Hiệp định Paris về Việt Nam năm 1973: Kỳ tích của lịch sử đấu tranh cách mạng
Ngày 27/1 cách đây tròn 53 năm, Hiệp định về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam (gọi tắt là Hiệp định Paris về Việt Nam) được ký kết.
Hội nghị bốn bên tại Paris năm 1973 về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam. (Nguồn: Getty Images)
Đây là kết quả của một cuộc hội đàm lịch sử, trải qua quá trình đấu trí và đấu lực quyết liệt, đồng thời diễn ra trên cả bàn đàm phán ngoại giao lẫn chiến trường.
Thắng lợi vĩ đại của lịch sử
Hội nghị Paris diễn ra trong hai giai đoạn. Giai đoạn thứ nhất từ ngày 13/5-31/10/1968, là các cuộc đàm phán giữa phái đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Hoa Kỳ về việc chấm dứt hoàn toàn việc ném bom miền Bắc Việt Nam. Giai đoạn thứ hai từ ngày 25/1/1969-27/1/1973, là Hội nghị bốn bên về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam.
Ngoài đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và đoàn Hoa Kỳ, hội nghị còn có sự tham gia của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (sau này là Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam) và chính quyền Sài Gòn.
Ngày 27/1/1973, các bên đã ký kết văn bản chính là Hiệp định về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam gồm 9 chương, 23 điều, cùng 4 nghị định thư và 8 bản hiểu biết. Nội dung Hiệp định đáp ứng bốn yêu cầu của Bộ Chính trị, đặc biệt xoay quanh hai vấn đề cốt lõi, như lời Bí thư thứ nhất Trung ương Đảng Lê Duẩn căn dặn Cố vấn Lê Đức Thọ khi tham gia đàm phán: “Hoa Kỳ rút, ta ở lại (miền Nam)”, cụ thể là:
Thứ nhất, Hoa Kỳ phải hoàn toàn chấm dứt chiến tranh xâm lược, chấm dứt mọi dính líu quân sự và can thiệp vào công việc nội bộ của miền Nam Việt Nam; rút toàn bộ quân đội Mỹ và quân các nước đồng minh, cố vấn và nhân viên quân sự, cùng toàn bộ vũ khí, phương tiện chiến tranh ra khỏi miền Nam; phá bỏ tất cả các căn cứ quân sự.
Thứ hai, Hoa Kỳ và các nước khác cam kết tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản của Việt Nam gồm độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, cũng như quyền dân tộc tự quyết của nhân dân Việt Nam; hai miền Nam – Bắc tự quyết định tương lai chính trị của mình thông qua tổng tuyển cử thật sự tự do và dân chủ.
Trên cơ sở Hiệp định, Việt Nam thực hiện ba nhiệm vụ trọng tâm: đấu tranh buộc quân đội Hoa Kỳ và đồng minh rút khỏi miền Nam trong thời hạn 60 ngày kể từ khi Hiệp định có hiệu lực; đấu tranh buộc đối phương thực hiện nghiêm việc trao trả tù binh quân sự và tù dân sự; đồng thời buộc đối phương chấm dứt chiến sự, tôn trọng ngừng bắn và lập lại hòa bình.
Hiệp định Paris là một mốc son trong trang sử vàng của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam.
Mốc son của nền ngoại giao Việt Nam
Cuộc đàm phán tại Paris năm 1973 là sự kết hợp linh hoạt nhiều hình thức đấu tranh, gồm đấu tranh tại các phiên họp công khai, đàm phán trong các cuộc gặp riêng, đấu tranh trên mặt trận báo chí và vận động sự ủng hộ của các tổ chức, phong trào và nhân dân tiến bộ trên thế giới.
Đại tá, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Ưu tú Nguyễn Xuân Tú, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Giáo dục lý luận chính trị quân sự, và Thiếu tá Trần Thị Lăng - Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng - đánh giá với Báo Thế giới và Việt Nam rằng, trong lịch sử ngoại giao Việt Nam, chưa từng có một cuộc đàm phán nào kéo dài, gay go và phức tạp như Hội nghị Paris năm 1973.
Theo hai học giả, kết quả của hội nghị đã phá vỡ thông lệ ngoại giao truyền thống, nơi nước lớn áp đặt ý chí lên nước nhỏ. Trái lại, tại Hội nghị Paris, một cường quốc buộc phải chấp nhận thất bại và ký kết thỏa thuận với một dân tộc kiên cường đấu tranh vì độc lập, tự do.
Về ý nghĩa lịch sử, bên cạnh việc tạo ra thắng lợi có tính quyết định trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Hiệp định Paris còn khẳng định bản lĩnh cách mạng, tư duy sáng tạo và tầm vóc thời đại trong đường lối chiến lược, sách lược của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đồng thời, thắng lợi này cũng đánh dấu sự trưởng thành vượt bậc và những đóng góp to lớn của nền ngoại giao Việt Nam.
Như Chủ tịch nước Trương Tấn Sang khẳng định tại Lễ kỷ niệm 40 năm ký Hiệp định Paris về Việt Nam (25/1/2013): “Hiệp định Paris là một mốc son trong trang sử vàng của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam”.
Trong khi đó, Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn trong bài viết đăng trên Đặc san 50 năm Hiệp định Paris: Những bài học quý giá của Báo Thế giới và Việt Nam nhấn mạnh, việc ký kết Hiệp định Paris là nguồn cổ vũ to lớn đối với nhân dân yêu chuộng hòa bình và công lý trên thế giới, góp phần củng cố niềm tin của các dân tộc bị áp bức vào con đường đấu tranh chính trị chính nghĩa.
Bên cạnh những giá trị lịch sử sâu sắc, theo Anh hùng Lao động Nguyễn Thị Bình, nguyên Phó Chủ tịch nước, Trưởng phái đoàn đàm phán của Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tại Hội nghị Paris, cuộc đấu tranh ngoại giao này để lại nhiều bài học quý báu. Trong đó, bài học lớn nhất là kiên định đường lối độc lập, tự chủ - từ chủ trương cụ thể đến chiến lược tổng thể. Việt Nam luôn giữ vững lập trường độc lập trong tiến hành cũng như kết thúc chiến tranh, đồng thời tranh thủ hiệu quả sự ủng hộ của bạn bè quốc tế.
Cùng với đó là bài học về việc kết hợp chặt chẽ sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; kết hợp đấu tranh quân sự, chính trị với đấu tranh ngoại giao; kiên định mục tiêu, nguyên tắc nhưng linh hoạt về sách lược, vận dụng sáng tạo tư tưởng “dĩ bất biến, ứng vạn biến”, chủ động xây dựng và phát huy sức mạnh tổng hợp.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua nhưng giá trị lịch sử và thời đại của Hiệp định Paris về Việt Nam năm 1973 vẫn còn nguyên vẹn. Đó không chỉ là thắng lợi của bản lĩnh, trí tuệ và ý chí quật cường của dân tộc Việt Nam, mà còn là minh chứng sinh động cho sức mạnh của ngoại giao cách mạng - một mặt trận đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước.
Những bài học từ Hội nghị Paris tiếp tục soi sáng tư duy đối ngoại của Việt Nam hôm nay, góp phần khẳng định con đường độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững trong bối cảnh quốc tế nhiều biến động.
