Hiệp hội nghề nghiệp là nền tảng dẫn dắt thị trường tư vấn tài chính đi tới chuyên nghiệp

Thị trường tư vấn tài chính phát triển nhanh nhưng thiếu nền tảng chuẩn hóa

Sự gia tăng nhanh chóng của tầng lớp trung lưu, cùng với mức độ tiếp cận ngày càng cao với các sản phẩm tài chính, đang tạo ra nhu cầu thực chất đối với dịch vụ tư vấn tài chính cá nhân tại Việt Nam. Người dân không chỉ dừng lại ở gửi tiết kiệm mà đã quan tâm nhiều hơn đến đầu tư, bảo hiểm, tích lũy dài hạn và hoạch định tài chính trọn đời.

Tuy nhiên, theo TS. Lê Minh Nghĩa, sự phát triển về “lượng” này lại chưa đi kèm với sự hoàn thiện về “chất” của thị trường. “Hoạt động tư vấn tài chính ở Việt Nam hiện nay còn phân tán, chưa được định hình như một ngành nghề độc lập với các chuẩn mực rõ ràng”, ông nhận định.

TS. Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA).

Hiện nay, các dịch vụ tư vấn chủ yếu được cung cấp thông qua các định chế tài chính riêng lẻ, dẫn đến việc mỗi lĩnh vực vận hành theo một logic khác nhau.

Ngân hàng thiên về sản phẩm tín dụng và tiền gửi, bảo hiểm tập trung vào hợp đồng bảo vệ, còn chứng khoán lại hướng tới giao dịch đầu tư. Thiếu một cách tiếp cận tổng thể khiến khách hàng khó nhận được một chiến lược tài chính toàn diện và dài hạn.

Không chỉ vậy, bản chất của nghề tư vấn tài chính cũng đang bị hiểu sai lệch. TS. Lê Minh Nghĩa nhấn mạnh: “Nhiều người đang làm công việc phân phối sản phẩm nhưng lại được gọi là tư vấn tài chính, trong khi hai vai trò này khác nhau về bản chất”.

Sự nhập nhằng này dẫn đến một hệ quả lớn hơn: xung đột lợi ích. Khi người “tư vấn” được trả thu nhập dựa trên hoa hồng sản phẩm, động lực đưa ra khuyến nghị phù hợp nhất cho khách hàng sẽ bị suy giảm. “Khi lợi ích gắn với sản phẩm, rất khó để đảm bảo tính độc lập và khách quan trong tư vấn”, ông Nghĩa phân tích.

Một vấn đề mang tính nền tảng khác là sự thiếu hụt hệ thống chuẩn nghề nghiệp. Việt Nam hiện chưa có các chứng chỉ hành nghề mang tính quốc tế như CFP, cũng chưa có khung đánh giá năng lực thống nhất cho đội ngũ tư vấn. “Có thể nói chúng ta đang ở điểm xuất phát rất thấp nếu so với các thị trường phát triển”, TS. Lê Minh Nghĩa thẳng thắn.

Ở góc độ thị trường, điều này khiến chất lượng dịch vụ không đồng đều, đồng thời tạo ra rủi ro cho nhà đầu tư cá nhân – nhóm đối tượng ngày càng tham gia sâu vào thị trường tài chính nhưng lại thiếu công cụ đánh giá chất lượng tư vấn.

Thêm vào đó, hành vi tiêu dùng tài chính tại Việt Nam vẫn đang trong quá trình hình thành. Người dân chưa có thói quen trả phí cho tư vấn độc lập, dẫn đến việc các mô hình tư vấn chuyên nghiệp khó phát triển. Đây là một vòng luẩn quẩn: thiếu dịch vụ chất lượng cao khiến người dân không sẵn sàng trả phí, và việc không có nguồn thu từ phí lại khiến dịch vụ khó nâng cấp.

Hiệp hội nghề nghiệp giữ vai trò dẫn dắt, kiến tạo chuẩn mực và niềm tin

Trước những khoảng trống mang tính hệ thống đó, TS. Lê Minh Nghĩa cho rằng vai trò của các hiệp hội nghề nghiệp không chỉ dừng ở tính đại diện mà cần được nâng lên thành lực lượng dẫn dắt thị trường.

“Hiệp hội nghề nghiệp phải là đơn vị kiến tạo chuẩn mực và định hướng phát triển, chứ không chỉ là nơi tập hợp hội viên”, ông nhấn mạnh.

Một trong những nhiệm vụ cốt lõi là xây dựng hệ thống tiêu chuẩn nghề nghiệp thống nhất, làm cơ sở để phân biệt rõ giữa tư vấn tài chính độc lập và hoạt động phân phối sản phẩm. Bộ tiêu chuẩn này không chỉ bao gồm kiến thức chuyên môn mà còn phải đặt trọng tâm vào đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm với khách hàng.

“Muốn thị trường phát triển chuyên nghiệp thì trước hết phải có chuẩn chung – đó là nền móng của mọi hoạt động”, TS. Lê Minh Nghĩa khẳng định.

Bên cạnh việc thiết lập chuẩn mực, hiệp hội còn đóng vai trò trung tâm trong việc kết nối các thành phần của hệ sinh thái. Trong một thị trường mà các bên đang vận hành rời rạc, việc có một tổ chức đứng ra điều phối và liên kết là điều kiện cần để tạo ra sự phát triển đồng bộ.

“Hiệp hội có thể kết nối cơ quan quản lý, tổ chức đào tạo, doanh nghiệp và người hành nghề để xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh cho ngành tư vấn tài chính”, ông cho biết.

Hiệp hội nghề nghiệp là nền tảng dẫn dắt thị trường tư vấn tài chính đi tới chuyên nghiệp

Một trụ cột khác là đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Trong bối cảnh thị trường tài chính ngày càng phức tạp, với sự xuất hiện của nhiều sản phẩm mới và công nghệ mới, yêu cầu đối với người tư vấn cũng ngày càng cao.

TS. Lê Minh Nghĩa nhấn mạnh: “Tư vấn tài chính là nghề phải học suốt đời. Kiến thức, kỹ năng và đặc biệt là đạo đức nghề nghiệp đều phải được cập nhật liên tục”.

Không dừng lại ở đó, hiệp hội còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ nhà đầu tư – yếu tố cốt lõi để thị trường phát triển bền vững. Khi các chuẩn mực được thiết lập và giám sát, rủi ro từ tư vấn sai lệch sẽ được giảm thiểu.

Ông khẳng định: “Niềm tin là nền tảng của thị trường tài chính. Nếu không xây dựng được niềm tin, thị trường sẽ không thể phát triển dài hạn”.

Ở tầm vĩ mô, sự tham gia của các hiệp hội nghề nghiệp còn giúp giảm tải cho cơ quan quản lý nhà nước trong việc giám sát thị trường, đồng thời tạo điều kiện để Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Việc hướng tới các tiêu chuẩn như CFP hay các thông lệ quốc tế không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn mở ra cơ hội hội nhập sâu hơn với thị trường tài chính toàn cầu.

Quá trình chuyên nghiệp hóa thị trường tư vấn tài chính tại Việt Nam đòi hỏi một cách tiếp cận mang tính hệ thống, trong đó hiệp hội nghề nghiệp đóng vai trò trung tâm. Khi các chuẩn mực được thiết lập, hệ sinh thái được kết nối và niềm tin được củng cố, thị trường sẽ có nền tảng để phát triển bền vững, minh bạch và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế trong dài hạn.