Hiệp Đức nỗ lực tìm kiếm hài cốt liệt sĩ qua ký ức của nhân chứng lịch sử

Các đại biểu dâng hoa, dâng hương tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và các anh hùng liệt sĩ tại Đền liệt sĩ Hiệp Đức trước hội thảo. Ảnh: N.ĐOAN

Tham dự hội thảo có Đại tá Đỗ Nguyên Hoài, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố; ông Lưu Tấn Lại, Phó Giám đốc Sở Nội vụ; đại diện Ban Chỉ đạo 515 thành phố Đà Nẵng, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố, Đảng ủy xã, Ban Liên lạc Sư đoàn Bộ binh 2 cùng các nhân chứng lịch sử.

Hội thảo nhằm đánh giá độ tin cậy và làm rõ thông tin về các liệt sĩ nghi được chôn cất tại khu vực này, tạo cơ sở khoa học và thực tiễn để UBND xã báo cáo cấp có thẩm quyền triển khai khảo sát, tìm kiếm, khai quật, quy tập hài cốt các anh hùng liệt sĩ.

Quang cảnh hội thảo sáng 19/10. Ảnh: N.ĐOAN

Những cơ sở ban đầu

Báo cáo kết quả xác minh bước đầu, Ban Chỉ huy Quân sự xã Hiệp cho biết, từ tháng 9/2026 đến nay, đơn vị chủ động phối hợp gặp gỡ, trao đổi, thu thập thông tin từ các nhân chứng lịch sử liên quan đến khu mộ tập thể tại sân Đảng ủy xã hiện nay.

Qua rà soát, Ban Chỉ huy Quân sự xã đã ghi nhận thông tin từ các nhân chứng, trong đó có những người trực tiếp tham gia chôn cất như các ông Nguyễn Hồng Sơn, Phan Tấn Điện, Phan Tấn Mênh.

Đồng thời, đơn vị tham mưu Ban Chỉ đạo thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm” xã ra lời kêu gọi cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và người dân tiếp tục cung cấp thông tin liên quan đến các liệt sĩ được chôn cất tại đây.

Ông Trần Phước Xão - nhân chứng trực tiếp chiến đấu cung cấp thông tin tại hội thảo. Ảnh: N.ĐOAN

Theo Trung tá Nguyễn Nhật Linh, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy Quân sự xã Hiệp Đức, qua lời kể nhân chứng và đối chiếu tài liệu lịch sử, khu vực sân Đảng ủy xã hiện nay trước đây là một hố sâu hơn 20m, được người dân gọi là Hố Bà Lâu.

Cuốn Lịch sử lực lượng vũ trang huyện Hiệp Đức 1945 - 2010 (trang 121) ghi nhận, trong thời kỳ chiến tranh, địch thường dùng khu vực này để chôn cất các chiến sĩ cách mạng hy sinh tại quận lỵ Hiệp Đức. Khoảng năm 1960, có 5-6 chiến sĩ hy sinh được đưa về chôn cất tại đây.

Ngoài ra, theo thông tin do ông Đặng Vĩnh Nha và ông Võ Đình Tiến cung cấp, khu vực này còn có ông Cao Đình Hồng, ông Phạm Gạo (Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân) và một chiến sĩ chưa xác định danh tính được chôn cất.

Để đối chiếu, làm rõ thông tin do nhân chứng cung cấp, Ban Chỉ huy Quân sự xã đã tham khảo tài liệu lịch sử địa phương Hiệp Đức - Sự kiện và nhân vật (Tập 1, trang 285 - 286).

Tài liệu ghi nhận đồng chí Cao Đình Hồng hy sinh tại khu vực Vực Ông, Sông Trầu, trên tuyến đường vào Mỹ Thạnh sau khi bị địch phục kích. Thi thể đồng chí bị đưa về Hiệp Đức, phơi trong ba ngày nhằm uy hiếp tinh thần quần chúng.

Trước sự đấu tranh của người dân đòi giao thi thể cho gia đình mai táng, địch đã chôn đồng chí trong một hố sâu tại khu vực thuộc Huyện ủy Hiệp Đức trước đây, nay là khu vực Đảng ủy xã.

Nội dung này bước đầu trùng khớp với thông tin về địa điểm chôn cất do các nhân chứng cung cấp, làm cơ sở quan trọng để tiếp tục xác minh, đối chiếu.

Bên cạnh đó, theo thông tin thu thập được, trong một trận đánh tại Đồi Sơn năm 1971, có 3 chiến sĩ hy sinh cũng được chôn cất tại khu vực nêu trên.

“Về quá trình chôn cất, các ông Nguyễn Hồng Sơn, Phan Tấn Điện và Phan Tấn Mênh cho biết địch đã buộc những người dân có thân nhân tham gia cách mạng thực hiện. Đây là nguồn thông tin giá trị, cần tiếp tục khai thác, đối chiếu nhằm xác định cụ thể thời điểm, số lượng, danh tính và vị trí chôn cất các liệt sĩ”, Trung tá Linh nói.

Ông Phan Tấn Điện cung cấp thông tin tại hội nghị. Ảnh: N.ĐOAN

Sử dụng thiết bị chuyên dụng để khảo sát

Hội thảo ghi nhận 14 ý kiến phát biểu của các nhân chứng. Trong đó, ông Trần Phước Xão (nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 15, Sư đoàn 2, Quân khu 5) và ông Nguyễn Tiến Đãi (nguyên cán bộ Ban Tác chiến Quân khu 5, Trưởng ban Liên lạc truyền thống Trung đoàn BB31 khu vực Đà Nẵng), cung cấp thêm thông tin về một số trận đánh tiêu biểu trên địa bàn Hiệp Đức.

Đặc biệt, các nhân chứng nêu rõ số lượng liệt sĩ được chôn cất tại khu vực Đồi Chùa cùng những manh mối quan trọng về việc chôn cất các liệt sĩ tại sân Đảng ủy xã Hiệp Đức.

Ông Nguyễn Tiến Đãi cung cấp thông tin tại hội thảo. Ảnh: N.ĐOAN

Theo ông Nguyễn Tiến Đãi, hiện trạng nhiều khu vực hiện nay biến động rất lớn, thông tin mong manh, khiến việc xác định vị trí chôn cất gặp khó khăn. Vì vậy, những người từng trực tiếp chiến đấu, chứng kiến sự việc cần tiếp tục cung cấp thông tin để các cơ quan chức năng đối chiếu, xác minh.

Cung cấp thông tin trực tiếp tham gia chôn cất 4 hài cốt liệt sĩ hy sinh giai đoạn 1969 - 1970 tại sân Đảng ủy xã, ông Phan Tấn Điện cho biết, năm 1971 ông đi bộ đội, công tác xa quê. Đến năm 1986, ông về làm Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh huyện Hiệp Đức.

Thời gian này, ông không rõ địa phương đã tổ chức cất bốc, quy tập hài cốt liệt sĩ ở khu vực ông chôn cất vào nghĩa trang hay chưa. Nếu chưa, chắc chắn vẫn còn 4 hài cốt liệt sĩ được chôn cất tại khu vực sân Đảng ủy xã hiện nay.

Khu vực sân Đảng ủy xã Hiệp Đức đang được xác minh thông tin chôn cất nhiều hài cốt liệt sĩ. Ảnh: N.ĐOAN

Chủ tịch UBND xã Hiệp Đức Lưu Hoàng Ân cho biết, các ý kiến tại hội thảo đều thống nhất khẳng định khu vực sân Đảng ủy xã Hiệp Đức trước đây là Hố Bà Lâu. Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, địch đã sử dụng khu vực này để chôn cất nhiều cán bộ, chiến sĩ (Tiểu đoàn 10 Đặc công, Sư đoàn BB 2 đánh Đồi Sơn năm 1970), Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân - Liệt sĩ Phạm Gạo, đồng chí Cao Đình Hồng và nhiều du kích, cơ sở cách mạng hy sinh hoặc bị địch bắt tra tấn tại quận lỵ Hiệp Đức.

Hội thảo đã thu thập nhiều thông tin, chứng cứ xác thực từ lời kể của các nhân chứng trực tiếp chiến đấu như ông Trần Phước Xão, ông Nguyễn Tiến Đãi, cũng như những người trực tiếp chứng kiến, chôn cất và các nhân chứng lịch sử khác.

Về nhiệm vụ thời gian tới, lãnh đạo UBND xã giao Ban Chỉ huy Quân sự xã Hiệp Đức khẩn trương hoàn thiện biên bản hội thảo và báo cáo kết quả xác minh thông tin mộ liệt sĩ tại sân Đảng ủy xã, khu vực Đồi Chùa, thôn An Đông (xã Hiệp Đức).

Đồng thời, phối hợp các cơ quan chuyên môn của Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố, Quân khu 5 sử dụng thiết bị chuyên dụng ra đa quét ngầm để khảo sát, kiểm tra, khẩn trương lập bản đồ, sơ đồ tọa độ khu vực chôn cất, xây dựng phương án khảo sát thực địa, tìm kiếm, khai quật và quy tập hài cốt liệt sĩ bảo đảm chặt chẽ, đúng quy định.