Hiệp định VIFTA: Cơ hội đan xen thách thức tại thị trường Israel

Sản phẩm dệt may của Việt Nam chiếm được thị phần khá tốt tại thị trường Israel. - Ảnh: Vũ Khuê.

Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Israel (VIFTA) chính thức đi vào thực thi (từ ngày 17/11/2024) đã đánh dấu một mốc son lịch sử vô cùng quan trọng trong quan hệ hợp tác kinh tế song phương.

Đây không chỉ là hiệp định thương mại tự do đầu tiên mà Việt Nam ký kết với một quốc gia thuộc khu vực Trung Đông, mà còn đưa Việt Nam trở thành quốc gia tiên phong trong khối ASEAN thiết lập quan hệ FTA với thị trường đầy tiềm năng này.

Sự kiện mang tính chiến lược này đã kiến tạo nên một hành lang pháp lý vững chắc, tạo động lực mạnh mẽ giúp cộng đồng doanh nghiệp hai nước khai thác tối đa các lợi thế bổ trợ lẫn nhau trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang trải qua nhiều biến động.

Với nền kinh tế phát triển năng động, mức thu nhập bình quân đầu người ở mức cao cùng nhu cầu nhập khẩu đa dạng, Israel đang thực sự trở thành một điểm đến vô cùng chiến lược cho các mặt hàng xuất khẩu thế mạnh của Việt Nam.

Ngay từ thời điểm hiệp định có hiệu lực, hàng loạt nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như nông sản, thủy sản, dệt may và giày dép đã được hưởng mức thuế ưu đãi sâu hoặc được xóa bỏ hoàn toàn thuế quan.

Israel hiện là đối tác thương mại lớn thứ 3 của Việt Nam tại khu vực Trung Đông. Năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều đạt mức cao nhất, khoảng 3,6 tỷ USD. Trong 8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nước đạt 2,72 tỷ USD, tăng 9,3% so với cùng kỳ năm 2025; trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt 804,7 triệu USD, nhập khẩu đạt 1,92 tỷ USD.

RÀO CẢN KỸ THUẬT KHẮT KHE VÀ THỬ THÁCH ĐỊA CHÍNH TRỊ

Tại hội thảo “Cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp Việt Nam tại thị trường Israel trong bối cảnh mới’, ông Lê Thái Hòa, Tham tán thương mại Việt Nam tại Israel, đánh giá kim ngạch thương mại song phương trong những năm gần đây liên tục ghi nhận những bước nhảy vọt vô cùng ấn tượng. Trong cơ cấu xuất khẩu, các mặt hàng như điện thoại và linh kiện, thủy hải sản, hạt điều, dệt may và cà phê đang chiếm lĩnh thị phần rất ổn định.

Đặc biệt, sự thiếu hụt nghiêm trọng về nguồn cung nội địa tại Israel do ảnh hưởng từ các cuộc xung đột và biến động địa chính trị khu vực đã khiến các nhà nhập khẩu sở tại chủ động tìm kiếm nguồn hàng thay thế chất lượng cao từ Việt Nam.

Bên cạnh đó, sự kiện hãng hàng không Arkia khai trương đường bay thẳng kết nối Tel Aviv và Hà Nội đã tạo thêm xung lực mới, giúp thương nhân hai bên dễ dàng hơn trong việc di chuyển, khảo sát thị trường, gặp gỡ trực tiếp đối tác và thúc đẩy giao thương.

Dù sở hữu tiềm năng rất lớn và những ưu đãi vượt trội từ hiệp định VIFTA, song hành trình đưa hàng hóa Việt Nam chinh phục thị trường Israel vẫn phải đối mặt với không ít thách thức đặc thù. Hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, các quy định kiểm định vệ sinh an toàn thực phẩm từ Bộ Y tế và Viện Tiêu chuẩn hóa Israel được áp dụng cực kỳ nghiêm ngặt.

Một trong những thử thách lớn nhất đối với các doanh nghiệp thực phẩm và nông sản chính là yêu cầu về chứng nhận tôn giáo Kosher. Bà Nancy Nguyễn Bảo Trâm, đại diện KOF-K Kosher tại Việt Nam, cho biết để thâm nhập sâu vào các hệ thống phân phối của Israel, sản phẩm phải vượt qua bộ tiêu chuẩn ăn uống truyền thống của người Do Thái. Tiêu chuẩn này đòi hỏi sự kiểm soát ngặt nghèo từ khâu truy xuất nguồn gốc nguyên liệu, phụ gia cho đến việc tách biệt hoàn toàn dây chuyền sản xuất giữa các nhóm thịt, sữa và sản phẩm trung tính.

"Việc thiếu sự chuẩn bị thấu đáo hoặc không sở hữu chứng nhận Kosher bài bản đã khiến nhiều doanh nghiệp tiếc nuối tuột mất những đơn hàng giá trị lớn", bà Trâm nhấn mạnh.

Song song với rào cản kỹ thuật, bà Phạm Hoài Linh, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, Bộ Công Thương, cho rằng những biến động phức tạp về an ninh và địa chính trị tại khu vực Trung Đông cũng tạo ra áp lực nặng nề đối với chuỗi logistics. Tình trạng căng thẳng leo thang tại khu vực Biển Đỏ buộc các hãng tàu vận tải quốc tế phải thay đổi hải trình, vòng qua mũi Hảo Vọng ở châu Phi. Sự thay đổi này làm gia tăng phi mã chi phí cước vận chuyển, đội phí bảo hiểm hàng hóa và kéo dài đáng kể thời gian giao hàng.

Bà Phạm Hoài Linh, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên chia sẻ - Ảnh: PV

Ngoài ra, phong cách đàm phán sắc sảo, kỹ tính của doanh nhân Do Thái với việc so sánh giá cả khắt khe nhưng lại đòi hỏi chất lượng sản phẩm ở mức cao nhất cũng đặt ra bài toán khó về biên lợi nhuận cho các nhà xuất khẩu Việt Nam.

GIẢI PHÁP CHIẾN LƯỢC ĐỂ TỐI ƯU HÓA CƠ HỘI XUẤT KHẨU

Để biến tiềm năng thành những giá trị thương mại thực tế và vượt qua các rào cản thị trường, đại diện Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, chỉ ra rằng các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động triển khai đồng bộ một chiến lược hành động bài bản.

Thứ nhất, doanh nghiệp phải chủ động làm chủ các quy tắc xuất xứ theo đúng quy định của Thông tư 44/2025/TT-BCT hướng dẫn thực hiện VIFTA. Việc nghiên cứu kỹ lưỡng các tiêu chí xuất xứ thuần túy, xuất xứ không thuần túy và hoàn thiện hệ thống lưu trữ hồ sơ chứng từ là điều kiện tiên quyết để hàng hóa được thụ hưởng trọn vẹn ưu đãi thuế quan.

Đồng thời, các doanh nghiệp sản xuất nông sản, thực phẩm cần chủ động đầu tư đăng ký chứng nhận Kosher từ các tổ chức quốc tế uy tín ngay từ giai đoạn chuẩn bị sản xuất thay vì đợi đến khi có yêu cầu từ đối tác.

Thứ hai, trong công tác quản trị rủi ro và vận tải, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng các phương án ứng phó với biến động địa chính trị bằng cách đa dạng hóa phương thức vận chuyển, lựa chọn các gói bảo hiểm hàng hóa toàn diện và áp dụng các hình thức thanh toán an toàn.

Thứ ba, về chiến lược phát triển dài hạn, các nhà sản xuất cần dịch chuyển tư duy từ kinh doanh thương mại ngắn hạn sang xây dựng quan hệ đối tác bền vững, kiên định giữ vững chữ tín về chất lượng và tiến độ giao hàng.

Đặc biệt, việc đẩy mạnh hợp tác chuyển giao công nghệ tiên tiến với các đối tác Israel trong các lĩnh vực trọng điểm như nông nghiệp thông minh, công nghệ tưới nhỏ giọt, quản lý nguồn nước và bảo quản sau thu hoạch sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao hàm lượng giá trị gia tăng, tạo đòn bẩy vững chắc để không chỉ chiếm thị trường Israel mà còn vươn xa ra toàn bộ không gian kinh tế Trung Đông.