanh nghiệp cần được cung cấp thông tin rõ ràng về những mặt hàng được hưởng ưu đãi, điều kiện quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng nhận Halal và thủ tục hải quan. Việc phổ biến thông tin không nên dừng ở giới thiệu nội dung cam kết mà cần gắn với từng ngành hàng, từng sản phẩm và tình huống kinh doanh cụ thể.

Cùng với đó, doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi tư duy, chuyển từ xuất khẩu theo cơ hội sang xây dựng thị trường dài hạn. Điều này đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc vào thương hiệu, chất lượng sản phẩm, chứng nhận Halal, hệ thống phân phối và mạng lưới đối tác tại UAE. Đây chính là những yếu tố quyết định khả năng duy trì thị phần sau khi các ưu đãi thuế quan được áp dụng.

Hoạt động xúc tiến thương mại cũng cần được đổi mới theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, thay vì triển khai dàn trải. Theo đó, cần xác định những nhóm sản phẩm Việt Nam có lợi thế cạnh tranh và phù hợp với nhu cầu của thị trường UAE; đồng thời tăng cường kết nối trực tiếp với nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối, tập đoàn và các nền tảng thương mại lớn của nước này.

Đặc biệt, cần khai thác UAE không chỉ với tư cách một thị trường xuất khẩu mà còn là trung tâm kết nối thương mại quốc tế. Việc hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng hệ thống cảng biển, dịch vụ logistics, tài chính và mạng lưới phân phối của UAE sẽ góp phần mở rộng sự hiện diện của hàng hóa Việt Nam tại khu vực Vùng Vịnh, Trung Đông, châu Phi và các thị trường quốc tế khác.

Một định hướng quan trọng nữa là thúc đẩy thương mại gắn với đầu tư và phát triển chuỗi cung ứng. Bên cạnh mục tiêu gia tăng xuất khẩu, Việt Nam cần thu hút doanh nghiệp và các quỹ đầu tư UAE tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực sản xuất, logistics, năng lượng, công nghệ và hạ tầng tại Việt Nam. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam cũng cần được khuyến khích xây dựng cơ sở phân phối, tăng cường hiện diện thương mại và phát triển mạng lưới đối tác tại UAE.

Nhấn mạnh định hướng này, Đại sứ Nguyễn Thanh Diệp cho rằng, mục tiêu của việc triển khai CEPA không chỉ là tăng kim ngạch thương mại mà còn phải tạo ra phương thức tăng trưởng mới, đưa hàng hóa Việt Nam hiện diện sâu hơn tại UAE, giúp doanh nghiệp Việt Nam đứng vững tại thị trường này và từ đó vươn ra khu vực.

Khi doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh thực chất, chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng được thương hiệu và hệ thống phân phối ổn định, những lợi thế mà CEPA mang lại mới có thể chuyển hóa thành kết quả kinh tế cụ thể. Đây cũng là nền tảng để thương mại Việt Nam – UAE phát triển bền vững, tạo thêm động lực cho hợp tác đầu tư và mở rộng không gian kinh tế của doanh nghiệp Việt Nam tại Trung Đông và châu Phi.