Hiệp định Giơ-ne-vơ: Những giá trị còn mãi với thời gian

Thắng lợi của bản lĩnh và trí tuệ ngoại giao Việt Nam

Đầu năm 1954, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở Đông Dương bước vào giai đoạn quyết định. Những thắng lợi liên tiếp của quân và dân ba nước Đông Dương cùng diễn biến của Chiến dịch Điện Biên Phủ đã làm thay đổi tương quan lực lượng trên chiến trường và buộc thực dân Pháp phải chấp nhận đàm phán. Mặt khác, trong bối cảnh Chiến tranh lạnh đang diễn biến phức tạp nên các cường quốc cũng mong muốn ổn định tình hình khu vực Đông Dương. Trên cơ sở đó, Hội nghị Giơ-ne-vơ về Đông Dương được triệu tập nhằm tìm kiếm một giải pháp hòa bình, chấm dứt chiến tranh.

Hội nghị Giơ-ne-vơ chính thức khai mạc ngày 26/4/1954 tại thành phố Giơ-ne-vơ (Thụy Sĩ) với sự tham gia của 9 đoàn đại biểu gồm: Liên Xô, Trung Quốc, Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Quốc gia Việt Nam, Lào và Campuchia. Đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Phó Thủ tướng Phạm Văn Đồng làm Trưởng đoàn. Sau 75 ngày đàm phán với 31 phiên họp công khai cùng nhiều cuộc tiếp xúc song phương, đa phương, ngày 20/7/1954, các bên đã ký Hiệp định đình chỉ chiến sự ở Việt Nam, Lào và Campuchia.

Hội nghị Giơ-ne-vơ (Thụy Sĩ) năm 1954 bàn về lập lại hòa bình ở Đông Dương (ảnh tư liệu)

Văn kiện Đảng toàn tập, tập 15 (1954), NXB Chính trị Quốc gia Sự thật nhận định: "Hiệp định Giơ-ne-vơ về Đông Dương năm 1954 là mốc son của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam, đánh dấu việc chuyển hóa thắng lợi trên chiến trường thành thắng lợi trên bàn đàm phán, tạo tiền đề để miền Bắc bước vào thời kỳ hòa bình, xây dựng chủ nghĩa xã hội và trở thành hậu phương lớn cho cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam".

Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết đã tạo cơ sở pháp lý quốc tế quan trọng khẳng định các quyền dân tộc cơ bản của Việt Nam. Theo đó, lần đầu tiên tại một hội nghị quốc tế đa phương, các nước tham dự cam kết tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam. Hiệp định cũng buộc thực dân Pháp chấm dứt chiến tranh, rút quân khỏi Đông Dương, mở ra giai đoạn phát triển mới cho cách mạng Việt Nam, Lào và Campuchia.

Đại diện đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ký Hiệp định Giơ-ne-vơ ngày 20/7/1954 (ảnh tư liệu).

Thắng lợi của nghệ thuật kết hợp giữa đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao này còn tạo tiếng vang lớn trên trường quốc tế. Lần đầu tiên, một dân tộc thuộc địa đánh bại một cường quốc thực dân cả trên chiến trường lẫn bàn đàm phán. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu", thắng lợi trên mặt trận ngoại giao đã trở thành nguồn cổ vũ mạnh mẽ đối với phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ở nhiều nước thuộc địa tại châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh.

Từ thắng lợi ấy, chúng ta rút ra nhiều bài học quý báu: luôn kiên định lợi ích quốc gia, dân tộc, nhất là trong bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ; đồng thời vận dụng linh hoạt sách lược đối ngoại, kết hợp hài hòa giữa quân sự, chính trị, ngoại giao và kinh tế; luôn kiên định nguyên tắc nhưng mềm dẻo về sách lược theo tinh thần "Dĩ bất biến, ứng vạn biến" trong đường lối ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Văn Đồng (người ngồi bên phải) ký Hiệp định đình chỉ chiến sự ở Việt Nam tại Hội nghị Giơ-ne-vơ năm 1954 (ảnh tư liệu).

Thành công của Hiệp định Giơnevơ không chỉ dựa vào ý chí, bản lĩnh và sức mạnh của dân tộc Việt Nam mà còn có sự ủng hộ của các lực lượng tiến bộ, phong trào hòa bình và bạn bè quốc tế. Đây là bài học quan trọng về tranh thủ sự đồng tình, hợp tác quốc tế để bảo vệ lợi ích quốc gia, đồng thời phát huy nghệ thuật kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, tạo thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong từng giai đoạn lịch sử.

Phát huy giá trị Hiệp định Giơ-ne-vơ trên quê hương Hà Tĩnh

Hiệp định Giơ-ne-vơ không chỉ mở ra thời kỳ hòa bình cho cả nước mà còn tạo bước ngoặt quan trọng đối với vùng đất giàu truyền thống cách mạng Hà Tĩnh. Từ một hậu phương kháng chiến, Hà Tĩnh bước vào công cuộc khôi phục kinh tế, xây dựng quê hương và tiếp tục đóng góp sức người, sức của cho cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước sau này.

BĐBP Hà Tĩnh tăng cường công tác đối ngoại để bảo vệ chủ quyền lãnh thổ từ xa và xây dựng tuyến biên giới chung với nước bạn Lào hòa bình, hữu nghị, hợp tác, phát triển.

Trong 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp, Hà Tĩnh là hậu phương trực tiếp của nhiều chiến trường, cung cấp khối lượng lớn lương thực, nhân lực và vật lực cho tiền tuyến, đặc biệt là Chiến dịch Điện Biên Phủ. Theo Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 1930–1975 (NXB Chính trị quốc gia Sự thật), chỉ tính riêng giai đoạn 1953–1954, Hà Tĩnh đã huy động 56.000 lượt dân công hỏa tuyến, 15.000 tấn lương thực, 3.454 tấn muối, 2.102 con trâu, bò, 50 tấn vũ khí, 1.299 thuyền các loại và 394 xe đạp thồ phục vụ chiến dịch.

Hiệp định Giơ-ne-vơ có hiệu lực, Hà Tĩnh cùng toàn miền Bắc tranh thủ thời gian hòa bình để khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh Mỹ từng bước thay chân thực dân Pháp, can thiệp ngày càng sâu vào miền Nam Việt Nam. Tận dụng thời cơ quý báu, quân và dân Hà Tĩnh tập trung khôi phục sản xuất, sửa chữa kết cấu hạ tầng, phát triển nông nghiệp và ổn định đời sống Nhân dân. Địa phương triển khai cải cách ruộng đất, xây dựng hợp tác xã nông nghiệp, phát triển giáo dục, y tế, xóa nạn mù chữ và từng bước xây dựng quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa theo chủ trương của Trung ương.

Khu kinh tế Vũng Áng là cửa ngõ thông thương, là điểm sáng thu hút đầu tư và hợp tác quốc tế ở Hà Tĩnh.

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ, vĩ tuyến 17 được xác định là giới tuyến quân sự tạm thời. Với vị trí nằm gần giới tuyến, Hà Tĩnh trở thành địa bàn có ý nghĩa chiến lược của miền Bắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Nhờ chuẩn bị tốt về mọi mặt, Hà Tĩnh đã có nhiều đóng góp to lớn cho tiền tuyến. Theo Lịch sử lực lượng vũ trang nhân dân tỉnh Hà Tĩnh (1945–2015), Hà Tĩnh đã huy động hơn 126.000 người nhập ngũ, hơn 36.000 thanh niên xung phong và hàng chục vạn tấn lương thực phục vụ chiến trường miền Nam.

Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, với vị trí nằm gần giới tuyến quân sự tạm thời và có nhiều tuyến giao thông huyết mạch như Quốc lộ 1A, Quốc lộ 15A và đường Trường Sơn, Hà Tĩnh trở thành trọng điểm đánh phá ác liệt của không quân Mỹ, nhất là tại Ngã ba Đồng Lộc, bến phà Linh Cảm, Khe Giao và Đèo Ngang. Dù phải hứng chịu nhiều bom đạn, nhưng quân và dân Hà Tĩnh vẫn giữ vững vai trò hậu phương chiến lược, là đầu mối chi viện quan trọng cho chiến trường miền Nam và trực tiếp chiến đấu bảo vệ quê hương.

Phát huy truyền thống cách mạng, Hà Tĩnh ngày càng phát triển giàu đẹp, văn minh.

Sau 72 năm, giá trị của Hiệp định Giơ-ne-vơ vẫn hiện hữu trong quá trình phát triển của Hà Tĩnh. Đó là bài học về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, xây dựng tiềm lực kinh tế gắn với củng cố quốc phòng, nâng cao đời sống Nhân dân, mở rộng quan hệ đối ngoại và giữ vững môi trường hòa bình để phát triển. Ngày nay, trên quê hương từng là hậu phương kháng chiến, nhiều khu công nghiệp, cảng biển, tuyến cao tốc và đô thị mới đang từng ngày làm thay đổi diện mạo của một vùng đất giàu truyền thống cách mạng. Những thành tựu ấy càng khẳng định giá trị của hòa bình, độc lập và phát triển mà Hiệp định Giơ-ne-vơ đã góp phần tạo dựng.

Hiệp định Giơ-ne-vơ không chỉ là mốc son của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam mà còn mở ra bước ngoặt quan trọng đối với Hà Tĩnh. Từ vùng đất kiên cường trong kháng chiến, Hà Tĩnh đã vươn lên mạnh mẽ trong hòa bình, tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh và cùng cả nước hiện thực hóa khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới.